Mâide Suresi 49. Ayette “Aralarında Allah’ın İndirdiğiyle Hükmet, Onların Arzularına Uyma ve Allah’ın Sana İndirdiği Hükümlerin Bir Kısmından Seni Saptırmalarından Sakın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 49. ayet, bir önceki ayetin devamıdır.
Mâide 48’de Hz. Muhammed’e:
“Allah’ın indirdiğiyle hükmet ve onların arzularına uyma.”
denilmişti.
Mâide 49’da aynı uyarı daha da güçlendirilir:
“Aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet, onların arzularına uyma ve Allah’ın sana indirdiği hükümlerin bir kısmından seni saptırmalarından sakın.”
Buradaki en dikkat çekici ifade şudur:
“Bir kısmından seni saptırmalarından sakın.”
Yani tehlike her zaman hakikatin tamamını açıkça reddetmek şeklinde gelmeyebilir.
Bazen insan yalnızca küçük bir taviz vermeye davet edilir.
Fakat küçük tavizler zamanla büyük sapmalara dönüşebilir.
“Aralarında Allah’ın İndirdiğiyle Hükmet” Ne Demektir
Bu emir Hz. Muhammed’e yöneliktir.
Hüküm verirken;
kişisel çıkar,
toplumsal baskı,
kişisel sempati
ve karşı tarafın beklentisi
değil, kendisine bildirilen ilahî ölçü esas alınmalıdır.
Burada temel ilke şudur:
Hukuk, hakimin kişisel arzusuna göre değişmemelidir.
Neden Bu Emir Bir Önceki Ayetten Sonra Tekrar Ediliyor
Tekrar, konunun önemini gösterir.
Mâide 48’de aynı ilke belirtilmişti.
Mâide 49’da ise tehlikenin daha somut tarafına dikkat çekilir:
İnsanların Hz. Peygamber’i bazı hükümlerden uzaklaştırmaya çalışması.
Yani yalnızca “doğruyu bil” değil:
“Doğruyu bildikten sonra baskı altında da koru.”
denmektedir.
“Onların Arzularına Uyma” Ne Anlama Gelir
Buradaki “heva”, kişinin hakikatten bağımsız arzu ve eğilimlerini ifade eder.
Bir insanın isteği tek başına ölçü olamaz.
Çünkü herkes kendi çıkarına uygun bir hukuk isteyebilir.
Suç işleyen daha hafif ceza ister.
Borçlu borcunu azaltmak ister.
Güçlü kişi kendisine ayrıcalık ister.
Eğer hukuk herkesin arzusuna göre değişirse adalet ortadan kalkar.
Her Arzu Kötü müdür
Hayır.
İnsanın birçok meşru arzusu olabilir.
Aile kurmak,
başarılı olmak,
rahat yaşamak,
sevilmek
gibi istekler doğal olabilir.
Sorun, arzunun doğrunun ölçüsü hâline gelmesidir.
İnsan:
“Bunu istiyorum, demek ki doğru budur.”
dediğinde ahlaki denge bozulur.
“Seni Saptırmalarından Sakın” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü ayet burada dış etkilerin insanın kararlarını bozabileceğini kabul eder.
Baskı her zaman tehdit şeklinde gelmez.
Bazen:
ikna,
iltifat,
çıkar,
uzlaşma teklifi
veya küçük bir taviz talebi
şeklinde gelebilir.
Bu nedenle insanın sadece açık düşmanlığa değil, yavaş yavaş yön değiştiren etkilere de dikkat etmesi gerekir.
“Allah’ın İndirdiğinin Bir Kısmından” Ne Demektir
Bu ifade son derece dikkat çekicidir.
Karşı tarafın hakikatin tamamını reddettirmesi gerekmeyebilir.
Sadece bir bölümünden vazgeçirmek yeterli olabilir.
Bu, ahlaki tavizlerin doğasını gösterir:
Büyük yanlışlar bazen küçük cümlelerle başlar.
“Sadece bu seferlik.”
“Burada biraz esnek ol.”
“Kimse zarar görmez.”
İnsan böyle böyle sınırlarını kaydırabilir.
Küçük Tavizler Neden Tehlikelidir
Çünkü insan bir kez sınırı geçtiğinde ikinci geçiş daha kolay olabilir.
İlkinde vicdan güçlü biçimde rahatsız olur.
Sonra davranış normalleşebilir.
Bu nedenle ahlakın korunması çoğu zaman büyük krizlerden önce küçük tavizlere dikkat etmekle başlar.
Mâide 49 bunu çok güçlü biçimde düşündürür.
Hakim veya Yönetici Baskıya Uğrarsa Ne Yapmalıdır
Adalet ilkesini korumalıdır.
Bir hakim;
zenginin,
siyasetçinin,
akrabasının
veya kalabalığın
baskısıyla karar değiştirirse hüküm artık adalet olmaktan çıkar.
Mâide 49’un mantığında görev şudur:
Baskının kimden geldiğine değil, hakkın ne olduğuna bak.
İnsanların İstediği Hükmü Vermemek Neden Zor Olabilir
Çünkü doğru karar bazen insanı yalnız bırakabilir.
Popüler olmayabilir.
Eleştiri getirebilir.
Makam kaybına neden olabilir.
İnsan bu yüzden hakikat ile kabul görmek arasında seçim yapmak zorunda kalabilir.
Ayet, böyle bir durumda hakikatin toplumun alkışından daha değerli olduğunu öğretir.
“Eğer Yüz Çevirirlerse…” Ne Anlama Gelir
Ayetin devamında bazı insanların verilen doğru hükmü kabul etmeyip yüz çevirebileceği belirtilir.
Bu önemli bir noktadır.
