Mâide Suresi 53. Ayette “İman Edenler ‘Bunlar, Bütün Güçleriyle Allah’a Yemin Ederek Sizinle Beraber Olduklarını Söyleyen Kimseler Değil miydi?’ Derler; Onların Amelleri Boşa Gitmiş ve Kaybedenlerden Olmuşlardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 53. ayet, önceki ayetlerde anlatılan gizli sadakat, korku ve ikiyüzlü davranışların açığa çıkması temasını sürdürür.
Mâide 52’de kalplerinde hastalık bulunan bazı insanların:
“Başımıza bir felaket gelmesinden korkuyoruz.”
diyerek çeşitli güç çevreleri arasında koşuşturdukları anlatılmıştı.
Şartlar değiştiğinde ise onların gerçek tutumu görünür hâle gelir.
İman edenler şaşkınlıkla:
“Bunlar sizinle beraber olduklarına dair Allah’a olanca güçleriyle yemin eden kişiler değil miydi?”
derler.
Ardından ayet çok ağır bir sonuç bildirir:
“Amelleri boşa gitmiş ve kaybedenlerden olmuşlardır.”
Bu ayet; söz ile davranış, yemin ile sadakat, görünüş ile gerçeklik ve insanın kendi tercihleriyle emeğini değersizleştirmesi hakkında son derece güçlü bir uyarıdır.
“İman Edenler Derler Ki…” İfadesi Neden Önemlidir
Burada artık gizli olan bir şey görünür hâle gelmektedir.
Daha önce bazı insanların içlerindeki hesap herkes tarafından bilinmiyor olabilir.
Dışarıdan iman topluluğunun bir parçası gibi görünürler.
Fakat olaylar geliştikçe davranışları gerçek tutumlarını açığa çıkarır.
İman edenlerin şaşkınlığı bu yüzden büyüktür:
“Biz bunları başka türlü tanıyorduk.”
“Bunlar Değil miydi?” Sorusu Ne Anlama Gelir
Bu soru hayret ve hayal kırıklığı taşır.
İnsanlar daha önce onların güçlü ifadelerini duymuştur.
Sadakatlerini ilan etmişlerdir.
Belki defalarca:
“Biz sizin yanınızdayız.”
demişlerdir.
Şimdi ise ortaya çıkan davranış sözlerle uyuşmamaktadır.
Bu nedenle soru aslında şunu ifade eder:
“Söyledikleriyle yaptıkları nasıl bu kadar farklı olabilir?”
“Bütün Güçleriyle Allah’a Yemin Etmişlerdi” Ne Demektir
Ayet sıradan bir sözden bahsetmez.
Bu kişiler iddialarını Allah’ın adını anarak yeminle güçlendirmiştir.
Yani başkalarının kendilerine inanmasını özellikle istemişlerdir.
Bu durum ikiyüzlülüğün ağırlığını artırır.
Çünkü insan yalnızca yanlış bir görüntü vermemiş, bunu kutsal bir yeminle güvenilir göstermeye çalışmıştır.
Yemin Neden Bu Kadar Ciddi Bir Şeydir
Yemin, kişinin söylediği sözün doğruluğunu güçlü biçimde teyit etmesidir.
Özellikle Allah adına yemin etmek dini açıdan ciddi bir sorumluluk taşır.
İnsan Allah’ın adını kendi yalanına perde yaparsa yalnızca başkasını kandırmaz.
Aynı zamanda dini değeri kişisel çıkarının aracı hâline getirir.
Bu nedenle yemin ne kadar güçlü ise sahte olduğunda ihlalin ağırlığı da o kadar büyür.
Bir İnsan Neden Sadıkmış Gibi Görünmek İster
Çünkü sadakat görüntüsünün faydaları olabilir.
Toplum içinde güven kazanabilir.
Kendisini koruyabilir.
Avantaj elde edebilir.
Riskten uzak durabilir.
Bu durumda kişi gerçekte bir değer taşımadığı hâlde o değerin itibarından yararlanmak ister.
Mâide 53 bu ahlaki tutarsızlığı ortaya çıkarır.
Söz ile Davranış Arasındaki Fark Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü insanın gerçek karakteri yalnızca söylediği şeylerden anlaşılmaz.
Birisi:
“Ben sadığım.”
