Nisâ Suresi 149. Ayette “Bir İyiliği Açığa Vurur veya Gizlerseniz Yahut Bir Kötülüğü Affederseniz Şüphesiz Allah Çok Affedicidir, Her Şeye Gücü Yetendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 149. ayeti, hemen önceki ayette ele alınan zulme uğrayan kişinin yaşadığı haksızlığı açıklayabilme hakkını tamamlayan son derece önemli bir denge getirir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Bir iyiliği açıklar veya gizlerseniz yahut bir kötülüğü affederseniz şüphesiz Allah çok affedicidir, her şeye gücü yetendir.”
- ayette mağdura:
“Konuşabilirsin.”
denilmişti.
- ayette ise:
“Affetmeyi seçebilirsin.”
kapısı açılır.
Bu iki ayet birlikte okunduğunda Kur’an ne mağduru susturur ne de onu sonsuza kadar öfkenin içinde yaşamaya mahkûm eder.
Nisâ Suresi 149. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet üç davranıştan söz eder:
İyiliği açıkça yapmak.
İyiliği gizlice yapmak.
Kendisine yapılan bir kötülüğü affetmek.
Bunların üçü de insanın ahlâkî dünyasını güzelleştiren davranışlardır.
Ancak ayetin sonunda özellikle Allah’ın:
Affedici
ve
Kudret sahibi
oluşunun birlikte zikredilmesi çok anlamlıdır.
Çünkü gerçek affın değeri çoğu zaman karşılık verebilecek güce sahipken affetmekte ortaya çıkar.
“Bir İyiliği Açığa Vurursanız” Ne Demektir
İnsan yaptığı iyiliği bazen açıkça gerçekleştirebilir.
Bir yardım kampanyasına destek olur.
Bir insanın hakkını savunur.
Toplumsal bir iyiliğe öncülük eder.
Başkasını da teşvik etmek amacıyla yaptığı iyiliği görünür hâle getirebilir.
Dolayısıyla her görünür iyilik otomatik olarak riyâ değildir.
Buradaki temel soru niyettir.
İyiliği Açıkça Yapmak Gösteriş Sayılmaz mı
Her zaman değil.
Bir davranışın görünür olması ile gösteriş için yapılması aynı şey değildir.
Örneğin bir kişi bağış yaparak başkalarını da teşvik etmek isteyebilir.
Bu durumda görünürlük iyiliği çoğaltabilir.
Fakat kişi sadece:
“Beni ne kadar iyi bir insan sansınlar.”
diye yapıyorsa niyet başka bir yere kayabilir.
Bu nedenle iyiliğin görünür olup olmamasından önce neden görünür olduğu önemlidir.
“İyiliği Gizlerseniz” Ne Anlama Gelir
Gizli iyilik, insanın yaptığı hayrı insanların bilmesine ihtiyaç duymamasıdır.
Kimsenin haberi olmadan;
yardım etmek,
bir borcu kapatmak,
bir ihtiyaç sahibini desteklemek,
bir insan için dua etmek
veya bir sıkıntıyı çözmek
gizli iyiliğe örnek olabilir.
Bu tür iyilikler ihlâsı korumak açısından çok değerli olabilir.
Gizli İyilik Neden Bu Kadar Değerlidir
Çünkü alkış ortadan kalkar.
İnsan kendisine şu soruyu sormak zorunda kalır:
“Kimse öğrenmeyecekse yine yapacak mıyım?”
Eğer cevap evetse, davranışın samimiyet boyutu güçlenir.
Gizli iyilik insanın kendi egosuyla arasındaki ilişkiyi de sınayabilir.
Çünkü bazen iyilik yapmaktan çok iyiliğimizin bilinmesini isteriz.
Açık İyilik mi, Gizli İyilik mi Daha Üstündür
Her durumda tek bir cevap yoktur.
Gizlilik riyâdan korunmak açısından daha uygun olabilir.
Ama açık iyilik başkalarını da harekete geçirecekse toplumsal fayda üretebilir.
Bu nedenle ölçü;
niyet,
sonuç
ve şartlara
göre değişebilir.
