Kehf Suresi 57. Ayette “Rabbinin Ayetleri Kendisine Hatırlatıldığı Hâlde Onlardan Yüz Çeviren ve Kendi Ellerinin Önceden Yaptıklarını Unutan Kimseden Daha Zalim Kim Olabilir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 57. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 57. ayeti, insanın kendisine Allah'ın ayetleri hatırlatıldığı hâlde bilinçli biçimde yüz çevirmesinin ne kadar ağır bir manevi sonuç doğurabileceğini anlatmaktadır. Bir önceki ayette peygamberlerin müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderildiği, buna rağmen bazı insanların batıl yollarla hakkı etkisiz hâle getirmeye çalıştıkları ve ilahî uyarıları alaya aldıkları bildirilmişti. 57. ayet ise bu ısrarlı tavrın insanın kalbi ve hakikati algılama gücü üzerindeki sonucuna dikkat çekmektedir.Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
Ayetin merkezinde yüz çevirme, kişinin kendi yaptıklarını önemsememesi ve sürekli reddedişin kalpte oluşturduğu kapanma vardır. Ancak bunu, Allah'ın hiçbir sebep olmadan insanları keyfî biçimde hidayetten mahrum bıraktığı şeklinde anlamamak gerekir. Ayetin bağlamında önce insanın ısrarlı yüz çevirmesi anlatılır, ardından bunun manevi sonucu gelir.
“Rabbinin Ayetleri Kendisine Hatırlatıldığı Hâlde” Ne Anlama Gelir
Burada özellikle “hatırlatılma” ifadesi önemlidir. İnsan tamamen bilgisiz ve habersiz bırakılmış değildir. Kendisine Allah'ın ayetleri, hakikat ve sorumluluk hatırlatılmıştır.Bu hatırlatma Kur’an ayetleriyle olabilir, peygamberlerin tebliğiyle olabilir veya insanı Allah'ı ve ahireti düşünmeye çağıran ilahî mesajlarla gerçekleşebilir.
Fakat bilgiye ulaşmak ile o bilgiden yararlanmak aynı şey değildir.
İnsan bir ayeti okuyabilir fakat üzerinde hiç düşünmeyebilir. Doğru bir uyarı duyabilir fakat nefsine ağır geldiği için reddedebilir. Yanlışını fark edebilir fakat değiştirmek istemeyebilir.
Bu yüzden hakikatin önümüzde bulunması tek başına yeterli değildir; insanın ona nasıl cevap verdiği de önemlidir.
“Ayetlerden Yüz Çevirmek” Ne Anlama Gelir
Yüz çevirmek yalnız fiziksel anlamda bir kitabı kapatmak değildir. Daha derin anlamda, kendisine ulaşan hakikati ciddiye almamak, bilerek görmezden gelmek veya hayatına girmesine izin vermemek anlamını taşır.İnsan:
“Bunun doğru olduğunu biliyorum ama konuşmak istemiyorum.”
diyebilir.
Bir yanlışını fark eder fakat konuyu hemen değiştirir.
Bir ayet kendi alışkanlığına dokunduğunda onu anlamaya çalışmak yerine:
“Bu konu beni ilgilendirmiyor.”
deyip geçebilir.
İşte sürekli tekrarlandığında bu tavır insanın kalbinde tehlikeli bir alışkanlık oluşturabilir.
Hakikatten bir kez kaçmak ile hakikatten kaçmayı karakter hâline getirmek aynı şey değildir.
Kehf 57 özellikle ikinci duruma ciddi bir uyarı getirmektedir.
“Kendi Ellerinin Önceden Yaptıklarını Unutmak” Ne Anlama Gelir
Bu ifade kişinin kendi yaptığı yanlışları, günahları ve sorumluluğunu önemsizleştirmesi veya hesaba katmaması anlamında anlaşılabilir.Buradaki “unutmak” her zaman gerçek hafıza kaybı anlamında değildir.
İnsan yaptığı şeyi hatırlayabilir fakat sanki hiç hesabı olmayacakmış gibi yaşayabilir.
