Müddessir Suresi 14. Ayette “Önüne Her Türlü İmkânı Serdim” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin on dördüncü ayetinde şöyle buyrulur:
“Onun için her türlü imkânı önüne serdim.”
Ayetin Arapçası:
وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيدًا
Okunuşu:
“Ve mehhettü lehû temhîdâ.”
Bu ayet, önceki ayetlerde sözü edilen kişiye verilen nimetlerin anlatımını sürdürmektedir. Allah onu tek başına yaratmış, kendisine geniş bir servet ve yanında bulunan oğullar vermiş, ardından hayatındaki yolları açarak önüne büyük imkânlar sermiştir.
Klasik tefsirlerde bu kişinin Velîd bin Muğîre olduğu belirtilir. Ancak ayetin mesajı, hayatı kolaylaştırıldığı hâlde bunu şükür ve iyilik yerine kibir, inkâr ve haksızlık için kullanan bütün insanlara yöneliktir.
“Önüne Her Türlü İmkânı Serdim” Ne Anlama Gelir
Ayet, söz konusu kişinin hayat şartlarının kolaylaştırıldığını, önündeki engellerin kaldırıldığını ve kendisine rahat bir yaşam alanı sağlandığını anlatır.
Bu kolaylıklar:
Servet, aile desteği, toplumsal itibar, ticari başarı, güvenlik, nüfuz ve kararlarını uygulayabilecek güç
şeklinde ortaya çıkmış olabilir.
İnsan bu kadar çok imkâna sahip olduğunda kendisini güçlü ve ayrıcalıklı hissedebilir.
Fakat ayet, bütün bu imkânların kendiliğinden oluşmadığını ve insanın mutlak mülkü olmadığını hatırlatır.
Ayette Geçen “Mehhettü” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Mehhettü” kelimesi; hazırlamak, düzeltmek, yolu açmak, rahat bir zemin oluşturmak ve bir şeyi elverişli hâle getirmek anlamlarına gelir.
Bu kelime, engebeli bir yolun düzeltilerek yürümeye uygun hâle getirilmesini çağrıştırır.
Ayet, söz konusu kişinin hayat yolunda birçok engelin kaldırıldığını ifade eder.
Ona:
Rahat hareket edebileceği, servetini büyütebileceği ve toplumda etkili olabileceği bir ortam
hazırlanmıştır.
“Temhîdâ” Kelimesinin Anlamı Nedir
Ayette geçen “temhîdâ” kelimesi, kapsamlı ve güçlü bir hazırlamayı ifade eder.
Bu kelime, önceki fiilin anlamını kuvvetlendirir.
Yani söz konusu kişiye yalnızca küçük bir kolaylık sağlanmamış; hayatının birçok alanında geniş bir rahatlık ve hareket alanı verilmiştir.
Bu ifade:
“Onun önündeki yolları bütünüyle açtım ve şartlarını son derece elverişli hâle getirdim.”
anlamını taşır.
Hayatın Kolaylaştırılması Bir Nimet midir
Sağlık, maddi imkân, güvenli bir çevre, iyi eğitim ve destekleyici bir aile insanın hayatını kolaylaştıran nimetlerdir.
Bu imkânlar sayesinde insan:
Üretebilir, öğrenebilir, ailesini koruyabilir ve başkalarına faydalı olabilir.
Ancak kolaylık yalnızca rahat yaşamak için verilmiş bir ayrıcalık değildir.
İnsan sahip olduğu imkânları nasıl kullandığından sorumludur.
Hayatı kolaylaştırılan kişinin başkalarının zorluklarını görmezden gelmesi, nimet karşısındaki sorumluluğunu unutmasıdır.
Her İmkân Bir İmtihan mıdır
İmtihan denildiğinde çoğu zaman yalnızca hastalık, yoksulluk ve acı düşünülür.
Oysa rahatlık ve bolluk da birer imtihandır.
Zorluk insana:
Sabredip sabretmeyeceğini
gösterirken bolluk:
Şükredip şükretmeyeceğini ve imkânlarını nasıl kullanacağını
ortaya çıkarır.
Bu nedenle geniş fırsatlara sahip olmak, insanın sınanmadığı anlamına gelmez.
Bazen rahatlığın sınavı zorluğun sınavından daha tehlikelidir; çünkü insan kendisini sorgulama ihtiyacı hissetmeyebilir.
İmkânların Açılması Allah’ın O Kişiden Razı Olduğunu Gösterir mi
Bir insanın işlerinin yolunda gitmesi, zenginleşmesi ve toplumda güç kazanması Allah’ın ondan kesinlikle razı olduğunun kanıtı değildir.
Dünyadaki başarı:
Nimet, fırsat, imtihan veya kişinin gerçek karakterini ortaya çıkaran bir süreç
olabilir.