Ayet her iki yolu da hayır kapsamında zikrederek bu konuda genişlik bırakır.
“Bir Kötülüğü Affederseniz” Ne Demektir
Bir insan sana haksızlık yapmış olabilir.
Senin de ona karşılık verme, hakkını talep etme veya yaptığını açıklama hakkın olabilir.
Fakat bazen kişi kendi iradesiyle:
“Ben bunu affediyorum.”
diyebilir.
Ayet bu tercihi yüksek bir ahlâkî davranış olarak gösterir.
Ancak affetme zorla dayatılan bir mecburiyet değildir.
Affetmek Her Durumda Zorunlu mudur
Hayır.
Nisâ 148 zaten zulme uğrayan kişinin konuşabileceğini göstermişti.
Dolayısıyla 149. ayeti:
“Ne olursa olsun sus ve affet.”
şeklinde okumak doğru değildir.
Mağdur;
hakkını arayabilir,
şikâyet edebilir,
mahkemeye başvurabilir,
zararın giderilmesini isteyebilir.
Affetmek bir erdem olabilir ama adalet talep etmek de meşrudur.
Affetmek ile Hakkından Vazgeçmek Aynı Şey midir
Her zaman değil.
Bir insan kişisel öfkesinden vazgeçebilir ama zararın giderilmesini yine isteyebilir.
Örneğin:
“Sana kin taşımıyorum ama verdiğin zararın karşılığını ödemen gerekiyor.”
diyebilir.
Bu mümkündür.
Affetmek kişinin içindeki intikam arzusunu bırakması olabilir.
Hukuki sorumluluğun tamamen ortadan kalkması ise ayrı bir konudur.
Affetmek Zulmü Normalleştirmek Anlamına Gelir mi
Hayır.
Affetmek:
“Yaptığın şey doğruydu.”
demek değildir.
Şiddeti,
istismarı,
dolandırıcılığı,
iftirayı
veya başka bir ağır haksızlığı
normalleştirmek değildir.
Bazen failin sorumluluk üstlenmesi ve hukuki sonuçla karşılaşması hem mağdur hem toplum açısından gerekli olabilir.
Merhamet, adaleti yok etmek zorunda değildir.
Neden Allah’ın “Affedici” Oluşu Hatırlatılıyor
Çünkü insanın affetmesinin en büyük örneklerinden biri ilahî bağışlamadır.
İnsan Allah’a karşı hata yapar.
Pişman olur.
Döner.
Allah bağışlayabilir.
Ayet insana adeta şunu hatırlatır:
Sen de sana yapılan bazı hatalarda affediciliğin değerini düşün.
Fakat insanın affı ile Allah’ın affı elbette aynı düzeyde değildir.
Allah’ın “Gücü Yeten” Olması Affetmeyle Nasıl Bağlantılıdır
Bu, ayetin en derin noktalarından biridir.
Allah affederken güçsüz olduğu için affetmez.
Ceza vermeye gücü yetmediği için vazgeçmez.
Tam tersine:
Gücü sonsuz olduğu hâlde affeder.
Bu nedenle gerçek affedicilik zayıflık değildir.
Bazen en güçlü insan, karşılık verebildiği hâlde karşılık vermemeyi seçebilen insandır.
Affetmek Zayıflık mıdır
Her zaman tam tersidir.
Çaresiz kişinin karşılık verememesi affetmek değildir.
Affetmek gerçek anlamını çoğu zaman şu durumda kazanır:
Karşılık verebilirsin.
Hakkın var.
Gücün de var.
Ama daha büyük bir iyiliğin doğacağını düşünerek bağışlamayı seçiyorsun.
Bu, ciddi bir iç güç gerektirir.
Affetmek İçin Özür Gerekiyor mu
İnsan bazen karşı taraf özür dilemese bile kendi ruhunda affetmeyi seçebilir.
Bu, failin haklı olduğu anlamına gelmez.
Affeden kişi bazen sadece:
“Bu insanın yaptığını hayatım boyunca içimde taşımayacağım.”
demiş olur.