Birinin hakkını yemiştir ama düşünmez.
Birini kırmıştır ama önemsemez.
Haksız kazanç elde etmiştir ama bunu başarı hikâyesinin içine gizler.
Bu durumda insan fiili hafızasında tutuyor olabilir; fakat ahlaki anlamını unutmuştur.
Kehf 57'nin uyarısı tam burada çok güçlüdür:
Kendi geçmişini yalnız başarılarınla hatırlama; sorumluluklarını da hatırla.
“Kimseden Daha Zalim Kim Olabilir” İfadesi Ne Anlama Gelir
Kur’an'daki bu tür ifadeler güçlü bir ahlaki kınama ve retorik soru niteliğindedir. İnsan kendisine Allah'ın ayetleri hatırlatıldığı hâlde bilinçli biçimde yüz çeviriyor ve kendi yaptığı yanlışları hesaba katmıyorsa, kendisine karşı da büyük bir haksızlık yapmaktadır.Çünkü insan hakikatten kaçarken aslında Allah'a zarar vermez.
Kendi kalbine zarar verir.
Allah'ın ayetlerini reddetmek Allah'ın kudretini azaltmaz.
Fakat insan kendi hidayet imkânını zayıflatabilir.
Bu yüzden zulüm yalnız başkasına yapılan haksızlık değildir.
İnsan kendi ruhuna, vicdanına ve ahiretine karşı da zulmedebilir.
İnsan Kendi Kendisine Nasıl Zulmedebilir
İnsan kendi menfaatine aykırı davranarak kendisine zarar verebilir.Bir bağımlılığın kendisini mahvettiğini bilir ama bırakmak istemez.
Haksız kazancın doğru olmadığını bilir ama devam eder.
Kibirli davranışının ilişkilerini bozduğunu görür fakat özür dilemeyi reddeder.
Manevi hayatta da benzer bir durum vardır.
İnsan Allah'ın uyarısının kendisi için hayır olduğunu bildiği hâlde sürekli ondan kaçarsa sonunda kendi kalbinin iyileşme imkânını zayıflatabilir.
Bu nedenle günah bazen yalnız o an yapılan davranış değildir.
Günaha karşı sürekli kayıtsızlık, insanın iç dünyasını da değiştirebilir.
Yanlışın en tehlikeli hâli, artık yanlış gibi hissedilmemeye başlamasıdır.
“Kalplerinin Üzerine Örtüler Koyduk” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette kalpler üzerinde, Kur’an'ı gereği gibi anlamalarına engel olan örtüler bulunduğu anlatılmaktadır.Bunu fiziksel bir kalp hastalığı veya tıbbî durum gibi anlamak doğru değildir.
Burada manevi bir kapanma söz konusudur.
İnsan hakikati tekrar tekrar reddettiğinde, bir süre sonra onu anlamaya karşı duyarlılığını kaybedebilir.
Fakat önemli bir nokta vardır:
Ayetin başında önce onların yüz çevirmeleri ve yaptıklarını önemsememeleri anlatılmaktadır. Ardından kalplerindeki kapanma zikredilir.
Bu nedenle ayeti:
“Allah hiçbir sebep yokken bazı insanları anlamaktan alıkoyuyor.”
şeklinde okumak eksik olur.
Bağlamda insanın sürekli reddedişi ile bunun ilahî karşılığı birlikte görülmektedir.
Kalbin Örtülmesi İnsan İradesini Tamamen Ortadan Kaldırır mı
Bu konu dikkatle ele alınmalıdır.Kur’an bir taraftan insanın seçimlerinden sorumlu olduğunu söyler, diğer taraftan ısrarlı inkâr ve kötülüğün kalp üzerinde ağır sonuçlar oluşturabileceğini anlatır.
Bu iki ilkeyi birbirine karşıt hâle getirmemek gerekir.
İnsan başlangıçta kararlar verir.
Seçimler alışkanlığa dönüşür.
Alışkanlık karakteri etkiler.
Karakter de sonraki seçimleri zorlaştırabilir.
