Nisâ Suresi 159. Ayette “Ehl i Kitap’tan Hiç Kimse Yoktur ki Ölümünden Önce Ona İman Etmiş Olmasın; Kıyamet Günü de İsa Onlara Şahit Olacaktır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 159. ayeti, Hz. İsa’nın öldürülmediğini ve Allah tarafından yükseltildiğini bildiren 157 ve 158. ayetlerin hemen ardından gelir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Ehl i Kitap’tan hiç kimse yoktur ki ölümünden önce ona iman etmiş olmasın. Kıyamet günü de o, onların aleyhine şahit olacaktır.”
Ancak bu ayette özellikle:
“ölümünden önce”
ifadesindeki zamirin kime döndüğü konusunda tefsirlerde iki önemli yorum bulunmaktadır.
Bir görüş bunu Hz. İsa’nın ölümünden önce, diğer görüş ise Ehl i Kitap’tan her kişinin kendi ölümünden önce şeklinde anlamıştır.
Bu nedenle ayeti tek bir yorumu tartışmasız tek ihtimalmiş gibi sunmadan değerlendirmek gerekir.
Nisâ Suresi 159. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet Hz. İsa hakkında ortaya çıkan farklı inanç ve iddiaların sonsuza kadar belirsiz kalmayacağını bildirir.
İnsanlar onun hakkında;
peygamber,
Mesih,
ilah,
Allah’ın oğlu
veya sahte peygamber
gibi birbirinden çok farklı görüşler ileri sürmüştür.
Kur’an ise Hz. İsa’yı:
Allah’ın kulu ve elçisi
olarak tanımlar.
Ayetin temel mesajlarından biri, bu hakikatin sonunda açığa çıkacağıdır.
“Ehl i Kitap’tan Hiç Kimse Yoktur ki...” İfadesi Ne Anlama Gelir
Buradaki Ehl i Kitap ifadesi özellikle Yahudi ve Hristiyan toplulukları kapsar.
Çünkü Hz. İsa hakkındaki en büyük tarihsel ve teolojik tartışmalar da bu iki gelenek içinde ortaya çıkmıştır.
Bir kesim Hz. İsa’yı reddetmiştir.
Bir başka kesim ise onu Kur’an’ın kabul etmediği ölçüde ilahî bir konuma yükseltmiştir.
Ayet, her iki uçtaki tartışmayı Hz. İsa’nın gerçek kimliği etrafında yeniden gündeme getirir.
“Ona İman Edeceklerdir” Derken Kastedilen Kimdir
Buradaki “ona” zamiri genel olarak Hz. İsa’ya döner.
Yani ayetin konusu Ehl i Kitap’ın Hz. İsa’ya ilişkin tutumudur.
Ancak burada önemli olan yalnızca:
“İsa diye biri yaşamıştır.”
demek değildir.
Kur’an’ın perspektifinden gerçek iman, onu Allah’ın elçisi ve Mesih olarak doğru konumunda kabul etmektir.
“Ölümünden Önce” Kimin Ölümü Demektir
Ayetin en çok tartışılan noktası budur.
Arapça ifadede zamir iki şekilde anlaşılmaya müsait görülmüştür.
Birinci yorum:
Hz. İsa’nın ölümünden önce.
İkinci yorum:
Ehl i Kitap’tan her kişinin kendi ölümünden önce.
Her iki görüşün de klasik tefsir geleneğinde izleri vardır.
Ancak özellikle Hz. İsa’nın yeniden gelişiyle ilişkilendirilen yorum İslam geleneğinde oldukça yaygındır.
Birinci Yoruma Göre Ayet Ne Söylüyor
Yaygın geleneksel yoruma göre Hz. İsa kıyamete yakın bir dönemde yeryüzüne dönecek ve insanlar onun gerçek konumunu görecektir.
Bu yoruma göre:
Hz. İsa ölmeden önce Ehl i Kitap onun hakkında doğru gerçeği kabul edecektir.
Yani onun;
Allah olmadığı,
Allah’ın oğlu olmadığı,
sahte bir peygamber de olmadığı,
Allah’ın gerçek elçisi olduğu
ortaya çıkacaktır.
Bu yorum, Hz. İsa’nın dönüşünü anlatan hadislerle birlikte değerlendirilir.
Nisâ 159 Tek Başına Hz. İsa’nın Yeniden Döneceğini Kesin Olarak Söylüyor mu
Ayet tek başına:
“İsa kıyametten önce yeryüzüne tekrar inecektir.”
şeklinde açık bir cümle kurmaz.
Bu nedenle bu ayrımı korumak önemlidir.
