Mikroplastik Nedir 
İnsan Sağlığına, Denizlere, Toprağa Ve Besin Zincirine Etkileri Nelerdir
Mikroplastik, genellikle 5 milimetreden küçük plastik parçacıkları için kullanılan bir kavramdır. Bu parçacıklar plastik şişelerden, poşetlerden, sentetik kumaşlardan, araç lastiklerinden, kozmetik kalıntılardan, ambalajlardan, balıkçılık malzemelerinden ve zamanla parçalanan büyük plastik atıklardan oluşabilir. Mikroplastikler denizlere, nehirlere, toprağa, havaya, içme suyuna ve besin zincirine karışabildiği için günümüzün en önemli çevre sorunlarından biri haline gelmiştir.
Mikroplastik sorunu yalnızca “denizde yüzen küçük plastik parçaları” meselesi değildir. Bu sorun; üretim alışkanlıkları, tüketim kültürü, atık yönetimi, gıda güvenliği, ekosistem sağlığı, insan sağlığı, toprak verimliliği ve gelecek nesillerin yaşam hakkı ile doğrudan ilgilidir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, her yıl milyonlarca ton plastik atığın göllere, nehirlere ve denizlere sızdığını; plastik kirliliğinin sucul ekosistemler, besin zinciri ve insan sağlığı için tehdit oluşturduğunu belirtmektedir.
Mikroplastik Nedir
Mikroplastik, çıplak gözle bazen görülebilen bazen de zor fark edilen, çok küçük plastik parçacıklarıdır. Genellikle 5 milimetreden küçük plastikler mikroplastik olarak adlandırılır. Daha da küçük olan, mikrometre ve nanometre ölçeğine inebilen parçacıklar ise nanoplastik olarak anılır.
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Mikroplastik | 5 mm'den küçük plastik parçacıkları |
| Nanoplastik | Mikroplastikten çok daha küçük plastik parçacıkları |
| Birincil Mikroplastik | Küçük boyutta üretilen plastik parçacıklar |
| İkincil Mikroplastik | Büyük plastiklerin parçalanmasıyla oluşan parçacıklar |
| Kaynak | Ambalaj, tekstil, lastik, kozmetik, plastik atık, balıkçılık ekipmanı |
| Risk Alanı | Su, toprak, hava, deniz canlıları, gıda zinciri |
Mikroplastikler küçük oldukları için toplanmaları zordur. Bu yüzden çevreye karıştıklarında uzun süre kalabilir ve farklı ekosistemlere taşınabilirler.
Mikroplastikler Nasıl Oluşur
Mikroplastikler iki temel yolla oluşur: Bazıları zaten küçük parçacıklar halinde üretilir; bazıları ise büyük plastiklerin zamanla parçalanmasıyla ortaya çıkar.
Birincil mikroplastikler, üretildiği anda küçüktür. Örneğin bazı endüstriyel plastik peletler, kozmetiklerde kullanılan eski tip mikro tanecikler veya özel sanayi ham maddeleri bu gruba girebilir.
İkincil mikroplastikler ise büyük plastiklerin güneş ışığı, dalga hareketi, sürtünme, rüzgar, sıcaklık değişimi ve mekanik parçalanma ile küçük parçalara ayrılması sonucunda oluşur.
| Oluşum Yolu | Örnek |
|---|---|
| Plastik şişelerin parçalanması | Zamanla küçük parçalara ayrılır |
| Poşet ve ambalajların bozulması | Rüzgar ve güneşle ufalanır |
| Sentetik tekstil lifleri | Yıkama sırasında suya karışabilir |
| Araç lastiği aşınması | Yol tozuyla çevreye yayılır |
| Balıkçılık ağları | Denizlerde parçalanabilir |
| Plastik peletler | Üretim ve taşımada çevreye saçılabilir |
Mikroplastiklerin en büyük tehlikesi, oluştuktan sonra çevrede kolayca kaybolmaması ve giderek daha küçük parçalara ayrılarak yayılmaya devam etmesidir.