Manevi açıdan da sürekli yüz çevirmek, insanın hakikate karşı duyarlılığını azaltabilir.
Bu yüzden en doğru yaklaşım:
İnsan seçimlerinin sonuçları vardır ve sürekli reddediş insanı daha derin bir kapanmaya sürükleyebilir.
Bu, insan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; tam tersine seçimlerin ne kadar ciddi olduğunu gösterir.
“Kulaklarına Ağırlık Koyduk” İfadesi Fiziksel Sağırlık mı Anlatır
Hayır.Burada normal işitme kaybından söz edildiğini düşünmek doğru değildir.
Kişi fiziksel olarak sesi duyabilir.
Kur’an okunur, kelimeleri işitir.
Ama mesaj kalbine ulaşmaz.
Günlük hayatta da buna benzeyen durumlar vardır.
Bir insan aynı nasihati defalarca duyar.
Karşısındaki:
“Bu davranışın sana zarar veriyor.”
der.
Kişi kelimeleri işitir fakat hiçbirini içeri almamaya karar verir.
Bir süre sonra nasihat onun için yalnız arka plan sesi hâline gelir.
Kehf 57'nin “kulaklardaki ağırlık” tasviri, hakikati duyduğu hâlde ona kapalı kalma hâlini çok güçlü biçimde ifade eder.
İnsan Hakikate Karşı Nasıl Duyarsızlaşabilir
Duyarsızlaşma çoğu zaman bir anda gerçekleşmez.İlk yanlışta vicdan rahatsız olabilir.
İkinci kez daha az rahatsız olur.
Tekrar tekrar yapıldığında insan kendisine gerekçeler üretmeye başlar.
Sonunda:
“Bunda zaten ne var?”
diyebilir.
İşte tehlikeli nokta burasıdır.
Günahın yalnız yapılması değil, normalleştirilmesi başlamıştır.
Bu nedenle insan vicdanındaki küçük uyarıları küçümsememelidir.
Bir davranış seni ilk kez yaptığında rahatsız ediyorsa hemen:
“Bu duyguyu susturmalıyım.”
demek yerine:
“Neden rahatsız oldum?”
diye düşünmek daha sağlıklı olabilir.
Bazen kalbin hâlâ canlı olduğunu gösteren şey tam da bu rahatsızlıktır.
“Çağırsan da Artık Hidayete Ermezler” İfadesi Her İnkârcı İçin Sonsuza Kadar Geçerli midir
Hayır, bu ifadeyi dünyadaki her inanmayan insan hakkında otomatik bir hüküm gibi kullanmak doğru değildir.Ayet belirli bir bağlamda ısrarla yüz çeviren, hakikate karşı kendisini kapatan bir insan tipinden söz etmektedir.
Biz bugün herhangi bir kişi hakkında:
“Bu insan artık asla hidayete ermez.”
diye kesin hüküm veremeyiz.
İnsanların geleceğini bilmiyoruz.
Bugün inkâr eden biri yarın iman edebilir.
Bugün günah içinde yaşayan biri yarın samimi tevbe edebilir.
Kalplerin nihai hâlini Allah bilir.
Bu nedenle Kehf 57'yi başkalarına damga vurmak için değil, kendi kalbimizi korumak için okumak daha doğrudur.
Bu Ayet Kadercilik ve Ümitsizliğe Yol Açmalı mıdır
Hayır.Ayetin amacı:
“Nasıl olsa kalbim kapanmış olabilir, artık hiçbir şey yapamam.”
dedirten bir kadercilik değildir.
Tam tersine ayet insanı sürekli yüz çevirmekten sakındırır.
Bugün bu ayeti okuyup:
“Ben kendimi sorgulamak istiyorum.”
diyebiliyorsan zaten uyarıyla ilişki kuruyorsun demektir.
Müminin yapması gereken Allah'ın rahmetine yönelmek, dua etmek, tevbe etmek ve kalbini diri tutmaya çalışmaktır.
Uyarı, ümitsizliğe değil dönüşe çağırır.
