Müddessir Suresi 48. Ayette “Artık Şefaat Edenlerin Şefaati Onlara Fayda Vermez” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin kırk sekizinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Artık şefaat edenlerin şefaati onlara fayda vermez.”
Ayetin Arapçası:
فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ
Okunuşu:
“Femâ tenfeuhum şefâatü’ş-şâfiîn.”
Önceki ayetlerde Sekar’daki suçlular, kendilerini bu ağır sonuca götüren davranışları açıklamışlardı:
Namaz kılanlardan değildik.
Yoksulu doyurmazdık.
Batıla dalanlarla birlikte biz de dalardık.
Ceza gününü yalanlardık.
Sonunda kesin gerçek bize gelip çattı.
Bu ayette ise ölüm gelinceye kadar inkâr ve sorumsuzlukta ısrar eden bu insanlara hiçbir şefaatin fayda vermeyeceği bildirilmektedir.
Ayet, insanın başkalarının makamına, yakınlığına veya kendisi hakkındaki iyi dileklerine güvenerek kişisel sorumluluğundan kaçamayacağını açıkça ortaya koyar.
Şefaat Ne Anlama Gelir
Şefaat, bir kimsenin bağışlanması, derecesinin yükselmesi veya hakkında merhametli bir hüküm verilmesi için aracılıkta bulunmak anlamına gelir.
Dinî anlamda şefaat:
Allah’ın izin verdiği kimselerin, Allah’ın razı olduğu kişiler hakkında bağışlanma ve merhamet dilemesidir.
Şefaat Allah’ın hükmünü değiştiren bağımsız bir güç değildir.
Şefaat eden de şefaatten yararlanan da Allah’ın iznine ve hükmüne bağlıdır.
“Şefaat Edenler” Kimlerdir
Kur’an ve İslam geleneğinde şefaat etmesine izin verilebilecek kişiler arasında:
Peygamberler, melekler, salih kullar ve Allah’ın izin verdiği diğer kimseler
zikredilir.
Hz. Muhammed’in ahirette ümmeti için şefaat edeceğine ilişkin çok sayıda rivayet bulunmaktadır.
Ancak hiçbir varlık Allah’tan bağımsız biçimde istediği kişiyi kurtarma yetkisine sahip değildir.
Şefaat bütünüyle Allah’ın izni ve rızası içinde gerçekleşir.
Şefaat Edenlerin Şefaati Neden Fayda Vermez
Ayette anlatılan insanlar, geçici bir hata işleyip pişman olan kimseler değildir.
Onlar:
Namazı terk etmiş, yoksula karşı duyarsız kalmış, batıla katılmış, hesap gününü yalanlamış ve ölüm gelinceye kadar bu tavırlarında ısrar etmişlerdir.
Bu nedenle şefaate uygun bir yöneliş ve samimi dönüş göstermemişlerdir.
İnsan hakikati bütün ömrü boyunca reddedip ölümden sonra başkalarının kendisini kurtarmasını bekleyemez.
Şefaat Allah’ın Adaletine Aykırı mıdır
Hayır.
Çünkü şefaat Allah’ın bilgisi ve izni dışında gerçekleşmez.
Allah kişinin:
Niyetini, bilgisini, imkânlarını, tövbesini, yaptığı iyilikleri ve sorumluluk derecesini
eksiksiz bilir.
Şefaat haksız bir insanın rastgele biçimde suçsuz ilan edilmesi değildir.
Allah’ın adaletiyle merhametinin birlikte tecelli ettiği bir bağışlanma imkânıdır.
Şefaat Allah’ı Kararından Döndürmek midir
Hayır.
Allah bir şeyi bilmeden karar veren, ardından başkasının ikna etmesiyle fikrini değiştiren bir varlık değildir.
Şefaat:
Allah’ın başlangıçtan beri bildiği ve izin verdiği rahmet düzeninin bir parçasıdır.
Şefaat eden kişi Allah’a bilmediği bir şeyi anlatmaz.
Allah’ın merhamet etmesini zorunlu hâle de getiremez.
Şefaatin kendisi bile Allah’ın bağışlama iradesinin bir göstergesidir.
Şefaate Güvenerek Günah İşlemek Doğru mudur
Hayır.
İnsan:
“Nasıl olsa peygamber bana şefaat eder.”
diyerek ibadetlerini terk edemez, kul hakkı yiyemez ve kötülükte bilinçli biçimde ısrar edemez.
