Nisâ Suresi 42. Ayette “O Gün İnkâr Eden ve Peygambere Karşı Gelenler, Keşke Yerle Bir Olsalardı Diyecekler; Allah’tan Hiçbir Sözü Gizleyemeyeceklerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 42. ayeti, bir önceki ayette tasvir edilen hesap günü ve şahitlik sahnesini devam ettirir.
Nisâ 41’de her ümmetten bir şahit getirileceği ve Hz. Muhammed’in de şahit olarak bulunacağı belirtilmişti.
Nisâ 42 ise o şahitlik gerçekleştiğinde bazı insanların yaşayacağı büyük pişmanlığı anlatır.
Ayetin ifadesine göre Allah’ı inkâr eden ve peygambere karşı gelen kimseler o gün:
“Keşke yerle bir olsaydık.”
diyecek kadar ağır bir durumla karşılaşırlar.
Ve en önemli cümlelerden biri gelir:
Allah’tan hiçbir söz gizleyemezler.
Bu nedenle ayetin merkezinde;
hesap günü, inkâr, peygambere karşı gelme, pişmanlık, hakikatin ortaya çıkması ve hiçbir şeyin Allah’tan gizlenememesi vardır.
“O Gün” Hangi Günü Anlatıyor
Buradaki gün, önceki ayetin bağlamına göre kıyamet ve hesap günüdür.
İnsanların;
amelleri,
sözleri,
niyetleri,
kendilerine ulaştırılan mesajlara karşı tavırları
değerlendirilecektir.
Nisâ 41’de şahitlerin getirileceği belirtilmişti.
Nisâ 42 işte bu büyük hesap sahnesinin devamını anlatır.
“İnkâr Edenler” Kimlerdir
Ayette “ellezîne keferû”, yani inkâr eden kimselerden söz edilir.
Kur’an’daki “küfür” kavramı bağlama göre;
Allah’ı inkâr etmek,
vahyi reddetmek,
hakikati örtmek
gibi anlamlarla ilişkilendirilebilir.
Bu ayette özellikle peygamberin getirdiği mesaj karşısında inkâr tutumu gösteren kişiler öne çıkar.
“Peygambere Karşı Gelenler” Ne Demektir
Ayet sadece teorik bir inançsızlıktan söz etmez.
“Ve resule isyan edenler” ifadesi de kullanılır.
Bu, peygamberin getirdiği mesajı;
bilerek reddetmek,
ona karşı çıkmak,
ilahî rehberliği önemsememek
şeklinde anlaşılmıştır.
Dolayısıyla burada inanç ile davranış birbirinden tamamen kopuk değildir.
Peygambere İtaat Neden Bu Kadar Önemlidir
Kur’an açısından peygamber yalnızca kendi görüşlerini aktaran sıradan bir konuşmacı değildir.
O, vahyi insanlara ulaştıran kişidir.
Bu nedenle peygambere yönelik bilinçli karşı çıkış, vahyin getirdiği rehberlikle de ilgili bir tutum haline gelir.
Ancak peygambere itaat kavramı, insanların daha sonra kendi keyfî taleplerini:
“Bu da dine itaattir.”
diyerek kutsallaştırması anlamına gelmez.
Ölçü, gerçekten vahyin ve peygamberî öğretinin ne söylediğidir.
“Keşke Yerle Bir Olsalardı” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin Arapçasında “lev tusavvâ bihimu’l-ard” ifadesi bulunur.
Bu ifade;
yerle bir olmak,
toprakla aynı seviyeye gelmek,
yeryüzü tarafından örtülmüş olmak
gibi anlamlarla açıklanmıştır.
Temel anlatım şudur:
İnsan yaşadığı pişmanlık ve korku karşısında varlığının bile ortadan kalkmış olmasını isteyecek kadar ağır bir ruh hali yaşayabilir.
Neden İnsan Böyle Bir Şeyi İster
Çünkü dünyada sonuçlarını düşünmeden yapılan seçimler, hesap günü tüm sonuçlarıyla karşısına çıkabilir.
İnsan o anda:
“Keşke bunu hiç yapmasaydım.”
demekten daha ileri gider.
Adeta:
“Keşke hiç bu hesapla karşılaşacak durumda olmasaydım.”
diyecek kadar büyük bir pişmanlık yaşayabilir.