Kur’an'ın hemen sonraki ayette Allah'ın bağışlayıcılığı ve rahmeti üzerinde duracak olması da bu denge açısından son derece anlamlıdır.
Kendi Günahlarını Unutup Başkalarının Günahlarını Sürekli Konuşmak Bu Ayetle Nasıl Düşünülebilir
İnsan başkalarının hatalarını çok kolay görebilir.Falanca kibirli.
Falanca yanlış yaptı.
Falanca ibadet etmiyor.
Fakat kendi davranışları aynı dikkatle incelenmeyebilir.
Kehf 57'nin:
“Kendi ellerinin önceden yaptıklarını unutan.”
ifadesi insanı güçlü biçimde öz muhasebeye çağırır.
Bu ayeti okuduğumuzda ilk refleksimiz:
“Bu kimlere uyuyor?”
olmamalıdır.
Daha doğru soru:
“Bende bunun bir karşılığı var mı?”
olabilir.
Başkalarının hesabı Allah'a aittir.
Bizim öncelikli sorumluluğumuz kendi amelimizdir.
Sürekli Nasihat Dinlemek Kalbin Canlı Olduğu Anlamına Gelir mi
Her zaman değil.İnsan yıllarca dinî konuşmalar dinleyebilir.
Kur’an okuyabilir.
Çok sayıda bilgi öğrenebilir.
Fakat bu bilgilerin davranışlarına hiçbir etkisi olmayabilir.
Bu nedenle dinî bilgi yalnız miktarla ölçülmemelidir.
Önemli soru:
“Bildiğim şey beni nasıl değiştiriyor?”
olmalıdır.
Bir insan yüzlerce ayeti ezbere bilebilir fakat kibri giderek artıyorsa bilgi ile karakter arasındaki ilişkiyi yeniden düşünmesi gerekir.
Başka biri daha az bilgi biliyor fakat bildiğini samimiyetle uygulamaya çalışıyor olabilir.
Kur’an'ın amacı yalnız zihni doldurmak değil, insanın hayatını yönlendirmektir.
Kalbin Katılaşmasını Önlemek İçin İnsan Ne Yapabilir
İnsan önce hatasını fark ettiğinde sürekli savunmaya geçmemeyi öğrenebilir. Tevbe, dua, Kur’an üzerinde düşünme, ibadet ve salih insanlarla beraberlik kalbin manevi canlılığını korumaya yardımcı olabilir.Ayrıca kul hakkı konusunda hassas olmak da son derece önemlidir.
Birine haksızlık yaptığında özür dilemek.
Borcu varsa ödemek.
Kibirli davranmışsa kabul etmek.
Bunların her biri kalbin kendi hatasına karşı duyarlı kalmasını sağlar.
İnsan kendisine şu alışkanlığı kazandırabilir:
“Yanlışım söylendiğinde önce savunma yapmadan dinleyeceğim.”
Bu küçük karar bile manevi gelişimde büyük fark oluşturabilir.
Çünkü kalbi kapatan şeylerden biri sürekli haklı olma ihtiyacıdır.
Kehf 57 Günümüz Bilgi Çağında Nasıl Bir Uyarı Taşır
Bugün insanın bilgiye ulaşması çok kolaydır.Kur’an mealleri, dersler, açıklamalar ve sayısız dinî kaynak birkaç saniye içinde önümüze gelebilir.
Fakat bilgi bolluğu otomatik olarak hidayet ve hikmet üretmez.
İnsan binlerce içerik tüketebilir fakat hiçbirini hayatına uygulamayabilir.
Hatta sürekli yeni içerik izlemek, gerçek değişimin yerine geçebilir.
Bir video daha.
Bir konuşma daha.
Bir kitap daha.
Ama aynı davranışlar devam eder.
Bu durumda insanın kendisine:
“Ben öğreniyor muyum, yoksa yalnız bilgi tüketiyor muyum?”
diye sorması gerekir.
Kehf 57 bize bilginin değerini hayata dokunduğu ölçüde yeniden düşünmeyi öğretmektedir.