Ancak ilişkinin yeniden kurulması için;
pişmanlık,
güven,
sorumluluk
ve davranış değişikliği
gerekebilir.
Affetmek ile yeniden güvenmek aynı şey değildir.
Affetmek ile Unutmak Aynı Şey midir
Hayır.
İnsan yaşadığı şeyi unutmayabilir.
Hatta unutmaması gelecekte kendisini koruması açısından gerekli olabilir.
Affetmek geçmişi hafızadan silmek değildir.
Daha çok geçmişteki olayın gelecekteki bütün hayatını yönetmesine izin vermemek olarak düşünülebilir.
İnsan hatırlayabilir ama nefretin esiri olmak zorunda değildir.
Nisâ 148 ile Nisâ 149 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Bu iki ayet birlikte okunmalıdır.
148:
Zulme uğrayan konuşabilir.
149:
Ama isterse affedebilir de.
Dolayısıyla Kur’an mağdura iki alan açar:
Adalet hakkı.
Ve:
Merhamet hakkı.
Mağdurun affetmesi yüce bir davranış olabilir.
Ama onu zorla affettirmek, ayetin anlamını tersine çevirebilir.
Affetmenin Toplumsal Bir Boyutu Var mıdır
Evet.
Her hata sonsuz düşmanlığa dönüşürse toplumda barış zorlaşır.
Aileler,
arkadaşlıklar,
komşuluklar
ve toplumlar
bazen affetme sayesinde yeniden kurulabilir.
Ancak toplumsal barışın kalıcı olması için gerçeklerin saklanması değil, çoğu zaman önce hakikat ve sorumlulukla yüzleşilmesi gerekir.
Nisâ 149 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugünün dünyasında öfke çok hızlı yayılıyor.
Bir insan hata yapıyor.
Görüntüsü paylaşılıyor.
Binlerce kişi hakaret ediyor.
Geçmişi araştırılıyor.
Ve bazen toplum, insanlara hiçbir dönüş alanı bırakmıyor.
Nisâ 149 ise insana başka bir ahlâk ihtimalini hatırlatır:
Her kötülüğe kötülükle cevap vermek zorunda değilsin.
Bazen;
iyilik,
sessiz iyilik
ve affedicilik
daha dönüştürücü olabilir.
Nisâ 149’un En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 149. ayet insanın gücünü nasıl kullandığını sorgular.
İyilik yapabilecek gücün var.
Ne yapacaksın?
Gösterişe mi dönüştüreceksin?
Yoksa gerektiğinde gizlice mi yapacaksın?
Sana kötülük yapıldı.
Karşılık verebilecek gücün var.
Ne yapacaksın?
Adalet isteyebilirsin.
Bu hakkındır.
Ama bazı durumlarda affedebilirsin de.
Ve tam burada ayetin sonunda iki ilahî sıfat yan yana gelir:
Allah affedicidir.
Ve:
Allah her şeye gücü yetendir.
Bu birliktelik olağanüstü anlamlıdır.
Çünkü bize şunu öğretir:
Affetmek güçsüzlüğün değil, bazen gücün en yüksek biçimidir.
İnsan karşılık veremediği için susuyorsa bu çaresizlik olabilir.
Ama karşılık verebileceği hâlde, daha büyük bir iyilik için bağışlamayı seçiyorsa orada ahlâkî bir güç vardır.
Yine de Kur’an mağduru affetmeye zorlamaz.
Çünkü bir önceki ayette ona konuşma ve hakkını arama alanı tanımıştır.
Bu yüzden iki ayet birlikte çok dengeli bir insan resmi oluşturur:
Haksızlığa boyun eğme.
Ama:
Öfkeye de köle olma.
Adaleti ara.
Fakat merhametin mümkün olduğu yerde onu da unutma.
Belki de Nisâ 149’un bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Karşılık verebilecek güce sahip olduğumda, gücümü intikam almak için mi kullanıyorum, yoksa gerektiğinde adaleti koruyup affedebilecek kadar güçlü olabilir miyim?
