Nisâ Suresi 148. Ayette “Allah, Zulme Uğrayan Kimse Hariç, Kötü Sözün Açıkça Söylenmesini Sevmez; Allah İşitendir, Bilendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 148. ayeti, bir önceki ayette geçen iman, şükür ve Allah’ın insanı cezalandırmayı amaç edinmemesi temasının ardından bu kez sözün ahlâkına yönelir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Allah, zulme uğrayan kimse dışında, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez. Allah hakkıyla işitendir, bilendir.”
Bu kısa ayet son derece hassas bir denge kurar.
Bir tarafta;
hakaret,
kötüleme,
dedikodu,
aşağılama
ve insanların kusurlarını yayma
engellenir.
Diğer tarafta zulme uğrayan insana:
“Sus, yaşadığını anlatma.”
denilmez.
İşte ayetin derinliği tam burada ortaya çıkar.
Nisâ Suresi 148. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin temel mesajı şudur:
Kötülüğü yaymak için konuşmak başka, zulmü ortaya çıkarmak için konuşmak başkadır.
İnsan başkalarının kusurlarını eğlence için yaymamalıdır.
Birini küçük düşürmek amacıyla kötü söz kullanmamalıdır.
Fakat haksızlığa uğrayan kişi;
hakkını aramak,
yardım istemek,
şikâyette bulunmak
ve yaşadığı zulmü anlatmak
için konuşabilir.
“Kötü Sözün Açıkça Söylenmesi” Ne Demektir
Buradaki ifade yalnızca küfür etmek anlamına gelmez.
Daha geniş biçimde;
hakaret,
ayıplama,
aşağılama,
insanların kusurlarını yayma
ve kötüleyici konuşmalar
bu kapsamda düşünülebilir.
Kur’an insan dilinin başkalarının onurunu kolayca yaralayabileceğini dikkate alır.
Bu nedenle söz de ahlâkî sorumluluğun bir parçasıdır.
Allah Neden Kötü Sözün Yayılmasını Sevmez
Çünkü söz yalnızca havada kaybolmaz.
Bir cümle;
insanın itibarını zedeleyebilir,
aileleri parçalayabilir,
düşmanlık üretebilir,
iftirayı büyütebilir
ve toplumda kötülüğü normalleştirebilir.
İnsan bazen:
“Sadece söyledim.”
der.
Ama bir sözün sonucu yıllarca devam edebilir.
Bu yüzden Kur’an dili hafife almaz.
Ayette Neden “Zulme Uğrayan Hariç” Deniliyor
Çünkü susmak her zaman erdem değildir.
Bir insan zulme uğramışsa yaşadığını anlatması gerekebilir.
Örneğin;
hakkı yenmiş,
parasına el konulmuş,
şiddete uğramış,
iftira edilmiş
veya başka bir haksızlık yaşamış olabilir.
Bu kişinin hakkını aramak için olayı anlatması “kötü söz yaymak” olarak görülmez.
Çünkü amacı kötülük üretmek değil, adalet aramaktır.
Zulme Uğrayan Kişinin Konuşma Hakkı Var mıdır
Evet.
Bu ayetin en güçlü yönlerinden biri budur.
Mağdur kişiye:
“Sus, kimse duymasın.”
denilmez.
Tam tersine istisna açıkça belirtilir.
Zulme uğrayan insan;
yetkili makama,
mahkemeye,
ailesine,
güvendiği kişilere
veya yardım sağlayabilecek kurumlara
durumunu anlatabilir.
Adalet bazen ancak gerçek konuşulduğunda başlayabilir.
Mağdurun Yaşadığını Anlatması Gıybet Sayılır mı
Her durumda aynı şekilde değerlendirilmez.
Bir insan yardım ve adalet aramak için kendisine yapılan haksızlığı anlatıyorsa bunun amacı farklıdır.
Burada amaç:
dedikodu,
itibar yıkımı
veya eğlence
değildir.