Ayet bu ifadeyle pişmanlığın şiddetini anlatır.
Bu İfade Ölümü İstemek Anlamına mı Gelir
Ayet dünyadaki bir insanın ölüm isteğini teşvik etmez.
Burada ahiret günündeki pişmanlık tasviri vardır.
İnsan o gün karşılaştığı gerçeğin ağırlığından dolayı keşke toprakla bir olsaydı diyecektir.
Dolayısıyla bu cümleyi dünya hayatındaki ölüm düşüncesiyle birebir aynı şekilde okumak doğru değildir.
“Allah’tan Hiçbir Sözü Gizleyemezler” Ne Demektir
Bu ifade ayetin en güçlü bölümlerinden biridir.
Dünyada insan;
yalan söyleyebilir,
delil saklayabilir,
gerçeği değiştirebilir,
suçunu inkâr edebilir.
Fakat Kur’an’ın hesap günü anlayışında bunların hiçbirisi nihai gerçeği değiştiremez.
Allah’tan hiçbir hakikat gizlenemez.
İnsan Allah’tan Bir Şeyi Zaten Nasıl Gizleyebilir
Kur’an’a göre aslında dünyada da gizleyemez.
Allah insanın;
açık davranışlarını,
gizli düşüncelerini,
niyetlerini
bilir.
Fakat insan dünyada kendisini gizlemiş zannedebilir.
Nisâ 42, bu yanılsamanın hesap gününde tamamen ortadan kalkacağını anlatır.
Başka Ayetlerde İnsanların Yalan Söylemeye Çalıştığı Anlatılmıyor mu
Evet.
Kur’an’ın bazı ayetlerinde insanların hesap gününde;
inkâr etmeye,
mazeret ileri sürmeye,
hatta bazı davranışlarını gizlemeye çalıştıkları
tasvir edilir.
İlk bakışta bu, Nisâ 42’deki:
“Hiçbir sözü gizleyemeyecekler.”
ifadesiyle çelişiyor gibi görünebilir.
Klasik yorumlarda bunun farklı hesap aşamalarına işaret edebileceği veya kişinin gizlemeye çalışsa bile gerçeği Allah’tan gizleyemeyeceği şeklinde açıklamalar yapılmıştır.
Yani girişim olabilir fakat başarılı bir gizleme mümkün değildir.
Hesap Gününün Farklı Aşamaları Olabilir mi
Kur’an kıyamet gününü birçok farklı sahneyle anlatır.
Bir yerde insanlar konuşur.
Başka bir yerde konuşamaz hale gelirler.
Bir yerde mazeret ileri sürerler.
Başka bir yerde organlarının şahitliğinden söz edilir.
Klasik müfessirlerin önemli bir kısmı bu farklı anlatımları aynı günün farklı aşamaları şeklinde uzlaştırmıştır.
Bu nedenle ayetlerin tek bir saniyedeki aynı sahneyi anlatması zorunlu değildir.
İnsanın Kendi Organlarının Şahitliği Bu Ayetle Nasıl İlişkilidir
Kur’an’ın başka bölümlerinde;
ellerin,
ayakların,
derinin
insanın yaptıklarına şahitlik edeceği anlatılır.
Böylece kişinin kendi bedeni bile gerçeğin ortaya çıkışının bir parçası olarak tasvir edilir.
Bu anlatımların ortak mesajı aynıdır:
Hakikat nihayetinde saklanamaz.
Nisâ 41’de Peygamber Şahit, Nisâ 42’de İnsan Neden Gizleyemiyor
İki ayet birbirini tamamlar.
Nisâ 41’de şahitler ortaya çıkar.
Nisâ 42’de ise bu şahitlik karşısında gerçeğin gizlenemeyeceği belirtilir.
Yani hesap yalnızca Allah’ın bilmesine dayanmaz.
İnsanların karşısına;
tebliğ,
şahitlik,
kendi davranışları
ve gerçeğin bütünlüğü
çıkarılır.
Böylece ilahî adalet açık biçimde görünür hale gelir.
Dünyada Gerçeği Saklamak Neden Bu Kadar Kolay Olabiliyor
Çünkü insan bilgisi sınırlıdır.