Mikroplastikler Nerelerde Bulunur
Mikroplastikler bugün birçok çevresel ortamda tespit edilmektedir. Denizlerde, nehirlerde, göllerde, içme suyunda, toprakta, havada, deniz ürünlerinde ve hatta bazı gıda örneklerinde mikroplastik bulunabildiği bildirilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü, mikroplastiklerin musluk suyu, şişelenmiş içme suyu ve içme suyu kaynaklarında bulunmasını değerlendiren özel bir rapor yayımlamıştır.
| Ortam | Mikroplastik Bulunma Yolu |
|---|---|
| Denizler | Plastik atıklar, balıkçılık malzemeleri, akarsular |
| Nehirler | Şehir atıkları, kanalizasyon, yağmur suyu |
| Toprak | Tarımsal plastikler, çamur gübresi, atıklar |
| Hava | Sentetik lifler, lastik aşınması, toz |
| İçme Suyu | Kaynak suyu, şişe ambalajı, arıtma süreçleri |
| Gıda | Deniz ürünleri, tuz, ambalaj teması |
| Ev Ortamı | Halı, tekstil, plastik eşya, toz |
Mikroplastik kirliliği bu nedenle yalnızca okyanusların değil, şehirlerin, sofraların ve gündelik yaşamın da meselesidir.
Mikroplastiklerin Başlıca Kaynakları Nelerdir
Mikroplastiklerin kaynakları çok çeşitlidir. Bu kaynakların bazıları evsel tüketimden, bazıları sanayiden, bazıları da ulaşım ve tarım faaliyetlerinden gelir.
| Kaynak | Mikroplastik Oluşturma Biçimi |
|---|---|
| Plastik Ambalajlar | Zamanla parçalanır |
| Tek Kullanımlık Ürünler | Atık olarak çevreye karışır |
| Sentetik Kumaşlar | Yıkama sırasında lif salar |
| Araç Lastikleri | Aşınma ile mikro parçacık üretir |
| Boyalar Ve Kaplamalar | Aşınarak çevreye yayılabilir |
| Balıkçılık Malzemeleri | Ağ, misina ve ip parçalanabilir |
| Tarım Plastik Film ve Örtüleri | Toprağa plastik kalıntı bırakabilir |
| Sanayi Peletleri | Üretim ve taşıma sırasında saçılabilir |
Özellikle kontrolsüz plastik atıklar, zayıf geri dönüşüm sistemi ve tek kullanımlık tüketim alışkanlığı mikroplastik oluşumunu artırır.
Mikroplastikler Denizlere Nasıl Ulaşır
Mikroplastikler denizlere doğrudan atılan plastiklerden, nehirler yoluyla taşınan şehir atıklarından, kanalizasyon sistemlerinden, yağmur suyu drenajından, balıkçılık faaliyetlerinden ve gemi kaynaklı kirlilikten ulaşabilir.
Nehirler plastikleri denize taşır.
Yağmur suyu şehir tozlarını ve plastik parçalarını sürükler.
Balıkçılık ağları ve misinalar denizde parçalanır.
Gemilerden ve limanlardan plastik atık yayılabilir.
Şehirlerdeki kötü atık yönetimi denizleri etkiler.| Taşınma Yolu | Açıklama |
|---|---|
| Nehirler | Karadaki plastikleri denize taşır |
| Kanalizasyon | Lifler ve küçük parçacıklar suya geçebilir |
| Yağmur Drenajı | Lastik aşınması ve şehir tozu taşınır |
| Rüzgar | Hafif plastik parçaları uzaklara götürür |
| Denizcilik | Gemiler, limanlar ve balıkçılık kaynak olabilir |
Deniz mikroplastikleri bu yüzden çoğu zaman karadaki tüketim ve atık yönetimi sorunlarının suya yansımış halidir.
Mikroplastikler Deniz Canlılarına Nasıl Zarar Verir
Deniz canlıları mikroplastikleri besin sanarak yutabilir. Bu durum özellikle planktonlardan balıklara, kabuklulardan deniz kuşlarına kadar farklı canlı gruplarında görülebilir. Mikroplastikler canlıların sindirim sisteminde fiziksel tıkanma, beslenme davranışında bozulma, enerji kaybı ve kimyasal madde taşınımı gibi riskler oluşturabilir.
| Etki | Açıklama |
|---|---|
| Yanlışlıkla Yutma | Canlılar mikroplastikleri besin sanabilir |
| Sindirim Sorunları | Bağırsaklarda fiziksel stres oluşabilir |
| Tokluk Hissi | Canlı gerçek besin almadan tok hissedebilir |
| Kimyasal Taşıma | Plastik katkıları veya kirleticiler taşınabilir |
| Büyüme Etkisi | Enerji alımı ve gelişim bozulabilir |
| Üreme Riski | Bazı canlılarda üreme sağlığı etkilenebilir |
UNEP, mikroplastiklerin ve daha büyük plastik atıkların deniz yaşamı, besin zinciri ve ekosistem dengesi açısından tehdit oluşturduğunu vurgulamaktadır.