Kehf Suresi 56–58. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette peygamberlerin müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderildiği, buna rağmen bazı insanların batılla hakkı ortadan kaldırmaya çalıştıkları ve Allah'ın ayetlerini alaya aldıkları bildirilmişti.
- ayet bu sürekli yüz çevirmenin manevi sonucunu gösterir. İnsan kendisine hatırlatılan ayetlerden uzaklaşıp kendi yaptıklarını önemsemezse kalbi ve işitme duyarlılığı hakikate karşı kapanabilecek bir hâle gelebilir.
- ayette ise çok önemli bir denge kurulacaktır. Allah'ın çok bağışlayıcı ve rahmet sahibi olduğu, insanları yaptıkları nedeniyle hemen cezalandırsaydı azabın erkenden geleceği; fakat onlar için belirlenmiş bir vaktin bulunduğu bildirilecektir.
Kehf Suresi 57. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Kalbini hakikate karşı sürekli kapatma.
İnsan hata yapabilir.
Günaha düşebilir.
Bir ayeti ilk duyduğunda anlayamayabilir.
Bir konuda kafası karışabilir.
Bunların hiçbiri tek başına insanın kalbinin kapanması anlamına gelmez.
Tehlikeli olan, hakikati anlamamak değil, anlamak istememeyi alışkanlık hâline getirmektir.
Müminin güzel tavrı şudur:
“Rabbim, yanlışımı bana göster.”
Bu dua kolay değildir.
Çünkü bazen Allah bize yanlışımızı bir insanın sözüyle, bir ayetle veya bir olayla fark ettirebilir.
Kalbin canlılığı, uyarı geldiğinde hâlâ düşünebilmektir.
Kehf Suresi 57. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 57. ayeti insanın manevi hayatında son derece ciddi bir kanunu önümüze koymaktadır: Hakikate karşı sürekli tavır almak, zamanla insanın hakikati algılama biçimini değiştirebilir. İnsan yalnız yaptığı tercihlerle dış dünyasını değil, kendi iç dünyasını da şekillendirir.Bir insan ilk kez yalan söylediğinde çok rahatsız olabilir. Vicdanı onu uyarır. Eğer hemen durur, özür diler veya hatasını düzeltirse bu rahatsızlık onun lehine çalışmış olur.
Fakat yalanı sürekli tekrar eder ve her seferinde kendisine yeni bir mazeret üretirse zamanla aynı davranış ona normal gelmeye başlayabilir.
Bu yalnız yalanda değil, birçok davranışta böyledir.
Kibirde.
Kul hakkında.
Harama bakışta.
İnsanları küçümsemede.
Sürekli tekrar edilen yanlış, sonunda yalnız davranış olmaktan çıkar ve bakış açısına dönüşebilir.
Kehf 57'nin korkutucu tarafı işte budur.
İnsan yanlış yaptığında hâlâ yanlış olduğunu biliyorsa içinde güçlü bir düzeltme imkânı vardır.
Ama bir gün yanlışına:
“Bu zaten normal.”
demeye başladıysa tehlike büyümüştür.
Bu nedenle manevi hayatta en önemli şeylerden biri vicdanın hassasiyetini korumaktır.
Kalbin rahatsız olduğu her şey mutlaka günah değildir; insanın psikolojisi de etkili olabilir. Fakat açıkça yanlış olduğunu bildiğimiz bir davranış karşısındaki vicdan uyarısını sürekli susturmak sağlıklı değildir.
İnsan kendisini sürekli haklı çıkarma makinesi hâline getirmemelidir.
Çünkü nefsin en güçlü yeteneklerinden biri mazeret üretmektir.
Birine kaba davrandın.
“O da hak etti.”
dersin.
Borcu geciktirdin.
“Zaten paraya ihtiyacı yok.”
dersin.
Haksız kazanç elde ettin.
“Herkes yapıyor.”
dersin.