Bir olayın;
şahidi olmayabilir,
kamera kaydı bulunmayabilir,
belgesi yok olabilir,
suçlu yalan söyleyebilir.
Bu nedenle dünyadaki adalet sistemleri bazen gerçeğe ulaşamayabilir.
Kur’an’ın ahiret anlayışında ise bilgi eksikliği problemi yoktur.
Bu, dünyada cezasız kalan haksızlığın sonsuza kadar kaybolmadığı düşüncesini oluşturur.
Ayet Yalanın Geçici Gücünü mü Gösteriyor
Dolaylı olarak evet.
Yalan dünyada bir süre işe yarayabilir.
Bir insan insanları kandırabilir.
Kendi tarihini değiştirebilir.
Yaptığını inkâr edebilir.
Fakat Nisâ 42’nin mesajı şudur:
Yalan gerçeği ortadan kaldırmaz; yalnızca gerçeğin görünmesini bir süre geciktirebilir.
Hesap gününde bu gecikmenin de sonu gelir.
İnsan Kendi Kendisine de Yalan Söyleyebilir mi
Evet.
Belki de en güçlü yanılsamalardan biri budur.
İnsan yaptığı yanlışa sürekli mazeret üretirse zamanla kendisini gerçekten haklı olduğuna inandırabilir.
“Ben mecburdum.”
“Herkes yapıyordu.”
“Benim suçum değildi.”
gibi cümleler bazen gerçek olabilir, bazen de kişinin vicdanından kaçma biçimine dönüşebilir.
Nisâ 42 insanın kendi anlatısının da nihai hakikat olmadığını hatırlatır.
Ayetin En Büyük Psikolojik Mesajı Nedir
İnsan çoğu zaman davranışının kendisinden çok, yakalanmaktan korkabilir.
Eğer yakalanmayacağını biliyorsa yapmayacağı bir şeyi yapabilir.
Nisâ 42 bu düşünceyi kökünden sarsar.
Kur’an’ın inanç perspektifinde:
“Kimse görmedi.”
cümlesi
“Kimse bilmiyor.”
anlamına gelmez.
Bu bilinç, insanın dış denetim olmadığı yerde de ahlaki davranmasını amaçlar.
Nisâ 41 ile Nisâ 42 Birlikte Ne Söylüyor
Nisâ 41:
Şahitler getirilecektir.
der.
Nisâ 42:
Gerçek gizlenemeyecektir.
der.
Böylece iki ayet hesap gününü;
şahitliğin bulunduğu,
mazeretlerin sınandığı,
hakikatin ortaya çıktığı
bir gün olarak tasvir eder.
Bu iki ayetin ortak mesajı şudur:
Dünyada saklanan şey, ahirette mutlaka saklı kalacak diye düşünme.
Nisâ Suresi 42. Ayetin Bugüne Verdiği En Büyük Mesaj Nedir
Nisâ 42’nin bugüne verdiği en güçlü mesajlardan biri, hakikatin insanın kontrolünde olmadığıdır.
İnsan bir süre gerçeği saklayabilir.
Bir olayı farklı anlatabilir.
Başkalarını ikna edebilir.
Delili ortadan kaldırabilir.
Hatta kendi vicdanını bile susturabilir.
Fakat ayetin perspektifinde bunların hiçbiri gerçeği yok etmez.
Hakikat vardır.
Ve insan bir gün onunla karşılaşacaktır.
Bu nedenle mesele yalnızca:
“Yakalanacak mıyım?”
sorusu değildir.
Asıl soru:
“Yaptığım şey gerçekten doğru mu?”
olmalıdır.
Çünkü ahlak, yalnızca başkalarının gördüğü yerde doğru davranmak değildir.
Kimsenin görmediğini düşündüğün anda da aynı doğruyu koruyabilmektir.
Nisâ 42’nin tasvir ettiği pişmanlığın büyüklüğü de buradan gelir.
İnsan o gün geçmişini değiştiremeyeceğini anlar.
Dünyadayken söylenebilecek:
“Yanlış yaptım ve dönüyorum.”
cümlesinin yerini artık:
“Keşke...”
alır.
Belki de ayetin en büyük uyarısı budur:
Hesap gününün “keşke”sini yaşamamak için, dünyanın “yanlış yaptım” deme imkanını kaybetme.