Mikroplastikler Besin Zincirine Nasıl Girer
Mikroplastikler önce küçük canlılar tarafından alınabilir. Daha sonra bu canlıları yiyen daha büyük canlılara geçebilir. Böylece mikroplastikler sucul ekosistemlerde besin zinciri boyunca taşınabilir.
Küçük canlılar mikroplastik yutabilir.
Küçük balıklar bu canlılarla beslenebilir.
Büyük balıklar küçük balıkları yiyebilir.
İnsanlar deniz ürünleri yoluyla maruz kalabilir.| Aşama | Süreç |
|---|---|
| Plankton / Küçük Canlılar | Mikroplastikleri alabilir |
| Kabuklular | Su ve tortudan parçacık alabilir |
| Küçük Balıklar | Mikroplastik içeren canlıları yiyebilir |
| Büyük Balıklar | Besin zinciri yoluyla maruz kalabilir |
| İnsan | Deniz ürünleri ve gıda yoluyla mikroplastik alabilir |
Besin zinciri meselesi bu nedenle mikroplastik kirliliğini yalnızca çevre sorunu olmaktan çıkarıp gıda güvenliği konusuna da taşır.
Mikroplastikler İnsan Vücuduna Nasıl Girebilir
Mikroplastiklere insan maruziyeti üç temel yoldan gerçekleşebilir: beslenme, solunum ve bazı durumlarda deri teması. En çok tartışılan yollar gıda, içme suyu ve havadaki küçük parçacıkların solunmasıdır.
| Maruziyet Yolu | Örnek |
|---|---|
| Gıda | Deniz ürünleri, ambalajlı gıdalar, tuz |
| İçme Suyu | Musluk suyu ve şişelenmiş su |
| Hava | Ev tozu, sentetik lifler, şehir havası |
| Ambalaj Teması | Plastik kap ve şişeler |
| Tekstil Lifleri | Sentetik kumaşlardan kopan parçacıklar |
EFSA, gıdalardaki mikro ve nanoplastiklerin insan sağlığı açısından potansiyel risklerini değerlendirmekte; parçacıkların gıdalarda bulunma düzeyi, vücutta nasıl davranabileceği ve olası tehlikeleri konusunda bilimsel kanıtların incelenmesine ihtiyaç olduğunu belirtmektedir.
Mikroplastikler İnsan Sağlığına Zararlı Mıdır
Bu konuda bilimsel araştırmalar hızla artmaktadır; fakat insan sağlığı üzerindeki kesin etkiler konusunda hâlâ önemli bilgi boşlukları vardır. Dünya Sağlık Örgütü, içme suyundaki mikroplastiklerle ilgili mevcut kanıtların sınırlı olduğunu; kimyasallar ve biyofilmle ilişkili risklerin mevcut kanıtlara göre düşük endişe düzeyinde değerlendirildiğini, ancak özellikle çok küçük parçacıkların toksisitesi konusunda net sonuca varmak için daha fazla araştırma gerektiğini belirtmiştir.
| Olası Risk Alanı | Açıklama |
|---|---|
| Fiziksel Parçacık Etkisi | Çok küçük parçacıkların dokularla etkileşimi araştırılmaktadır |
| Kimyasal Katkılar | Plastikteki katkı maddeleri risk oluşturabilir |
| Kirletici Taşıma | Mikroplastikler bazı kirleticileri yüzeyinde taşıyabilir |
| Biyofilm | Mikroorganizmalar plastik yüzeyine tutunabilir |
| Nanoplastikler | Daha küçük oldukları için ayrı araştırma gerektirir |
| Uzun Süreli Maruziyet | Etkileri hâlâ netleşmektedir |
En doğru ifade şudur: Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkileri kesin biçimde tamamen anlaşılmış değildir; ancak maruziyeti azaltmak, çevresel kirliliği önlemek ve bilimsel araştırmaları güçlendirmek gereklidir.