Bu cümlelerin bazılarında gerçek payı bulunabilir; fakat insan yine de kendisine dürüstçe:
“Bu açıklama gerçekten sebep mi, yoksa yalnız vicdanımı susturmak için mi kullanıyorum?”
diye sormalıdır.
Kehf 57 tam olarak bu öz dürüstlüğü ister.
Ayetin “ellerinin yaptıklarını unutmak” vurgusu insanın geçmişini seçici biçimde hatırlamasını da sorgular.
İnsan kendi hayat hikâyesini anlatırken başarılarını daha kolay hatırlar.
Neler başardım.
Kimlere yardım ettim.
Ne kadar çalıştım.
Bunlar güzel şeylerdir.
Ama aynı insan:
Kimi incittim?
Kimin hakkını geciktirdim?
Hangi konuda kibirlendim?
sorularını hiç sormuyorsa muhasebe tek taraflı olur.
Manevi olgunluk yalnız iyiliklerini hatırlamak değil, hatalarını da dürüstçe görebilmektir.
Fakat burada başka bir denge daha önemlidir.
İnsan sürekli geçmiş günahlarını düşünerek kendisini ezmemelidir.
Eğer tevbe etmiş, elinden geldiğince telafi etmiş ve yönünü değiştirmişse Allah'ın rahmetini umut etmelidir.
Öz muhasebe ile kendini cezalandırma aynı şey değildir.
Amaç:
“Ben ne kadar kötü biriyim.”
diye yıllarca kendinden nefret etmek değil,
“Nerede yanlış yaptım ve bugün neyi düzeltebilirim?”
diye düşünmektir.
Bu fark manevi sağlık açısından son derece büyüktür.
Kehf 57'nin kalpler üzerindeki örtü ifadesi ise insanın seçimlerinin zamanla nasıl bir iç yapıya dönüşebileceğini düşündürür.
Bir kişi sürekli yalnız kendi fikrini destekleyen insanları dinlerse zamanla başka hiçbir görüşü anlamak istemeyebilir.
Kendisine eleştiri geldiğinde hemen saldırı olarak algılar.
Bu durum yalnız dinî konularda değil, siyaset, iş hayatı ve aile ilişkilerinde de görülebilir.
İnsan kendi dünyasının içine kapanır.
Sonra:
“Benden farklı düşünen herkes kötü niyetli.”
demeye başlayabilir.
Kehf 57'nin manevi uyarısı burada da düşündürücüdür:
Kalbinde ve zihninde hakikatin girebileceği bir pencere bırak.
Bu, her söylenene inanmak değildir.
Tam tersine delille değerlendirmektir.
Ama daha dinlemeden reddetmemektir.
İnsan yanılabilir.
Bu gerçeği kabul etmek zayıflık değil, düşünsel güçtür.
Bir kişinin:
“Ben hiçbir zaman yanılmam.”
demesi zaten gerçeğe aykırıdır.
Bu nedenle mümin hem imanında sağlam hem kendi yorumunda mütevazı olabilir.
Kur’an haktır.
Ama benim bir ayeti anlama biçimim her ayrıntısıyla hatasız olmak zorunda değildir.
Bu ayrım insanı hem şüphecilikten hem dogmatik kibirden korur.
Kehf 57'de kulakların ağırlaşması da iletişim açısından güçlü bir metaforik çağrışım taşır.
Bir insan sana yıllarca aynı şeyi söylüyor olabilir.
Eşin:
“Beni dinlemiyorsun.”
diyor.
Çocuğun:
“Bana zaman ayırmıyorsun.”
diyor.
Çalışanın:
“Bu sistemde sorun var.”
diyor.
Sen her seferinde duyuyor ama ciddiye almıyorsun.
Sonra bir gün ilişki kopuyor veya sistem gerçekten çöküyor.
O zaman:
“Neden daha önce söylemediniz?”
diyorsun.
Oysa söylediler.
Sen işitmedin değil, dinlemedin.
Kehf 57 doğrudan aile veya işletme yönetimi ayeti değildir; fakat “duyduğu hâlde anlamaya kapalı kalma” ilkesi günlük hayatımızda da son derece öğreticidir.
