Nisâ Suresi 41. Ayette “Her Ümmetten Bir Şahit Getirdiğimiz ve Seni de Bunların Üzerine Şahit Getirdiğimiz Zaman Halleri Nasıl Olacak?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 41. ayeti, bir önceki ayette anlatılan ilahî adalet ve eksiksiz hesap temasını çok güçlü bir sahneyle devam ettirir.
Nisâ 40’ta Allah’ın hiç kimseye zerre kadar zulmetmeyeceği, iyilikleri ise kat kat artıracağı belirtilmişti.
Nisâ 41 şimdi bu adaletin ahiret gününde nasıl görünür hale geleceğini anlatır:
Her ümmetten bir şahit getirilecek ve Hz. Muhammed de kendi muhatapları hakkında şahit olarak getirilecektir.
Bu nedenle ayetin merkezinde;
şahitlik, peygamberlik, hesap günü, sorumluluk ve hakikatin ortaya çıkması vardır.
“Her Ümmetten Bir Şahit Getirdiğimiz Zaman” Ne Demektir
Ayet ahiret gününde gerçekleşecek bir hesap sahnesi tasvir eder.
Her toplum için bir şahit getirileceği belirtilir.
Klasik tefsirlerde bu şahitlerin başta peygamberler olduğu açıklanmıştır.
Çünkü peygamberler kendi toplumlarına;
Allah’ın mesajını iletmiş,
uyarmış,
doğru yolu göstermiş
kişilerdir.
Bu nedenle hesap gününde tebliğin yapıldığına dair şahitlik etmeleri anlamlı görülmüştür.
Buradaki “Ümmet” Ne Anlama Gelir
Ümmet kelimesi Kur’an’da farklı bağlamlarda çeşitli anlamlara gelebilir.
Burada temel anlamıyla belirli bir peygamberin mesajının ulaştığı insan topluluğu düşünülür.
Nuh’un kavmi,
Musa’nın muhatapları,
İsa’nın muhatapları
ve Hz. Muhammed’in ümmeti gibi topluluklar bu çerçevede düşünülebilir.
Ayet insanlık tarihini birbirinden kopuk bireylerden çok, vahiy ve sorumluluk tarihine sahip topluluklar halinde ele alır.
Şahit Neden Gereklidir, Allah Zaten Her Şeyi Bilmiyor mu
Kur’an’a göre Allah’ın bilgi edinmek için şahide ihtiyacı yoktur.
Allah zaten insanların;
yaptıklarını,
söylediklerini,
niyetlerini
bilir.
Şahitlik burada Allah’a bilgi vermek için değil, adaletin açık biçimde ortaya konulması içindir.
Yani hesap yalnızca verilmiş bir hüküm değildir; gerçeğin bütün açıklığıyla görünür hale geldiği bir yargılama tasviridir.
Peygamberler Neye Şahitlik Edecekler
Temel olarak peygamberlerin kendilerine verilen mesajı insanlara ulaştırdıklarına şahitlik edecekleri düşünülür.
Yani:
“Ben size mesajı ulaştırdım.”
şeklindeki tebliğ sorumluluğu ortaya konur.
Bundan sonra insanların;
kabul etmeleri,
reddetmeleri,
nasıl yaşamayı seçtikleri
kendi sorumluluk alanlarına girer.
Peygamberin görevi insanı zorlamak değil, mesajı ulaştırmaktır.
Peygamber Bir Toplumun Bütün Gizli Davranışlarını Bilir mi
Hayır.
Bir peygamber insanların bütün gizli hayatını ilahî anlamda kuşatan bir bilgiye sahip değildir.
Kur’an’ın genel öğretisinde mutlak gayb bilgisi Allah’a aittir.
Bu nedenle peygamberin şahitliği öncelikle;
tebliği,
insanların kendisine açık olan tutumları,
mesajın ulaştırılmış olması
üzerinden anlaşılmalıdır.
Bütün gizli ayrıntıları bilen asıl varlık Allah’tır.
“Seni de Bunların Üzerine Şahit Getirdiğimizde” Kimden Söz Ediliyor
Ayette Hz. Muhammed’e hitap edilir.
“Seni bunların üzerine şahit getirdiğimiz zaman...”
denir.
Buradaki “bunlar” ifadesi klasik yorumlarda özellikle Hz. Muhammed’in;
çağdaşları,
ümmeti
ve vahyin ulaştığı insanlar
ile ilişkilendirilmiştir.
Ayet böylece Hz. Muhammed’in yalnızca mesajı getiren biri değil, aynı zamanda tebliğ sorumluluğunun şahidi olduğunu gösterir.