Kötü insanlar da güçlü ve zengin olabilir.
Bu nedenle insan:
“İşim yolunda gidiyor, demek ki yaptığım her şey doğrudur.”
diye düşünmemelidir.
Asıl ölçü, elde edilen başarının hangi yollarla kazanıldığı ve ne için kullanıldığıdır.
İnsan Başarısını Yalnızca Kendisine mi Mal Eder
İnsan çalışmış, cesaret göstermiş ve doğru kararlar vermiş olabilir.
Ancak başarının ortaya çıkmasında:
Sağlık, zamanlama, eğitim, aile desteği, çalışanların emeği, toplumsal düzen ve karşılaşılan fırsatlar
da rol oynar.
Bunların tamamını insan kendi başına oluşturmaz.
Bu nedenle kişinin emeğini kabul etmesi doğru olsa da başarıyı bütünüyle kendisine mal etmesi eksik bir bakıştır.
Şükür, insanın emeğini küçümsemek değil, emeğinin gerçekleşmesini mümkün kılan şartları da fark etmektir.
Velîd Bin Muğîre’nin Önü Nasıl Açılmıştı
Klasik kaynaklarda Velîd bin Muğîre’nin Mekke’nin zengin, etkili ve sözü dinlenen kişilerinden biri olduğu anlatılır.
Geniş serveti, ailesi ve toplumsal konumu ona büyük bir hareket alanı sağlamıştı.
İnsanlar onun görüşlerine önem veriyor, ekonomik gücü toplumdaki etkisini artırıyordu.
Fakat kendisine sunulan bu geniş imkânlar onu hakikate yöneltmek yerine:
Konumunu korumaya, kibirlenmeye ve Kur’an’a karşı çıkmaya
sürüklemiştir.
İmkânlar İnsanı Neden Kibirli Yapabilir
Hayatında birçok şey kolay ilerleyen insan, zamanla bunun kendi üstünlüğünün doğal sonucu olduğunu düşünebilir.
Başarısız olanları tembel, yoksulları değersiz ve güçsüzleri beceriksiz görebilir.
Kendi şartlarıyla başkalarının şartları arasındaki farkı unutabilir.
Bu düşünce:
Merhametsizliğe, üstünlük duygusuna ve başkalarının yaşadığı zorlukları küçümsemeye
yol açar.
Oysa insanın önünde açılan bazı kapılar, kendi emeğinden önce sahip olduğu ayrıcalıklarla ilgili olabilir.
Hayatın Her Zaman Kolay Olması İnsan İçin İyi midir
Kolaylık insanın hayatını güzelleştirebilir; ancak sürekli rahatlık insanın bazı yönlerini zayıflatabilir.
Hiçbir engelle karşılaşmayan kişi:
Sabır, dayanıklılık, empati ve kaybetmenin anlamı
konularında yeterince gelişmeyebilir.
Zorluklar her zaman iyi değildir; fakat insan doğru biçimde değerlendirdiğinde ona önemli dersler verebilir.
Rahatlık da doğru kullanıldığında iyiliği artırabilir.
Asıl mesele kolaylık veya zorluk değil, insanın bunlar karşısında nasıl bir karakter geliştirdiğidir.
İnsanın Önündeki İmkânlar Başkalarının Emeğine Dayanabilir mi
Bir insanın rahat yaşaması çoğu zaman başka insanların emeği sayesinde mümkündür.
Üreticiler, çalışanlar, öğretmenler, sağlık görevlileri ve toplumun görünmeyen birçok üyesi hayatın düzenini sürdürür.
Kişi büyük bir servete sahip olsa bile:
Yediği yiyecekten kullandığı teknolojiye kadar sayısız insanın emeğine
muhtaçtır.
Bu nedenle başarı ve rahatlık insanı başkalarından bağımsız hâle getirmez.
Tam tersine, başkalarının emeğine karşı daha adaletli ve duyarlı olmasını gerektirir.
Verilen İmkânların Şükrü Nasıl Yapılır
İmkânların şükrü yalnızca sözle teşekkür etmek değildir.
Şükür:
Fırsatları doğru kullanmak, haksızlık yapmamak, ihtiyaç sahiplerine destek olmak ve kendisine verilen gücü faydalı işlere yöneltmektir.
Eğitim imkânının şükrü bilgiyi paylaşmak, servetin şükrü ihtiyaç sahiplerini gözetmek, makamın şükrü ise adaletle hareket etmektir.
Nimetin gerçek şükrü, onun yaratılış amacına uygun kullanılmasıdır.
Fırsat Eşitsizliği Bu Ayetle Nasıl Düşünülebilir
Her insan aynı şartlarda dünyaya gelmez.
Bazıları zengin, eğitimli ve güvenli bir ailede doğarken bazıları yoksulluk, savaş veya ağır sorunlarla karşılaşabilir.