İşitmek ile dinlemek aynı şey değildir.
Bilgi almak ile bilgiden etkilenmek de aynı şey değildir.
Ayetin hidayetle ilgili son kısmı ise son derece ciddi bir uyarıdır. İnsan:
“Ben istediğim kadar hakikatten kaçarım, sonra istediğim zaman hemen dönerim.”
gibi bir garantiye sahip değildir.
İnsan kalbi bir düğme değildir.
Yıllarca bir alışkanlığı besledikten sonra:
“Bugün kapatıyorum.”
demek her zaman kolay olmayabilir.
Bu yüzden günah ve yüz çevirme konusunda:
“Şimdilik böyle yaşayayım, yaşlanınca düzelirim.”
düşüncesi büyük bir risk taşır.
Çünkü insan yalnız zaman kaybetmiyor olabilir.
Aynı zamanda kalbinin yönünü de şekillendiriyor olabilir.
Bugün kolayca bırakabileceğin şey yarın alışkanlık olabilir.
Bugün rahatsız olduğun şey yarın normalleşebilir.
Bu nedenle tevbe için en güzel zaman:
Dönmek istediğini fark ettiğin zamandır.
Bir başka önemli nokta, bu ayeti başkalarını hidayetten tamamen ümitsiz ilan etmek için kullanmamaktır.
Bugün biri dine karşı çok sert olabilir.
Yarın hayatı değişebilir.
İslam tarihi ve insanlık tarihi büyük dönüşümler yaşayan insanlarla doludur.
Allah kalpleri bilir.
Biz ise yalnız dışarıdaki bugünkü hâli görürüz.
Bu nedenle hiçbir kişiye kolayca:
“Sen artık asla değişmezsin.”
demek doğru değildir.
Belki Allah onun kalbinde bizim bilmediğimiz bir kapı açacaktır.
Bu ayetin en sağlıklı kullanımı başkasının geleceği hakkında karar vermek değil, kendi kalbimizin geleceği için tedbir almaktır.
Kehf 57'nin sosyal medya çağındaki karşılığı da dikkat çekicidir.
Bugün insan kendisine sadece hoşuna giden şeyleri gösteren bir bilgi dünyası kurabilir.
Yalnız kendi görüşünü destekleyen hesapları takip eder.
Kendisine ters gelen herkesi engeller.
Bir süre sonra:
“Herkes zaten benim gibi düşünüyor.”
hissine kapılabilir.
Bu teknik olarak ayetin bahsettiği kalp örtüsünün birebir açıklaması değildir. Fakat insanın kendi düşünsel kapanmasını nasıl büyütebileceğine dair güzel bir modern örnek olabilir.
Sağlıklı insan bazen kendi fikrine karşı güçlü delilleri de okumalıdır.
Çünkü amaç:
“Her zaman haklı olduğumu kanıtlamak.”
değil,
“Gerçeğe daha fazla yaklaşmak.”
olmalıdır.
Ayetin kendi yaptıklarını unutma vurgusu iş hayatında da çok büyük bir muhasebe oluşturabilir.
Bir şirket sahibi büyümeyi anlatır.
Ciroyu anlatır.
Başarıyı anlatır.
Fakat çalışanlarının hakkını nasıl ödediğini hiç düşünmezse muhasebe eksiktir.
Bir yönetici:
“Şirketi ben büyüttüm.”
diyebilir.
Ama büyüme sırasında kaç insanı kırdığını, kaç haksız karar verdiğini veya hangi sözleri tutmadığını hiç değerlendirmiyorsa yalnız başarı bilançosuna bakmaktadır.
Kehf 57 bize başka bir bilanço daha düşündürür:
Ahlak bilançosu.
Ne kazandım kadar:
Nasıl kazandım?
Ne büyüttüm kadar:
Kimi ezdim?
soruları da önemlidir.
Bu düşünce insanı başarıdan vazgeçirmez.
Başarıyı ahlakla birlikte taşımaya çağırır.
Kehf 57'nin aile hayatına mesajı da benzer şekilde derindir.