Hz. İsa’nın nüzûlü yani yeniden gelişi hakkındaki klasik İslam öğretisi, bu ayetle birlikte özellikle hadis rivayetlerine ve başka ayetlerin yorumlarına dayanır.
Dolayısıyla:
Ayetin açık sözü
ile
ayet etrafında gelişmiş geleneksel yorum
birbirinden ayırt edilmelidir.
İkinci Yoruma Göre Ayet Ne Anlama Gelir
Diğer yoruma göre:
Ehl i Kitap’tan her kişi kendi ölümü gelmeden önce Hz. İsa hakkındaki gerçeği anlayacaktır.
Yani ölümün kesinliğiyle yüzleştiği anda insan için bazı gerçekler artık tartışılmaz hâle gelir.
Fakat o noktadaki fark ediş, dünyadaki özgür imanla aynı anlamı taşımayabilir.
Bu yorumda ayet, ölüm anında hakikatin açığa çıkmasına vurgu yapar.
İki Yorumdan Hangisi Kesin Doğrudur
Ayetin Arapça zamir yapısı nedeniyle tefsir tarihinde farklı yorumların bulunması önemlidir.
Bu nedenle:
“Ayette kesinlikle ve yalnızca şu anlam vardır.”
demek ihtiyatlı olmaz.
Geleneksel İslam düşüncesinde Hz. İsa’nın dönüşüyle bağlantılı yorum yaygın kabul görmüştür.
Fakat diğer yorum da klasik kaynaklarda yer almıştır.
Burada asıl ortak nokta şudur:
Hz. İsa hakkındaki hakikat sonunda gizli kalmayacaktır.
Ehl i Kitap’ın Hz. İsa Hakkındaki İki Ucu Nedir
Kur’an’ın perspektifinde iki aşırı yaklaşım görülür.
Bir tarafta Hz. İsa’nın peygamberliğini reddedenler vardır.
Diğer tarafta onu ilahî konuma yükseltenler vardır.
Kur’an ise ortada başka bir konum belirler:
İsa Mesih’tir.
Allah’ın elçisidir.
Meryem’in oğludur.
Fakat:
Allah değildir.
Bu, Kur’an’ın Hz. İsa anlayışının temel dengesidir.
Kur’an Hz. İsa’ya Değer Veriyor mu
Son derece yüksek bir değer verir.
Hz. İsa;
Mesih,
Allah’ın elçisi,
Meryem’in oğlu
ve mucizelerle desteklenen bir peygamber
olarak anlatılır.
Mucizevi doğumu kabul edilir.
Annesi Meryem övgüyle anılır.
Dolayısıyla İslam’ın Hristiyanlıktan farklı bir İsa anlayışına sahip olması, Hz. İsa’yı küçümsediği anlamına gelmez.
Tam tersine, onu büyük peygamberlerden biri olarak kabul eder.
“Kıyamet Günü İsa Onlara Şahit Olacaktır” Ne Demektir
Ayetin ikinci bölümü son derece önemlidir.
Hz. İsa’nın kıyamet günü şahit olacağı belirtilir.
Yani onun hakkında insanlar ne söylemiş olursa olsun, nihai hesapta Hz. İsa’nın kendisi de şahit olacaktır.
Bu fikir Mâide Suresi’nin son bölümlerindeki Hz. İsa ile Allah arasındaki konuşmayı da hatırlatır.
Orada Hz. İsa’nın insanlara kendisini ve annesini ilah edinmelerini söylemediği vurgulanır.
Hz. İsa Kıyamet Günü Neye Şahitlik Edebilir
Kur’an’ın genel anlatımına göre peygamberler kendi toplumları hakkında şahitlik ederler.
Hz. İsa da;
kendisine verilen mesajı,
insanlara ne öğrettiğini
ve insanların daha sonra onun hakkında geliştirdiği inançları
konusunda şahitlik edecektir.
Bu, peygamberlik sorumluluğunun ahiretteki boyutudur.
Peygamber mesajı getirir.
İnsanların o mesajla ne yaptığı ise onların sorumluluğudur.
Şahitlik Kavramı Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü kıyamet, Kur’an’da hakikatin bütünüyle ortaya çıktığı gün olarak anlatılır.
Dünyada;
rivayetler karışabilir,
insanlar tarih yazabilir,
gruplar kendi anlatılarını oluşturabilir.
Ama ilahî hesapta mesele propaganda üzerinden belirlenmez.
Hakikat olduğu şekliyle açığa çıkar.
Bu nedenle Hz. İsa’nın şahitliği, tarihsel tartışmanın ilahî mahkemede sona ermesini temsil eder.