Bu gerçek, başarılı insanların emeklerini bütünüyle değersizleştirmez.
Ancak kişiye:
Kendi başarısını değerlendirirken başlangıç şartlarını ve sahip olduğu ayrıcalıkları da hesaba katması
gerektiğini gösterir.
Daha fazla imkâna sahip olan kişinin topluma karşı sorumluluğu da daha büyük olabilir.
İnsan Önüne Çıkan Fırsatları Kullanmalı mıdır
İnsan kendisine sunulan fırsatları değerlendirmeli, çalışmalı ve üretmelidir.
İmkânları kullanmamak her zaman tevazu değildir.
Kişi sahip olduğu yetenekleri ve fırsatları:
Faydalı işler yapmak, ailesini korumak ve topluma katkı sağlamak
için kullanabilir.
Ancak fırsatı değerlendirmek ile başkalarının hakkını çiğnemek aynı şey değildir.
İnsan başarıya ulaşırken adalet ve ahlak sınırlarını korumalıdır.
İmkânların Artması Hesabı da Artırır mı
İnsanın bilgisi, gücü ve serveti arttıkça etki alanı da büyür.
Daha fazla imkâna sahip olan kişi daha çok iyilik yapabileceği gibi daha büyük zararlar da verebilir.
Bu nedenle geniş imkânlar:
Daha geniş bir sorumluluk ve daha ayrıntılı bir hesap
anlamına gelir.
Bir insanın yardım edebilecek gücü bulunduğu hâlde hiçbir şey yapmamasıyla, gücü olmayan kişinin durumu aynı değildir.
Sorumluluk, çoğu zaman imkân ölçüsünde artar.
Açılan Kapılar Yanlış Yolda da Kullanılabilir mi
İnsan kendisine verilen zekâyı, serveti ve toplumsal nüfuzu kötü amaçlarla kullanabilir.
Başarılı bir kişi imkânları sayesinde:
İyiliği yayabileceği gibi yalanı, sömürüyü ve haksızlığı da büyütebilir.
Bu nedenle bir yolun kolay açılması, o yolun mutlaka doğru olduğunu göstermez.
İnsan yalnızca:
“Bunu yapabiliyor muyum?”
diye değil:
“Bunu yapmam doğru mu?”
diye de sormalıdır.
Günümüz İnsanına Bu Ayet Ne Söyler
Bugün insanın önüne eğitim, teknoloji, sermaye, sosyal medya ve küresel iletişim gibi birçok imkân açılabilir.
Bu araçlar sayesinde kişi geniş kitlelere ulaşabilir ve büyük işler kurabilir.
Ancak aynı araçlarla:
Yanlış bilgi yayabilir, insanları sömürebilir, mahremiyeti ihlal edebilir ve haksız güç oluşturabilir.
Ayet modern insana, imkânların büyüklüğüne değil, kullanım amacına bakmasını öğretir.
Teknoloji ve güç, ahlaktan bağımsız değildir.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, kolaylaştırılmış hayatın insana verilmiş sınırsız bir ayrıcalık olmadığını göstermesidir.
İnsan önündeki kapıların açık olmasını kendi değerinin kesin kanıtı sanmamalıdır.
Bazen açılan her kapı:
İnsanın ne kadar ileri gideceğini değil, imkânlarını hangi yönde kullanacağını ortaya çıkaran bir sınavdır.
Söz konusu kişiye servet, oğullar ve geniş fırsatlar verilmiştir.
Fakat bu nimetlerin çokluğu onun hakikate karşı sorumluluğunu azaltmamış, aksine artırmıştır.
Sonuç: Açılan Her Yol Doğru Kullanılmalıdır
Müddessir Suresi’nin on dördüncü ayeti, Allah’ın söz konusu kişinin önüne geniş imkânlar serdiğini bildirmektedir.
Onun:
Serveti, ailesi, toplumsal gücü ve hareket alanı
genişletilmiştir.
Fakat kendisine verilen bu kolaylıklar onu şükre, tevazuya ve hakikate yöneltmemiştir.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Önümde açılan yolları yalnızca kendi başarım mı sanıyorum?
Sahip olduğum ayrıcalıkları fark ediyor muyum?
İmkânlarım arttıkça sorumluluğumun da arttığını düşünüyor muyum?
Gücümü iyilik için mi, yalnızca kendimi büyütmek için mi kullanıyorum?
İşim kolaylaştığında şükrediyor muyum, yoksa kibirleniyor muyum?
İnsanın önündeki yolun açılması, onun varacağı yerin doğru olduğunu garanti etmez.
Yol ne kadar düzgün olursa olsun, insan yanlış yöne yürüyebilir.
Bu nedenle asıl mesele imkânların çokluğu değil, insanın onları hangi amaçla kullandığıdır.