Mikroplastikler Toprağa Nasıl Karışır
Mikroplastikler sadece denizlerde değil, toprakta da bulunabilir. Tarım plastikleri, sera örtüleri, damlama sulama ekipmanları, plastik malçlar, çöp atıkları, kanalizasyon çamuru ve şehir kaynaklı tozlar toprağa mikroplastik taşıyabilir.
| Toprak Kaynağı | Açıklama |
|---|---|
| Tarım Filmleri | Parçalanarak toprağa karışabilir |
| Sera Plastik Örtüleri | Zamanla kırılganlaşıp dağılabilir |
| Kanalizasyon Çamuru | Arıtma sonrası tarımda kullanılırsa parçacık taşıyabilir |
| Çöp Alanları | Plastik atıklar toprağa sızabilir |
| Şehir Tozu | Rüzgar ve yağmurla tarım alanlarına taşınabilir |
| Sentetik Tekstil Lifleri | Atık su ve çamur yoluyla toprağa ulaşabilir |
Toprak mikroplastikleri, tarım ekosistemleri ve gıda üretimi açısından giderek daha fazla dikkat çeken bir konudur.
Mikroplastikler Toprak Verimliliğini Etkiler Mi
Mikroplastiklerin toprak üzerindeki etkileri plastik türüne, parçacık boyutuna, miktarına, toprağın yapısına ve çevre koşullarına göre değişebilir. Bazı araştırmalar mikroplastiklerin toprağın su tutma kapasitesi, havalanması, mikroorganizma toplulukları ve bitki gelişimi üzerinde etkileri olabileceğini göstermektedir.
| Toprak Etkisi | Olası Sonuç |
|---|---|
| Toprak Yapısı | Gözeneklilik ve su hareketi değişebilir |
| Mikroorganizmalar | Toprak mikrobiyal dengesi etkilenebilir |
| Solucanlar | Toprak canlıları mikroplastik yutabilir |
| Bitki Kökleri | Kök çevresi fiziksel ve kimyasal olarak etkilenebilir |
| Su Tutma | Bazı plastik türleri su dengesini değiştirebilir |
| Kimyasal Taşıma | Katkılar ve kirleticiler toprağa geçebilir |
Toprakta mikroplastik sorunu, gelecekte tarım ve gıda güvenliği açısından daha fazla önem kazanacak alanlardan biridir.
Mikroplastikler İçme Suyunda Bulunur Mu
Evet, mikroplastikler hem musluk suyunda hem de şişelenmiş suda tespit edilebilir. Ancak tespit yöntemleri, parçacık boyutu, örnekleme tekniği ve laboratuvar yöntemleri farklı olduğu için çalışmalardaki sonuçlar değişkenlik gösterebilir. WHO, içme suyundaki mikroplastikleri değerlendirirken standart yöntemlerin, daha fazla verinin ve özellikle küçük parçacıklarla ilgili araştırmaların önemini vurgulamıştır.
| Su Kaynağı | Mikroplastik Giriş Yolu |
|---|---|
| Musluk Suyu | Kaynak suyu, arıtma sistemi, boru hattı |
| Şişelenmiş Su | Ambalaj, kapak, üretim ve depolama |
| Kuyu Suyu | Çevresel kirlenme |
| Nehir / Göl Suyu | Plastik atıklar ve şehir drenajı |
| Atık Su | Lifler ve plastik parçacıklar |
Burada en önemli nokta, güvenli içme suyu yönetiminin mikroplastik dışında mikrobiyolojik ve kimyasal güvenliği de kapsayacak şekilde bütüncül düşünülmesidir.
Mikroplastikler Havada Bulunur Mu
Evet, mikroplastikler havada da bulunabilir. Özellikle sentetik tekstil lifleri, şehir tozu, araç lastiği aşınması, endüstriyel parçacıklar ve ev içi tozlar havadaki mikroplastik kaynakları arasında sayılabilir.
| Hava Kaynağı | Açıklama |
|---|---|
| Sentetik Kumaşlar | Lif salabilir |
| Halı Ve Döşeme | Ev tozuna lif karışabilir |
| Araç Lastikleri | Aşınma parçacıkları havaya ve yola yayılabilir |
| Şehir Tozu | Rüzgarla taşınabilir |
| Endüstri | Üretim süreçlerinden parçacık yayılabilir |
Bu nedenle mikroplastik maruziyeti sadece yediklerimizle değil, soluduğumuz ortamla da ilişkili olabilir.