Hz. Muhammed Bütün İnsanlığa Şahit midir
Bu konuda ayetlerin birlikte yorumlanması gerekir.
Kur’an Hz. Muhammed’i bazı yerlerde ümmeti üzerinde şahit olarak tanımlar.
Klasik tefsirde onun peygamberlik mesajının insanlığa yönelik olması sebebiyle şahitliğinin geniş kapsamı üzerinde duran yorumlar vardır.
Ancak bunun nasıl gerçekleşeceği ve kapsamının ayrıntısı gayb alanına aittir.
Kesin söylenebilecek şey şudur:
Hz. Muhammed’in tebliği de hesap gününde sorumluluk bağlamında şahitlik konusu olacaktır.
Şahitlik İnsanların Mazeretlerini Ortadan mı Kaldırır
Şahitliğin önemli işlevlerinden biri budur.
İnsan:
“Bana kimse söylemedi.”
“Ben bilmiyordum.”
“Bize hiçbir mesaj ulaşmadı.”
diyebilir.
Eğer gerçekten mesaj kendisine ulaştırılmışsa peygamberin şahitliği bu iddianın karşısına çıkar.
Fakat vahyin hiç ulaşmadığı veya bozulmuş biçimde ulaştığı insanların durumu ayrı bir teolojik meseledir.
İslam alimleri bu insanların sorumluluğu konusunda farklı ayrıntılı görüşler geliştirmiştir.
Mesajı Hiç Duymayan İnsanların Durumu Ne Olur
Bu konu İslam düşüncesinde uzun süre tartışılmıştır.
Temel adalet ilkesi şudur:
İnsan bilmediği ve kendisine ulaşmayan bir şey konusunda, bilen kişiyle tamamen aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Kur’an’ın başka ayetlerinde de peygamber gönderilmeden azap edilmeyeceği yönünde bir ilke bulunmaktadır.
Bu nedenle Allah’ın adaletinin;
bilgi,
imkan,
niyet,
kişiye ulaşan mesaj
gibi şartları dikkate alacağı düşünülür.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
Bir Şeyi Duymak ile Gerçekten Bilmek Aynı Şey midir
Hayır.
Bir insan İslam kelimesini duymuş olabilir fakat İslam hakkında sadece;
yanlış bilgiler,
karikatürize edilmiş anlatılar,
propaganda
duymuş olabilir.
Böyle bir kişinin durumu, mesajı doğru ve açık biçimde öğrenen biriyle aynı olmayabilir.
Bu nedenle dinî sorumluluk konusu yalnızca:
“Adını duydun mu?”
sorusuna indirgenemez.
Allah’ın adaleti kişinin gerçekte ne bildiğini de kuşatır.
Ayetin Başındaki “Nasıl Olacak?” Sorusu Neden Bu Kadar Güçlüdür
Ayet:
“Fe keyfe...” — Peki nasıl olacak?
şeklinde son derece etkileyici bir soru kullanır.
Bu soru yalnızca bilgi vermek için değildir.
İnsan zihninde bir hesap günü sahnesi oluşturur.
Bugün kolayca inkâr edilen,
unutulan,
önemsiz görülen
şeyler o gün açıkça ortaya çıktığında insanın hali nasıl olacaktır?
Ayet okuyucuyu bu sorunun karşısında bırakır.
Hesap Gününde İnsan Neden Şaşırabilir
Çünkü insan dünyada kendi davranışlarını küçümseyebilir.
“Bundan ne olacak?”
“Kim gördü?”
“Kim hatırlayacak?”
diye düşünebilir.
Fakat Kur’an ahiret gününü, unutulan şeylerin yeniden görünür olduğu bir gün olarak tasvir eder.
İnsan başkalarının unuttuğunu düşünebilir.
Fakat ilahî bilgi unutmaz.
Şahitlik Sadece Peygamberlerle mi Sınırlıdır
Kur’an’ın farklı ayetlerinde ahirette çeşitli şahitliklerden söz edilir.
İnsanların;
kendi uzuvlarının,
amel kayıtlarının,
yerin
ve farklı şahitlerin
gerçeği ortaya koyması şeklinde tasvirler bulunmaktadır.
Bu anlatıların ortak mesajı şudur:
Hakikat bütünüyle gizli kalmayacaktır.
İnsan dünyada gerçeği saklayabilir fakat ahiret tasvirinde saklama imkanının ortadan kalktığı görülür.