“Ben dürüstüm.”
“Ben sizin yanınızdayım.”
diyebilir.
Fakat çıkarı değiştiğinde davranışı da hemen değişiyorsa sözü güvenilir değildir.
Gerçek değerler, özellikle bedel ödenmesi gereken anlarda görünür.
İnsan Rahat Zamanda Sadık Görünüp Zor Zamanda Değişebilir Mi
Evet.
Rahat zamanlarda sadakat ucuz olabilir.
Hiçbir kayıp ihtimali yoksa herkes:
“Ben buradayım.”
diyebilir.
Ama risk ortaya çıktığında;
mal,
makam,
güvenlik
ve gelecek
tehlikeye girdiğinde gerçek tercihler görünür.
Bu nedenle krizler bazen insanın içinde gizlenen şeyi ortaya çıkaran bir sınav hâline gelir.
Mâide 52 ile 53 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Mâide 52’de davranışın sebebi anlatılır:
Korku.
Mâide 53’te ise sonuç görünür:
Gizli hesap açığa çıkar.
Önce:
“Başımıza felaket gelmesinden korkuyoruz.”
denir.
Sonra güç dengeleri değişince gerçek bağlılık belli olur.
Böylece iki ayet birlikte:
korku → gizli ittifak → açığa çıkma → pişmanlık ve kayıp
zincirini oluşturur.
“Sizinle Beraber Olduklarına Yemin Edenler” Ne Demektir
Buradaki “beraberlik” yalnızca aynı yerde bulunmak değildir.
Bir topluluğa;
sadakat,
destek
ve aidiyet
iddiasını taşır.
Yani onlar dışarıdan:
“Biz sizin tarafınızdayız.”
demektedir.
Fakat kalplerindeki tercihler başka yöne kaymıştır.
Sorun fiziksel beraberlik değil, iç ve dış arasındaki çelişkidir.
İkiyüzlülük Neden Toplum İçin Tehlikelidir
Çünkü açık düşmanlık daha kolay fark edilir.
İnsan karşısındaki kişinin tavrını bilir.
Fakat ikiyüzlü davranışta güven ilişkisi bozulur.
Kişi dost gibi görünürken başka hesaplar yapabilir.
Bu durum toplumda;
şüphe,
güvensizlik
ve kırılganlık
oluşturabilir.
Bu nedenle Kur’an nifakı yalnızca bireysel bir günah değil, toplumsal güven problemi olarak da ele alır.
“Amelleri Boşa Gitmiştir” Ne Anlama Gelir
Bu ifade son derece ağırdır.
İnsan hayatında bazı iyi görünen işler yapmış olabilir.
Fakat eğer temelinde samimiyet yoksa veya kişi bilinçli biçimde hakikate karşı çıkarak yaptıklarını ahlaki olarak değersizleştiriyorsa, bu amellerin beklediği sonucu vermemesi söz konusu olabilir.
Kur’an açısından amel yalnızca dışarıdan görünüş değildir.
Niyet ve imanla ilişkisi de önemlidir.
İyi Bir İş Samimiyet Olmadan Değerini Kaybedebilir Mi
Dini açıdan niyet önemlidir.
Bir insan yardım eder ama yalnızca gösteriş için yaparsa, yapılan yardımın dünyadaki faydası gerçek olabilir.
Fakat onun manevi değeri ayrı bir meseledir.
Bu nedenle iki boyutu birbirinden ayırmak gerekir:
Eylemin başkasına sağladığı fayda
ve
eylemin Allah katındaki manevi değeri.
Mâide 53 ikinci boyuta güçlü biçimde dikkat çeker.
“Boşa Gitmek” Geçmişteki Her Şeyin Yok Olması mı Demektir
Kur’an’daki “amellerin boşa çıkması” ifadesi, özellikle iman ve samimiyet bağlamında beklenen manevi karşılığın kaybolmasını anlatır.
İnsan dışarıdan birçok şey yapmış olabilir.
Ama kendi temel bağlılığını bilinçli biçimde bozarsa, yaptığı şeylerin manevi anlamını da zedeleyebilir.
Burada ayetin amacı matematiksel hesap vermek değil, samimiyetsizliğin ağır sonucunu göstermektir.