Amaç, yaşanan haksızlığın giderilmesidir.
Klasik İslam ahlâkında da şikâyet, fetva isteme ve hakkı koruma gibi bazı durumlarda kişinin olayı anlatması ayrı değerlendirilmiştir.
Zulme Uğrayan Kişi İstediği Her Şeyi Söyleyebilir mi
Hayır.
Ayet mağdura sınırsız iftira hakkı vermez.
İnsan gerçekten uğradığı zulmü anlatabilir.
Ama olmayan şeyleri eklememelidir.
Abartmamalıdır.
Başka suçlar uydurmamalıdır.
Çünkü mağdur olmak, insanı adalet sınırlarının tamamen dışına çıkarmaz.
Hak aramak da hakikat içinde yapılmalıdır.
Öfkeyle Söylenen Her Söz Meşru mudur
Hayır.
Zulme uğrayan insanın öfkesi anlaşılabilir.
Fakat öfke yeni bir haksızlık üretmemelidir.
İnsan yaşadığını anlatabilir.
Fakat karşı tarafın ailesine, çocuklarına veya olayla ilgisi olmayan insanlara saldırmak doğru değildir.
Adaletin amacı zulmü başka bir zulümle değiştirmek değildir.
Şikâyet Etmek ile İntikam Arasında Ne Fark Vardır
Şikâyet:
“Hakkım geri verilsin.”
der.
İntikam ise bazen:
“Karşı taraf ne olursa olsun yok olsun.”
noktasına gidebilir.
Biri adalet ister.
Diğeri öfkenin sınırsızlaşmasına dönüşebilir.
Nisâ 148 mağdurun sesini korurken onu da adalet sınırında tutar.
Bir Haksızlığı Kamuoyuna Açıklamak Bu Ayete Girer mi
Bağlama göre girebilir.
Bazı durumlarda kişi hakkını korumak için olayı kamuoyuna anlatmak zorunda kalabilir.
Özellikle;
başka mağdurların korunması,
kurumsal bir yanlışın ortaya çıkması
veya hukuki yolların işletilmesi
gibi amaçlar söz konusu olabilir.
Ancak burada da doğruluk, ölçülülük ve gereklilik önemlidir.
Amaç hakikati açıklamak olmalı, linç üretmek değil.
Sosyal Medyada Yaşanan Haksızlığı Paylaşmak Doğru mudur
Her durum aynı değildir.
Sosyal medya bazen mağdurun sesini duyurmasına yardımcı olabilir.
Ama aynı zamanda;
eksik bilgi,
öfke,
yanlış suçlama
ve toplu linç
üretme riski taşır.
Bu nedenle kişi mümkünse önce;
delillerini korumalı,
hukuki yolları değerlendirmeli
ve neyi neden paylaştığını düşünmelidir.
Bir haksızlığı duyurmak ile mahkemeden önce insanları suçlu ilan etmek aynı şey değildir.
Bu Ayet Aile İçindeki Zulüm İçin de Geçerli midir
Evet.
Bir insan aile içinde;
şiddet,
baskı,
ekonomik istismar
veya ağır psikolojik kötü muamele
yaşıyorsa bunu anlatması yanlış değildir.
“Evin sırrıdır, kimseye söyleme.”
gibi sözler mağduru susturmak için kullanılmamalıdır.
Aile mahremiyeti, zulmü gizleme kalkanına dönüşemez.
“Allah İşitendir” İfadesi Neden Burada Önemlidir
Çünkü insanın söylediği her söz Allah’ın bilgisi içindedir.
Mağdurun yardım çağrısı da işitilir.
Zalimin gizli tehdidi de.
İftira da.
Hakikat de.
Bu nedenle ayetin sonunda Allah’ın işitmesi vurgulanarak hem mağdura güven hem konuşana sorumluluk verilir.