Bu düşünce şefaat inancını sorumsuzluk aracına dönüştürür.
Gerçek şefaat ümidi insanı kötülüğe cesaretlendirmez.
Aksine Allah’ın rahmetine layık olabilmek için tövbeye, iyiliğe ve sorumluluğa yöneltir.
Peygamber Her İstediği Kişiye Şefaat Edebilir mi
İslam inancına göre peygamberlerin şefaati de Allah’ın iznine bağlıdır.
Hiçbir peygamber:
Allah’ın razı olmadığı bir kişiyi kendi iradesiyle kurtaramaz.
Peygamberin Allah katındaki yüksek makamı vardır; fakat bu makam bağımsız bir ilahlık veya sınırsız yetki anlamına gelmez.
Şefaat edenin yetkisi Allah tarafından verilir, sınırı da Allah tarafından belirlenir.
Şefaat Kimlere Fayda Verebilir
Şefaatin kimlere ve hangi şartlarda fayda vereceğinin nihai bilgisi Allah’a aittir.
Genel olarak:
İman sahibi olan, Allah’a yönelen, günahını doğru kabul etmeyen ve ilahi rahmetten bütünüyle kopmayan kimseler
için şefaat ümidinden söz edilir.
Ancak hiçbir insan kendisi veya başkası hakkında kesin kurtuluş hükmü veremez.
İnsan umut ile sorumluluk arasında yaşamalıdır.
Büyük Günah İşleyen Mümin Şefaatten Yararlanabilir mi
İslam geleneğinde büyük günah işlemiş fakat imanını bütünüyle kaybetmemiş bazı kişilerin Allah’ın izniyle şefaatten yararlanabileceği kabul edilmiştir.
Ancak bu düşünce:
Büyük günahları küçümseme veya tövbeyi gereksiz görme
sebebi olamaz.
Kul hakkı, zulüm ve bilinçli kötülük ciddi sorumluluklardır.
İnsan şefaate güvenmek yerine henüz dünyadayken tövbe etmeli ve verdiği zararı gidermelidir.
Şefaat İle Tövbe Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Tövbe, insan henüz dünyadayken doğrudan Allah’a yönelmesidir.
İnsan tövbe için bir aracının gelmesini beklemek zorunda değildir.
Samimi tövbe:
Günahı bırakmak, pişman olmak, yeniden yapmamaya karar vermek ve kul hakkı varsa onu telafi etmek
anlamına gelir.
Şefaat ümidi tövbenin yerine geçmez.
İnsan yapabileceği dönüşü dünyada yapmalı, sonucunu Allah’ın rahmetine bırakmalıdır.
Kul Hakkı Şefaatle Ortadan Kalkar mı
İnsanların birbirleri üzerindeki hakları son derece önemlidir.
Bir kişi:
Mal çalmış, emek sömürmüş, iftira atmış veya başka bir insanın onuruna zarar vermişse
yalnızca şefaat bekleyerek sorumluluktan kurtulacağını düşünmemelidir.
Mümkün olduğu sürece hakkı geri vermeli, zararı düzeltmeli ve helallik istemelidir.
Allah’ın ahirette nasıl hükmedeceği O’nun adaletine ve merhametine aittir.
Şefaat İnsanın Kendi Amelini Gereksiz mi Kılar
Hayır.
İnsan:
İman etmek, ibadet etmek, iyilik yapmak, adaletli davranmak ve kötülükten sakınmakla
sorumludur.
Şefaat insanın bütün görevlerini ortadan kaldıran bir ayrıcalık değildir.
Bir öğrencinin öğretmenin merhametine güvenip hiç çalışmaması nasıl yanlışsa, insanın da Allah’ın rahmetine güvenerek bütün sorumluluklarını bırakması yanlıştır.
Rahmet, çabayı anlamsızlaştırmaz; çabanın eksiklerini tamamlayan bir lütuftur.
İnsan Başkasının Dindarlığıyla Kurtulabilir mi
İnsan:
Peygamber soyundan, salih bir aileden veya dindar bir çevreden
geldiği için otomatik olarak kurtulmuş sayılmaz.
Bir kişinin anne ve babasının iyiliği, çocuğuna güzel bir örnek olabilir; fakat onun kişisel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Ahirette insan:
Kendi imanı, niyeti, davranışları ve Allah’ın kendisine sunduğu imkânlara verdiği cevapla
değerlendirilir.