“Kaybedenlerden Oldular” Ne Kaybettiklerini Gösterir
İlk bakışta bu insanlar kendilerini korumaya çalışıyordu.
Amaçları:
zarar görmemek,
güçlü tarafı kaybetmemek,
her ihtimale karşı güvence edinmekti.
Yani bütün davranışlarının temelinde kaybetmeme isteği vardı.
Fakat ayet sonunda onları:
“kaybedenler”
olarak tanımlar.
Bu güçlü bir ironi taşır:
Her şeyi kaybetmemek için yapan kişi, sonunda en önemli şeyi kaybedebilir.
İnsan Güvenliğini Korurken Karakterini Kaybedebilir Mi
Evet.
İnsan maddi kayıptan öylesine korkabilir ki;
sözünü,
sadakatini,
dürüstlüğünü
ve vicdanını
feda etmeye başlayabilir.
Sonunda dışarıdan çok şeyini korumuş olabilir.
Ama kendisine duyduğu saygıyı kaybedebilir.
Mâide 53 bu nedenle gerçek kazanç ve gerçek kayıp kavramlarını yeniden sorgulatır.
Allah’ın Adını Çıkar İçin Kullanmak Neden Tehlikelidir
Çünkü kutsal olanı araçsallaştırır.
İnsan:
“Vallahi ben sizinleyim.”
diyerek güven kazanır ama içinde başka plan taşırsa Allah’ın adını kendi çıkarına kalkan yapmıştır.
Bu, dini samimiyetin tersidir.
Din insanın çıkarını doğrulamak için kullanılan bir dekor değil, çıkarını da sorgulayan bir ölçü olmalıdır.
Bu Ayet Belirli Bir Dini Topluluğu mu Hedef Alıyor
Ayetin bağlamında Medine dönemindeki belirli kişiler ve siyasi-toplumsal ilişkiler söz konusudur.
Fakat davranışın kendisi evrenseldir.
İkiyüzlülük;
Müslümanda,
Yahudide,
Hristiyanda
veya herhangi başka bir insanda
ortaya çıkabilir.
Dolayısıyla ayetin ahlaki mesajını tek bir topluluğa yüklemek yerine insan davranışı üzerinden okumak daha sağlıklıdır.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
Sözünü kriz anında test et.
İnsan kendisi hakkında güzel şeyler söyleyebilir.
“Ben dostumu bırakmam.”
“Ben haksızlık yapmam.”
“Ben para için değişmem.”
“Ben asla yalan söylemem.”
Ama gerçek sınav teorik cümleler değildir.
O değer uğruna bir şey kaybetmek gerektiğinde ne yapıldığıdır.
Değerler bedelsizken değil, bedel istediğinde anlaşılır.
Mâide Suresi 53. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 53. ayette insanların şaşkınlığı çok çarpıcıdır:
“Bunlar sizinle beraber olduklarına dair bütün güçleriyle Allah’a yemin edenler değil miydi?”
Bu cümlenin içinde büyük bir hayal kırıklığı vardır.
Çünkü insanı en çok açık düşmanı değil, güvendiği kişinin başka türlü çıkması yaralayabilir.
Söz vermiştir.
Yemin etmiştir.
Sadakatini ilan etmiştir.
Ama şartlar değişince o büyük sözlerin içinin boş olduğu ortaya çıkar.
Ayet bize şu gerçeği hatırlatır:
Sözlerin büyüklüğü karakterin büyüklüğünü garanti etmez.
Bir insan çok güçlü yeminler edebilir.
Çok etkileyici konuşabilir.
Kendini çok sadık gösterebilir.
Fakat asıl ölçü, çıkarı ile sözü karşı karşıya geldiğinde yaptığı seçimdir.
Ve ayetin sonunda büyük bir tersine dönüş vardır:
Bu insanlar kaybetmemek için her tarafa güvence vermiştir.
Ama Kur’an:
“Kaybedenlerden oldular.”
der.
Belki de insan hayatındaki en büyük kayıplardan biri budur:
Mal kaybetmek değil.
Makam kaybetmek değil.
Bir fırsat kaybetmek bile değil.
İnsanların sana duyduğu güveni ve kendi sözünün değerini kaybetmek.
Çünkü bir kez insanın sözü değersizleştiğinde, en güçlü yemin bile artık güven üretmeyebilir.