Hz. İsa Hristiyanlar Aleyhine mi Şahitlik Edecek
Ayetin ifadesi Ehl i Kitap bağlamında şahitlikten söz eder.
Ancak bunu bütün Hristiyan bireyleri aynı şekilde suçlayan basit bir cümleye çevirmek doğru değildir.
İnsanların;
bilgisi,
niyeti,
ulaştığı mesaj,
anladığı şey
ve kişisel sorumluluğu
farklı olabilir.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
Ayet genel teolojik ilkeleri bildirir; tek tek insanların ahiret hükmünü bize bırakmaz.
Bu Ayet Yahudiler ve Hristiyanlar Hakkında Nefret Üretmek İçin Kullanılabilir mi
Hayır.
Ayet teolojik bir tartışma yürütür.
Bir teolojik iddianın yanlış olduğunu söylemek ile o inanca mensup insanlara düşmanlık etmek aynı şey değildir.
Kur’an’ın adalet ilkesi, farklı inançtaki insanlara karşı da geçerlidir.
İnsanlar arasında;
hakaret,
ırkçılık,
kolektif suçlama
ve nefret
üretmek bu ayetin amacı değildir.
Nisâ 157, 158 ve 159 Nasıl Bir Bütün Oluşturur
Bu üç ayet Hz. İsa hakkında ardışık bir anlatı kurar.
157:
“Onu öldürmediler ve çarmıhta öldürmediler.”
158:
“Bilakis Allah onu kendisine yükseltti.”
159:
“Ehl i Kitap’tan olanların onunla ilgili gerçeğiyle yüzleşeceği ve onun kıyamet günü şahit olacağı”
fikrini getirir.
Yani anlatı:
öldürme iddiasından,
ilahî kurtarılışa,
oradan da nihai şahitliğe
ilerler.
Ayet Bize Kesin Bilgi ile Zan Arasındaki Farkı Yeniden mi Hatırlatıyor
Evet.
- ayette insanların Hz. İsa hakkındaki bilgilerinin:
“zanna uyma”
niteliğinde olabileceği belirtilmişti.
- ayette ise sonunda hakikatin kesin biçimde ortaya çıkacağı bir aşama gösterilir.
Bu iki ayetin birlikte verdiği ders şudur:
İnsan dünyada bazı şeyleri kesin biliyor sanabilir.
Fakat ilahî perspektifte hakikatin tamamı daha geniştir.
Nisâ 159 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Ayetin en güncel derslerinden biri şu olabilir:
İnsanlar yüzyıllarca aynı kişi hakkında tamamen farklı anlatılar geliştirebilir.
Bir grup kutsallaştırır.
Bir grup reddeder.
Bir grup küçümser.
Bir grup başka türlü yorumlar.
Fakat çok sayıda insanın bir şeye inanması tek başına onun doğru olduğunu göstermez.
Hakikat, çoğunluk oylamasıyla belirlenmez.
Bu yüzden insan inancını hem samimiyet hem bilgiyle değerlendirmelidir.
Nisâ 159’un En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 159. ayet, Hz. İsa hakkındaki uzun tarihsel tartışmayı tek bir büyük sona bağlar:
Hakikat sonunda ortaya çıkacaktır.
İnsanlar Hz. İsa hakkında çok farklı şeyler söylemiştir.
Bazıları onu reddetmiştir.
Bazıları onu ilahlaştırmıştır.
Kur’an ise onu Allah’ın kulu, Mesih’i ve peygamberi olarak tanımlar.
Ve sonunda:
“Kıyamet günü o onların üzerine şahit olacaktır.”
der.
Bu çok güçlü bir düşüncedir.
Çünkü dünyada insan başkası adına konuşabilir.
Bir peygamber adına inanç sistemi kurabilir.
Onun söylemediği sözleri ona nispet edebilir.
Onu küçültebilir veya olması gerekenden farklı bir konuma yükseltebilir.
Ama kıyamet fikri bütün bu anlatıları tek bir noktada durdurur:
Asıl kişi şahit olduğunda ne olacak?
Hz. İsa kendisi hakkında söylenenlerin karşısında şahit olacaktır.
Bu yüzden ayet sadece Hz. İsa’yla ilgili değildir.
Daha geniş bir ahlâk sorusu da taşır:
Bir insan, düşünür veya peygamber hakkında konuşurken gerçekten onun söylediğine mi sadığım, yoksa zamanla kendi düşüncelerimi onun adına mı konuşturuyorum?
Belki de Nisâ 159’un bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
İnandığım Hz. İsa, gerçekten vahyin anlattığı İsa mı; yoksa yüzyıllar boyunca insanların onun üzerine kurduğu anlatılardan birine mi inanıyorum?