“Allah Bilendir” Ne Anlama Gelir
Allah yalnızca kelimeleri değil, olayın gerçeğini ve niyeti de bilir.
İki kişi aynı cümleyi söyleyebilir.
Biri hakkını arıyordur.
Diğeri bir insanı itibarsızlaştırmak için konuşuyordur.
İnsanlar dışarıdan bunu her zaman ayırt edemez.
Ama Allah;
olayın gerçeğini,
niyeti
ve gizli olanı
bilir.
Nisâ 147 ile Nisâ 148 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette Allah’ın insanın iman ve şükrü karşısında azap etmeyi amaçlamadığı anlatılmıştı.
- ayette ise insan ilişkilerindeki kötülük dili sınırlandırılır.
Bu iki ayet birlikte önemli bir ahlâk oluşturur:
Allah gereksiz yere azap istemez.
İnsan da gereksiz yere başkasını incitmemelidir.
Yani rahmet ve ölçülülük, hem ilahî ilişki hem insan ilişkilerinde öne çıkar.
Bu Ayet Susmanın Her Zaman Erdem Olmadığını mı Gösterir
Evet.
Bazen susmak güzeldir.
Dedikodudan kaçınmak gerekir.
Gereksiz tartışmayı büyütmemek iyidir.
Ama bazen susmak zalimin işine yarar.
Bir mağdur konuşmazsa zulüm devam edebilir.
Başka insanlar da zarar görebilir.
Bu nedenle ahlâk sadece:
“Sus.”
demek değildir.
Bazen ahlâk:
“Doğruyu söyle.”
demektir.
Bu Ayet İfade Özgürlüğüne Nasıl Bir Ölçü Getirir
Ayet iki sınırı birlikte korur:
İnsan onuru.
Ve:
Mağdurun konuşma hakkı.
İfade özgürlüğü;
iftira,
hakaret
ve bilinçli aşağılamayı
ahlâken otomatik olarak doğru yapmaz.
Ama aynı şekilde “kimse hakkında kötü bir şey söylemeyin” ilkesi de mağdurların sesini kesmek için kullanılamaz.
Bu denge son derece değerlidir.
Nisâ 148 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugün bir insan hakkında olumsuz bir bilgi saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabilir.
Bir suçlama yapılır.
Paylaşılır.
Yorumlanır.
Ve daha gerçek ortaya çıkmadan kişinin itibarı yok olabilir.
Bu nedenle Nisâ 148 bize iki şeyi aynı anda öğretir:
Haksız yere kötü söz yayma.
Ama:
Zulme uğrayanı da susturma.
Çağımızın en zor dengelerinden biri tam olarak budur.
Nisâ 148’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 148. ayet insan diline güçlü bir ahlâk getirir.
Her bildiğini yayma.
Her öfkelendiğini söyleme.
Birinin kusurunu eğlenceye çevirme.
İnsanların itibarını kolayca parçalama.
Ama aynı zamanda:
Zulme uğrayanı susturma.
Çünkü bazen insanlar “gıybet etme”, “ayıp olur”, “aile meselesidir”, “konuşma” gibi cümlelerle mağduru sessizliğe mahkûm edebilir.
Ayet buna açık bir istisna koyar:
“Zulme uğrayan hariç.”
Bu ifade çok güçlüdür.
Çünkü mağdurun sesini ahlâksızlık değil, adalet arayışının bir parçası olarak tanır.
Fakat aynı ayet mağdura da ölçü verir.
Gerçeği anlat.
Hakkını ara.
Ama yalan ekleme.
İftira etme.
Öfkeni yeni bir zulme dönüştürme.
Böylece Kur’an iki tarafı da korur:
İnsanın itibarı korunur.
Mağdurun sesi de korunur.
Belki de Nisâ 148’in bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Konuştuğumda hakikati ve adaleti mi ortaya çıkarıyorum, yoksa öfkemle başka bir insanın onurunu gereksiz yere mi parçalıyorum?