Hz. Peygamber’in görevi doğruyu açıklamak ve adaletle hükmetmektir.
İnsanların bunu kabul edip etmemesi ise onların sorumluluğudur.
Bu, liderlikte ve eğitimde önemli bir sınırdır:
Doğruyu sunabilirsin ama zorla benimsetemezsin.
İnsan Hakikati Duyduktan Sonra Neden Yüz Çevirebilir
Çünkü hakikat bazen bedel ister.
Kişinin;
çıkarından vazgeçmesini,
haksız kazancını bırakmasını,
gururunu kırmasını
veya yanlış yaptığını kabul etmesini
gerektirebilir.
İnsan bazen gerçeği anlamadığı için değil, bedelini ödemek istemediği için reddeder.
Ayetteki “Başlarına Bir Musibet Gelmesini Allah İstemiştir” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Ayetin devamında onların bazı günahları sebebiyle bir sonuçla karşılaşabilecekleri belirtilir.
Buradaki temel ilke şudur:
Tercihlerin sonuçları vardır.
İnsan sürekli olarak;
adaletten,
hakikatten
ve doğru hükümden
yüz çeviriyorsa bunun toplumsal ve ahlaki sonuçları oluşabilir.
İlahi ceza fikri, insanın davranışlarının sonuçsuz olmadığını hatırlatır.
Günah Toplumsal Sonuçlar Doğurabilir Mi
Evet.
Bazı yanlışlar yalnızca kişiyi etkilemez.
Rüşvet yaygınlaşırsa hukuk sistemi çöker.
Yalan yaygınlaşırsa insanlar birbirine güvenemez.
Adaletsizlik yaygınlaşırsa toplumsal huzur bozulur.
Bu nedenle ahlaki bozulmanın bir kısmı kendi içinde zaten toplumsal sonuç üretir.
“İnsanların Birçoğu Fâsıktır” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda birçok insanın itaat sınırından çıktığına dikkat çekilir.
Bu, çoğunluğun her zaman doğru olmadığına işaret eder.
Bir davranış çok yaygın olabilir.
Herkes yapıyor olabilir.
Toplum normal kabul ediyor olabilir.
Ama yaygınlık, o davranışı otomatik olarak ahlaken doğru yapmaz.
Çoğunluk Her Zaman Haklı mıdır
Hayır.
Çoğunluğun görüşü bazı toplumsal karar süreçlerinde önemli olabilir.
Ama hakikatin tek ölçüsü sayı değildir.
Tarih boyunca çoğunlukların yanlış kabul ettiği doğrular ve doğru kabul ettiği yanlışlar olmuştur.
Bu nedenle insan:
“Herkes böyle yapıyor.”
cümlesini ahlaki delil olarak kullanırken dikkatli olmalıdır.
Bu Ayet Dini Hükümlerin İnsanların Talebine Göre Değiştirilemeyeceğini mi Söylüyor
Ayetin doğrudan mesajı, Hz. Peygamber’in kendisine gelen vahyi insanların arzusu uğruna terk etmemesidir.
Bu, vahyin temel ölçüsünün halkın hoşuna gidip gitmemesine göre belirlenmediğini gösterir.
Ancak dinî hükümlerin uygulanması konusunda;
bağlam,
şartlar,
yorum
ve hukuk metodolojisi
gibi meseleler ayrıca değerlendirilir.
Hakikate sadakat ile metni bağlamsızlaştırmak aynı şey değildir.
Mâide 48 ve 49 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 48 büyük çerçeveyi verir:
Kur’an önceki vahiyleri doğrular ve insanlara:
“Hayırlarda yarışın.”
der.
Mâide 49 ise hüküm verme anındaki riski gösterir:
İnsanların arzularının hakikati değiştirmesine izin verme.
Böylece iki ayet birlikte:
çoğulluk + adalet + hakikate sadakat
dengesini kurar.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
İlkelerini yalnızca kolay zamanlarda koruma.
Dürüst olmak kimse seni yalan söylemeye zorlamıyorsa kolaydır.
Adil olmak çıkar çatışması yoksa kolaydır.
Doğruyu söylemek hiçbir bedeli yoksa kolaydır.
Asıl karakter, doğru ile çıkar karşı karşıya geldiğinde ortaya çıkar.
Mâide 49 tam olarak bu noktayı hedefler.
Mâide Suresi 49. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 49. ayetin en dikkat çekici uyarısı belki de şudur:
İnsan bir anda değil, parça parça saptırılabilir.
Kimse gelip:
“Bütün ilkelerinden vazgeç.”
demeyebilir.
Bunun yerine:
“Şu konuda biraz taviz ver.”
“Bu defa görmezden gel.”
“Bunu kimse öğrenmez.”
“Bu kadar katı olma.”
denilebilir.
İşte sınırlar çoğu zaman böyle aşınır.
İnsan ilk tavizini verdiğinde hâlâ kendisini aynı kişi sanabilir.
İkinci tavizde biraz daha rahatlar.
Bir süre sonra eskiden asla yapmayacağı şeyler normal görünmeye başlayabilir.
Bu nedenle Mâide 49 yalnızca peygamberlik dönemindeki bir hukuk meselesini değil, karakterin nasıl korunacağını da anlatır.
Hakikat büyük nutuklarla değil, bazen küçük kararlarda korunur.
Bir evrakta doğruyu yazmakta.
Bir yakını kayırmamakta.
Bir çıkar teklifine “hayır” demekte.
İnsanların hoşuna gitmeyecek olsa bile doğruyu değiştirmemekte.
Çünkü adaletin en büyük düşmanlarından biri her zaman açık kötülük değildir.
Bazen sadece şu cümledir:
“Bu kadarcıktan ne olur?”