Mikroplastikler Deniz Ürünlerinde Bulunur Mu
Deniz ürünlerinde mikroplastik bulunabilir. Özellikle midye, istiridye gibi bütün olarak tüketilen kabuklular, mikroplastik maruziyeti açısından daha fazla araştırılan ürünlerdir. Balıklarda ise mikroplastikler çoğunlukla sindirim sisteminde bulunabilir; ancak işleme ve tüketim biçimine göre risk değerlendirmesi değişebilir.
| Deniz Ürünü | Mikroplastik Açısından Değerlendirme |
|---|---|
| Midye / İstiridye | Bütün tüketildiği için daha dikkat çeker |
| Balık | Mikroplastikler çoğunlukla sindirim sisteminde olabilir |
| Karides | Tüketim biçimine göre maruziyet değişebilir |
| Deniz Tuzu | Mikroplastik tespit edilen çalışmalar vardır |
| Balık Unu | Gıda ve yem zinciri açısından araştırılır |
Bu konu, deniz kirliliğinin yalnızca canlıları değil, insan sofrasını da ilgilendirdiğini gösterir.
Mikroplastiklerden Tamamen Kaçınmak Mümkün Mü
Günümüz dünyasında mikroplastiklerden tamamen kaçınmak çok zordur. Çünkü plastikler suya, havaya, toprağa, gıdaya ve ev ortamına kadar yayılmış durumdadır. Ancak maruziyeti azaltmak mümkündür.
| Tamamen Kaçınmak | Neden Zor |
|---|---|
| Havada bulunabilir | Solunum yoluyla maruziyet olabilir |
| Gıdaya karışabilir | Ambalaj ve çevresel kaynaklar vardır |
| Suda bulunabilir | Kaynak ve ambalaj etkisi olabilir |
| Ev tozunda bulunabilir | Tekstil ve plastik eşya kaynak olabilir |
| Toprakta bulunabilir | Tarım ve atık kaynakları vardır |
Ama bu durum çaresizlik anlamına gelmez. En etkili yaklaşım, gereksiz plastik kullanımını azaltmak, atıkları doğru yönetmek ve kişisel maruziyeti makul ölçüde düşürmektir.
Mikroplastik Maruziyetini Azaltmak İçin Ne Yapılabilir
Mikroplastik maruziyetini azaltmak için günlük hayatta uygulanabilecek bazı basit ama etkili adımlar vardır.
Tek kullanımlık plastikleri azaltmak
Gereksiz şişelenmiş su tüketimini azaltmak
Çok sıcak yiyecekleri plastik kaplara koymamak
Bez çanta ve uzun ömürlü kaplar kullanmak
Sentetik tekstil kullanımını bilinçli azaltmak
Ev tozunu düzenli temizlemek
Plastik atıkları doğru ayrıştırmak Cam, çelik ve seramik gibi uzun ömürlü alternatifleri tercih etmek| Alışkanlık | Etkisi |
|---|---|
| Cam / Çelik Matara | Şişe plastiği kullanımını azaltır |
| Bez Çanta | Poşet atığını azaltır |
| Doğru Geri Dönüşüm | Çevreye kaçan plastik miktarını azaltır |
| Ev Temizliği | Toz kaynaklı lif maruziyetini düşürebilir |
| Plastiği Isıtmamak | Plastik kaplardan parçacık ve kimyasal geçişini azaltabilir |
| Az Ambalajlı Ürün | Atık oluşumunu düşürür |
Bu adımlar hem bireysel maruziyeti azaltmaya hem de çevreye giden plastik yükünü düşürmeye yardımcı olur.