Din Büyüklerini Aracı Görmek Nasıl Değerlendirilmelidir
Salih insanlara saygı göstermek ve onların duasını istemek mümkündür.
Ancak hiçbir insan:
Allah’ın yerine geçen, kaderi bağımsız biçimde değiştiren veya kesin kurtuluş dağıtan
bir varlık hâline getirilmemelidir.
Dua ve ibadetin asıl yöneldiği varlık Allah’tır.
İnsan din büyüklerine sevgi duyarken Allah’a ait mutlak yetkileri onlara vermemelidir.
Ayet Putperestlerin Şefaat Anlayışını da Eleştirir mi
Mekkeli müşrikler bazı putların kendilerini Allah’a yaklaştıracağını ve kendileri için şefaat edeceğini düşünüyorlardı.
Kur’an bu anlayışı eleştirerek:
Allah’ın izni olmadan hiçbir varlığın şefaat edemeyeceğini
bildirir.
İnsan kendi yaptığı veya kutsallaştırdığı varlıklara güvenerek ilahi sorumluluktan kurtulamaz.
Şefaat Allah’a ortak koşma aracı değil, Allah’ın mutlak hükmüne bağlı bir rahmettir.
Şefaat Yok mudur, Yoksa Bazılarına mı Fayda Vermez
Bu ayet şefaatin bütünüyle bulunmadığını söylemez.
“Şefaat edenlerin şefaati onlara fayda vermez.”
ifadesi, ayette anlatılan belirli suçluların şefaatten yararlanamayacağını bildirir.
Kur’an’ın başka ayetlerinde Allah’ın izin verdiği kimselerin şefaat edebileceği açıklanır.
Dolayısıyla Kur’an’ın yaklaşımı:
Bağımsız ve sınırsız şefaati reddetmek, Allah’ın izin verdiği şefaati kabul etmek
şeklinde özetlenebilir.
Günümüz İnsanına Bu Ayet Ne Söyler
Günümüzde insanlar dinî kimliklerine, ailelerine veya belirli gruplara bağlılıklarına güvenerek kendilerini güvende hissedebilir.
Bir kişi:
“Ben şu topluluktanım, şu kişinin takipçisiyim veya ailem dindardır.”
diyerek kendi davranışlarını sorgulamaktan kaçabilir.
Ayet insana, hiçbir grup kimliğinin kişisel ahlak ve sorumluluğun yerine geçemeyeceğini hatırlatır.
İnsan adıyla değil, hayatıyla hazırlanır.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, kurtuluşun insanın başkalarına yükleyebileceği bir sorumluluk olmadığıdır.
Suçlular dünyada:
Allah ile bağlarını koparmış, yoksula sırt çevirmiş, batıla katılmış ve hesap gününü reddetmişlerdir.
Ölüm geldiğinde ise başkalarının kendilerini kurtarması mümkün olmayacaktır.
İnsan kendi hayatını yanlış üzerine kurduktan sonra yalnızca aracılara güvenerek sonuçtan kaçamaz.
Sonuç: Şefaat Ümidi Sorumluluktan Kaçış Değildir
Müddessir Suresi’nin kırk sekizinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Artık şefaat edenlerin şefaati onlara fayda vermez.”
Bu hüküm, şefaatin bütünüyle reddedildiği anlamına gelmez.
Ayet, ölüm gelinceye kadar:
Namazı terk eden, yoksulu doyurmayan, batıla katılan ve ceza gününü yalanlayan insanların
şefaate güvenerek kurtulamayacağını bildirir.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Kendi sorumluluklarımı yerine getirmek yerine başkalarının beni kurtaracağını mı düşünüyorum?
Dinî kimliğimi ahlaki davranışların yerine mi koyuyorum?
Şefaat ümidi beni tövbeye mi, yoksa günahı küçümsemeye mi yöneltiyor?
Kul haklarını düzeltmeden yalnızca bağışlanmayı mı bekliyorum?
Allah’ın merhametine güvenirken O’nun adaletini unutuyor muyum?
İnsan Allah’ın rahmetinden ümidini kesmemelidir.
Fakat bu ümit, yanlışta ısrarın ve sorumluluktan kaçışın bahanesi hâline getirilmemelidir.
Gerçek umut, insanı değiştiren umuttur.
Şefaat bekleyen kişi önce kendisine verilen hayatı, vicdanı ve tövbe fırsatını değerlendirmelidir.