İnsan bazen yıllarca:
“Ben ailem için her şeyi yaptım.”
diyebilir.
Gerçekten de büyük fedakârlıklar yapmış olabilir.
Ama çocukları:
“Bize hiç sevgi göstermedin.”
diyorsa bunu hemen reddetmeden dinlemek gerekir.
Maddi fedakârlık gerçek olabilir.
Duygusal eksiklik de aynı anda gerçek olabilir.
İnsan kendi iyiliklerini hatırlayıp karşı tarafın yaşadığı yarayı tamamen görmezden gelirse kendi ellerinin başka bir tarafını unutmuş olabilir.
Olgunluk:
“Ben çok şey yaptım ama eksik yaptığım şeyler de olabilir.”
diyebilmektir.
Bu yaklaşım insanı değersizleştirmez.
Tam tersine ilişkileri iyileştirebilir.
Kehf 57 ayrıca insanın Allah ile ilişkisinde sürekli mazeret üretmesine karşı da uyarıdır.
“Vaktim yok.”
“Çok yoğunum.”
“Biraz sonra.”
İnsan namazı, duayı veya tevbe etmeyi sürekli erteleyebilir.
Gerçekten zor dönemler olabilir.
Allah insanın şartlarını bilir.
Ama insan da kendi kalbini bilir.
Bazen yoğunluk gerçekten engeldir.
Bazen ise öncelik verilmediği için yoğunluk mazeret olur.
Bu ayrımı başkaları değil, insan öncelikle kendi vicdanında değerlendirmelidir.
Allah'a kulluk hayatın geri kalanından arta kalan birkaç dakikaya sıkıştırılmamalıdır.
Çünkü Rabbimiz hayatın kenarında değil, hayatımızın merkezindedir.
Ayetin en büyük umut tarafı ise henüz bu uyarıyı okuyabiliyor olmamızdır.
İnsan:
“Kalbim katılaştı.”
diye korkabilir.
Fakat bu korku bile onu Allah'a dönmeye yöneltebilir.
Dua edebilir:
“Rabbim, kalbimi hakikate açık tut.”
İstiğfar edebilir.
Kur’an'ı yalnız okumak için değil, anlamak ve uygulamak için yeniden ele alabilir.
Hakkını yediği insanlarla helalleşmeye çalışabilir.
Bütün bunlar kalbin hâlâ dönüş aradığını gösterebilir.
Bu yüzden Kehf 57'nin mesajını:
“Kapı kapandı.”
diye değil,
“Kapıyı sürekli kapatma.”
diye okumak çok daha dengelidir.
Kehf Suresi'nin 57. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Doğru olduğunu bildiğim hangi uyarılardan sürekli yüz çeviriyorum? Kendi hatalarımı mı, başkalarının hatalarını mı daha kolay hatırlıyorum? Eleştiri geldiğinde gerçekten dinliyor muyum? Günahı tekrar ede ede normalleştirdiğim alanlar var mı? Kalbimi hakikate açık tutmak için bugün ne yapabilirim?
Bu sorular ayetin yalnız belirli inkârcılardan söz etmediğini; kalbin duyarlılığı, öz muhasebe, günahın normalleşmesi, hidayet, bilgiye açıklık ve insanın kendi sorumluluğu hakkında son derece kapsamlı bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 57 bize şunu öğretmektedir: İnsanın en büyük manevi tehlikelerinden biri hakikati hiç duymamak değil, hakikat kendisine tekrar tekrar hatırlatıldığı hâlde sürekli yüz çevirmektir. Çünkü insan yalnız yanlış yaparak değil, yanlışı savunarak ve normalleştirerek de kalbini değiştirebilir.
Bu nedenle uyarı geldiğinde hemen savaşma.
Önce dinle.
Kendi nefsine sor:
“Ya bunda benim için bir hakikat varsa?”
Çünkü kalbin canlılığının en güzel işaretlerinden biri, hâlâ hakikatten etkilenebiliyor olmaktır.
⠀
Son Söz