Mikroplastik Sorununu Çözmek İçin Toplumsal Olarak Ne Yapılmalı
Mikroplastik sorunu yalnızca bireysel tercihlerle çözülemez. Üretim, tüketim, belediye hizmetleri, sanayi, tarım, tekstil, ulaşım ve uluslararası politika birlikte düşünülmelidir.
| Çözüm Alanı | Gereken Adım |
|---|---|
| Atık Yönetimi | Plastiklerin doğaya kaçması engellenmeli |
| Geri Dönüşüm | Ayrıştırma ve işleme altyapısı güçlenmeli |
| Üretici Sorumluluğu | Ambalaj tasarımı ve geri toplama sistemi kurulmalı |
| Tek Kullanımlık Plastik Azaltımı | Gereksiz tüketim sınırlandırılmalı |
| Atık Su Arıtma | Lif ve parçacık tutma teknolojileri geliştirilmeli |
| Tekstil Politikası | Sentetik lif salımı azaltılmalı |
| Lastik Aşınması Kontrolü | Ulaşım ve yol kaynaklı parçacıklar izlenmeli |
| Eğitim | Tüketici davranışı bilinçlenmeli |
Mikroplastik kirliliği, ancak kaynağında azaltma + etkili atık yönetimi + bilimsel izleme + tüketim dönüşümü ile kontrol altına alınabilir.
Mikroplastikler İnsana Ne Öğretir
Mikroplastik meselesi insana çok önemli bir ders verir: Doğaya atılan hiçbir şey gerçekten kaybolmaz. İnsan “attım ve bitti” sanır; fakat o atık parçalanır, küçülür, suya karışır, toprağa iner, canlılara geçer ve bir gün yeniden insanın karşısına çıkar.
| Ders | Anlamı |
|---|---|
| Atık Kaybolmaz | Sadece yer değiştirir ve küçülür |
| Tüketim Sorumluluktur | Her ürünün bir çevresel izi vardır |
| Doğa Emanettir | İnsan çevreyi sınırsızca kullanamaz |
| Küçük Parça Büyük Sorun Olabilir | Görünmeyen kirlilik de tehlikelidir |
| Gelecek Bugünden Başlar | Bugünkü plastik yarının mirasıdır |
| Bilim Ve Ahlak Birleşmelidir | Çözüm hem teknik hem vicdani olmalıdır |
Mikroplastik, modern insana tüketim alışkanlıklarını yeniden düşünmesi gerektiğini gösteren sessiz ama güçlü bir uyarıdır.
Son Söz Mikroplastikler, İnsanlığın Görünmeyen Kirlilikle Yüzleşme Sınavıdır
Mikroplastikler, modern dünyanın en sinsi çevre sorunlarından biridir. Çünkü büyük plastik atıklar gözle görülürken, mikroplastikler çoğu zaman görünmez. Fakat görünmez olmaları etkisiz oldukları anlamına gelmez. Denizlerde, nehirlerde, toprakta, havada, içme suyunda, ev tozunda ve besin zincirinde iz bırakabilirler.
Bu sorun bize şunu gösterir: Plastik yalnızca üretildiği ve kullanıldığı yerde kalmaz. Atıldıktan sonra parçalanır, küçülür, yayılır ve doğanın döngülerine karışır. Bir poşet rüzgarla sürüklenir, bir şişe güneşte parçalanır, bir lastik yolda aşınır, bir sentetik kumaş yıkamada lif salar. Sonra bu küçük parçalar suya, toprağa, canlılara ve nihayet insan yaşamına dokunur.
İnsan sağlığı üzerindeki kesin etkiler konusunda bilim hâlâ daha fazla veri istemektedir; fakat bu belirsizlik, sorunu hafife almak için değil, daha dikkatli davranmak için sebeptir. Dünya Sağlık Örgütü ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi gibi kurumlar, mikro ve nanoplastiklerin sağlık etkileri konusunda bilgi boşluklarına ve daha fazla araştırma ihtiyacına dikkat çekmektedir.
Bu nedenle mikroplastiklerle mücadelede en doğru yol; gereksiz plastik kullanımını azaltmak, tek kullanımlık ürünleri sınırlamak, atıkları doğaya kaçırmamak, geri dönüşümü güçlendirmek, üreticileri daha sorumlu tasarıma yönlendirmek ve doğaya bıraktığımız her parçanın bir gün bize dönebileceğini unutmamaktır.
Çünkü mikroplastik meselesi yalnızca çevre bilimi değil; aynı zamanda bir emanet ahlakı meselesidir.