İnsan Kendi Aleyhine Şahit Olabilir mi
Kur’an’ın başka ayetlerinde insanın kendi organlarının bile yaptıkları hakkında konuşacağından söz edilir.
Bu son derece güçlü bir anlatımdır.
İnsan dünyada:
“Ben yapmadım.”
diyebilir.
Fakat hesap günü gerçekliğin artık yalnızca insanın anlatısına bağlı olmadığı ifade edilir.
Ahlaki açıdan mesaj şudur:
İnsan kendisini kandırabilir; fakat hakikati değiştiremez.
Bu Ayet Peygamberlere Nasıl Bir Sorumluluk Yüklüyor
Peygamberin görevi yalnızca vahyi almak değildir.
Onu;
doğru biçimde ulaştırmak,
açıklamak,
yaşantısıyla örneklemek
gibi ağır bir sorumluluk taşır.
Çünkü hesap gününde:
“Mesajı ulaştırdın mı?”
sorusu peygamberlik görevinin merkezindedir.
Bu açıdan şahitlik aynı zamanda peygamberin tebliğ görevinin tamamlandığını gösterir.
Bu Ayet Müslümanlara da Bir Sorumluluk Yükler mi
Dolaylı olarak evet.
Bir insan bir dini temsil ettiğini söylüyorsa davranışlarının o din hakkındaki algıyı etkileyebileceğini düşünmelidir.
İnsanlara;
yanlış bilgi vermek,
dini zulüm aracı haline getirmek,
kendi çıkarını din gibi göstermek
çok ciddi sonuçlar doğurabilir.
Tebliğ yalnızca konuşmak değildir.
Doğru temsil de bir sorumluluktur.
Bir İnsan Başkasının Günahından Sorumlu Olur mu
Genel ilke olarak herkes kendi yaptığından sorumludur.
Ancak kişi başka bir insanı;
bilerek yanıltır,
kötülüğe teşvik eder,
yanlış bilgiyle yönlendirirse
kendi davranışından ayrıca sorumlu olabilir.
Bu, başkasının günahının aynen ona yüklenmesi değil, başkasını yanlış yola yönlendirme fiilinin kendi sorumluluğunu doğurmasıdır.
Bu nedenle insanın başkaları üzerindeki etkisi de ahlaki önem taşır.
Nisâ 40 ile Nisâ 41 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nisâ 40:
Allah zerre kadar zulmetmez.
der.
Nisâ 41 ise bunun hesap günündeki sahnesini gösterir:
Şahitler getirilecektir.
Önce adalet ilkesi açıklanır.
Sonra bu adaletin karşısında hiçbir gerçeğin kaybolmayacağı anlatılır.
Böylece iki ayet birlikte şunu söyler:
Ne yaptığın unutulur ne de yapmadığın şey sana yüklenir.
İlahî hesap hem eksiksiz bilgiye hem adalete dayanır.
Nisâ Suresi 41. Ayetin Bugüne Verdiği En Büyük Mesaj Nedir
Nisâ 41 insanın dünyada çok kolay unutabileceği bir gerçeği hatırlatır:
Hayat yalnızca bizim kendi kendimize anlattığımız hikâyeden ibaret değildir.
İnsan kendi hatasını küçültebilir.
Kendi davranışına gerekçe bulabilir.
Geçmişi istediği biçimde anlatabilir.
Hatta zamanla yaptığı şeyi kendisi bile farklı hatırlayabilir.
Fakat Kur’an’ın hesap günü anlayışında gerçeklik insan hafızasına teslim edilmez.
Şahitler vardır.
Kayıt vardır.
Allah’ın bilgisi vardır.
Ve bütün bunların üzerinde zerre kadar zulmetmeyen bir adalet vardır.
Bu nedenle ayet yalnızca gelecekteki bir mahkeme sahnesini anlatmaz.
Bugün yaşayan insana da bir soru sorar:
Yarın bütün gerçek ortaya çıkacak olsaydı, bugün yaptığın şeyi yine yapar mıydın?
Bu soru insanın;
ticaretini,
ailesini,
sözlerini,
ilişkilerini,
başkalarının haklarına yaklaşımını
değiştirebilecek kadar güçlüdür.
Çünkü gerçek sorumluluk, yalnızca insanlar bakarken doğru davranmak değildir.
Kimsenin görmediğini düşündüğün yerde de aynı ahlaki sınırı koruyabilmektir.
Belki de Nisâ 41’in en güçlü mesajı şudur:
İnsan dünyada kendi hikâyesini istediği gibi anlatabilir; fakat hesap gününde hikâyeyi hakikat anlatacaktır.
Son düzenleme:
