İsrâ Suresi 79. Ayette “Gecenin Bir Kısmında Sana Özel Fazladan Bir İbadet Olarak Teheccüd Kıl; Umulur ki Rabbin Seni Makam-ı Mahmûd’a Ulaştırır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
İsrâ Suresi 79. Ayetin Anlamı Nedir
İsrâ Suresi'nin 79. ayeti, bir önceki ayette farz namazların vakitlerine ve özellikle sabah namazındaki Kur’an okuyuşuna dikkat çekilmesinin hemen ardından gece ibadetini ve teheccüd namazını gündeme getirmektedir.Ayetin anlamı şöyledir:
Ayet doğrudan Hz. Peygamber'e hitap etmektedir. Bu nedenle özellikle “sana mahsus fazladan bir ibadet” ifadesinin nasıl anlaşılması gerektiği üzerinde tefsirlerde farklı değerlendirmeler yapılmıştır. Genel Müslümanlar açısından ise teheccüd, farz namazlardan sonra yapılan çok değerli bir nafile gece ibadeti olarak kabul edilmiştir.
Ayetin ikinci büyük konusu Makam-ı Mahmûd, yani “övülmüş makam”dır. İslam geleneğinde bu makam özellikle Hz. Peygamber'e ahirette verilecek büyük şeref ve Allah'ın izniyle gerçekleşecek şefaat makamı ile ilişkilendirilmiştir.
Teheccüd Namazı Nedir
Teheccüd, gecenin belirli bir bölümünde Allah'a yönelerek kılınan nafile namazdır. Geleneksel kullanımda özellikle bir miktar uyuduktan sonra kalkılarak kılınan gece namazı için teheccüd ifadesi kullanılır.Daha geniş anlamdaki gece ibadeti ise kıyâmü'l-leyl, yani geceyi ibadetle değerlendirme kavramıyla ifade edilir.
Bu iki kavram arasında yakınlık vardır. Her teheccüd bir gece namazıdır; ancak gece kılınan her nafile namazı teknik anlamda teheccüd şeklinde adlandıranlar olduğu gibi, teheccüdü özellikle uyuduktan sonra kalkılan namaz olarak tanımlayanlar da olmuştur.
Burada asıl önemli olan teknik kelime tartışmasından önce şu gerçektir:
İnsan gecenin bir bölümünü Allah'a ayırabilir.
Gündüzün telaşı bittikten sonra, insanların çoğu uyurken kul sessizce Rabbine yönelebilir.
Teheccüd Namazı Her Müslümana Farz mıdır
Genel Müslümanlar açısından teheccüd namazı farz değildir; nafile bir ibadettir.Bir insan teheccüd kılmadığında farz namazı terk etmiş gibi günahkâr sayılmaz. Bu ayrımı doğru yapmak önemlidir; çünkü nafile ibadetleri farz seviyesine çıkarıp insanlarda gereksiz suçluluk oluşturmak doğru değildir.
Hz. Peygamber açısından ise ayetteki “nafileten lek”, yani “sana mahsus fazladan bir ibadet” ifadesinin hükmü hakkında farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Bazı âlimler gece namazının Hz. Peygamber için özel bir yükümlülük olduğunu, bazıları ise onun için de fazladan bir ibadet ve derece artışı anlamı taşıdığını açıklamıştır.
Bu ayrıntıdaki görüş farklılıklarından bağımsız olarak genel Müslüman için hüküm açıktır:
Teheccüd çok faziletli bir nafiledir; fakat farz değildir.
Neden Farz Namazlardan Hemen Sonra Teheccüd Anlatılmaktadır
78. ayette günün farz namaz düzeni anlatılmıştı. 79. ayette ise buna gece yapılan ilave bir ibadet eklenmektedir.Bu sıralama manevi hayatta önemli bir öncelik öğretir:
Önce farzlar, sonra nafilelerle derinleşme.
İnsan bazen manevi heyecanla çok sayıda nafile ibadete yönelirken farz sorumluluklarını ihmal edebilir. Bu doğru bir sıralama değildir.
Teheccüd çok değerlidir.
Fakat sabah namazını sürekli kaçırıp:
“Ben gece teheccüd kılıyorum.”
demek dengenin bozulduğunu gösterebilir.
Dinî hayatın sağlam temeli önce farzların korunmasıdır.
Nafileler ise bu temelin üzerine kurulan manevi güzelliklerdir.
Gecenin Bir Kısmının İbadete Ayrılmasının Hikmeti Nedir
Gece gündüzden farklıdır. İnsanların çoğu uyur, işler durur, telefonlar ve günlük koşuşturma azalır. Bu yüzden gece insanın kendi iç dünyasıyla daha sakin biçimde kalabileceği bir zamandır.Gündüz insan:
Çalışan.
Yönetici.
Anne.
Baba.
Tüccar.
Öğrenci.
gibi birçok kimlikle yaşar.
Gece sessizliğinde ise bütün bu unvanlar geri çekilir ve insan daha çıplak bir hakikatle kalır:
Ben Allah'ın kuluyum.
Teheccüdün güçlü yönlerinden biri budur.
İnsan kimseye bir şey kanıtlamak zorunda değildir.
Kimse görmeyebilir.
Kimse alkışlamaz.
Bu nedenle gece ibadeti ihlas eğitimi için çok özel bir zaman olabilir.
Teheccüdün Değeri Uykudan Kalkmakla mı İlgilidir
Kısmen evet; çünkü insan sevdiği uykudan kalkarak Allah'a yönelir. Bu, irade ve samimiyet gerektirir.Fakat teheccüdün değeri yalnız:
“Az uyudum.”
demek değildir.
Bir insan bütün gece uykusuz kalabilir ama ibadet etmiş olmaz. Teheccüdün özü, gecenin bir bölümünde bilinçli biçimde Allah'a yönelmektir.
Bu nedenle amaç bedene eziyet etmek değildir.
İnsan:
Sağlığını bozacak.
işini yapamayacak.
ailesine karşı sorumluluklarını yerine getiremeyecek.
hâle geliyorsa dengesini yeniden düşünmelidir.
İslam'da ibadet, insanın bedenini düşman görmez.
Uyku da bir ihtiyaçtır.
Teheccüd ise bu ihtiyacın içinde Rabbine özel bir zaman ayırmaktır.
Teheccüd İçin Bütün Gece Uyanık Kalmak Gerekir mi
Hayır.Ayet açıkça:
“Gecenin bir kısmında...”
demektedir.
Dolayısıyla bütün geceyi ibadetle geçirmek şart değildir.
İnsan gücü ve şartları ölçüsünde bir bölüm ayırabilir.
Bazen uzun olabilir.
Bazen yalnız birkaç rekât olabilir.
Manevi hayatta süre kadar istikrar ve samimiyet de önemlidir.
Bir gece saatlerce ibadet edip sonra aylarca hiçbir şey yapmamak yerine, kişinin şartlarına uygun küçük fakat devamlı bir gece ibadeti daha sürdürülebilir olabilir.
İnsan kendisini başkalarıyla yarıştırmamalıdır.
Teheccüd yarış değil, kulluktur.
Birinin bir saat kılması, diğerinin kısa kıldığı namazı değersiz yapmaz.
Teheccüd Namazı Kaç Rekât Kılınmalıdır
Teheccüd için genel Müslüman açısından:“Mutlaka şu kadar rekât olmazsa geçersizdir.”
şeklinde tek bir sayı koymak doğru değildir.
Gece namazı ikişer rekât hâlinde kılınabilir ve kişi gücüne göre devam edebilir. Hz. Peygamber'in gece ibadetiyle ilgili farklı rivayetlerde çeşitli uygulama ayrıntıları bulunmaktadır.
Burada asıl mesele sayıya takılıp ibadetin ruhunu kaybetmemektir.
İnsan başlangıçta iki rekâtla başlayabilir.
Bu iki rekâtı:
Dikkatle.
huzurla.
samimiyetle.
kılmak, sırf yüksek sayıya ulaşmak için aceleyle çok rekât kılmaktan daha anlamlı olabilir.
Allah'a yakınlık yalnız sayı hesabıyla ölçülmez.
Teheccüd İçin En Faziletli Zaman Hangisidir
Gece ibadeti gecenin farklı bölümlerinde yapılabilir. İslam geleneğinde özellikle gecenin son bölümü, dua, istiğfar ve teheccüd açısından çok değerli kabul edilmiştir.Bu zamanın özel yönü, insanın uykusunun en yoğun olduğu anlardan biri olması ve sabaha yaklaşırken dünyanın sessizleşmesidir.
Ancak burada pratik gerçekliği de unutmamak gerekir.
Bir insan:
Gece vardiyasında çalışabilir.
Çok erken işe kalkabilir.
Sağlık problemi yaşayabilir.
Yeni doğmuş bebeği olabilir.
Bu nedenle herkesin şartı aynı değildir.
Bir kimse gecenin sonuna kalkamıyorsa tamamen vazgeçmek yerine kendi düzenine uygun bir zamanda gece ibadeti yapabilir.
Din, insanlara aynı şartlara sahipmiş gibi davranmaz.
Teheccüd Namazında Ne İstenebilir
Kul Allah'a her meşru ihtiyacını arz edebilir.Bağışlanma isteyebilir.
Hidayet isteyebilir.
Ailesi için dua edebilir.
Rızık isteyebilir.
Sıkıntısının giderilmesini isteyebilir.
Ahiretini isteyebilir.
Fakat teheccüdü:
“Şu kadar gece kalkarsam Allah mutlaka istediğim arabayı, işi veya kişiyi bana verecek.”
şeklinde mekanik bir alışverişe dönüştürmemek gerekir.
Dua ibadettir.
Allah kulun duasını işitir.
Fakat duanın karşılığı her zaman bizim istediğimiz biçimde ve zamanda olmak zorunda değildir.
Bazen istediğimiz verilir.
Bazen başka bir hayır doğar.
Bazen bir zarar uzaklaştırılır.
Bazen karşılığı ahirete bırakılır.
Teheccüd Allah'ı yönettiğimiz bir formül değil, Allah'a teslimiyetimizi derinleştirdiğimiz ibadettir.
Teheccüdde Ağlamak veya Özel Manevi Hâller Yaşamak Şart mıdır
Hayır.Bazı insanlar gece ibadetinde çok güçlü duygular yaşayabilir.
Ağlayabilir.
Derin huzur hissedebilir.
Bu güzel olabilir.
Fakat herkesin duygusal yapısı aynı değildir.
Bir insan hiç ağlamadan da son derece samimi olabilir.
Başka biri kolayca ağlayabilir ama bu tek başına daha üstün olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle sosyal medyada veya dinî anlatımlarda:
“Gerçek teheccüd kılan mutlaka ağlar.”
gibi bir ölçü oluşturmak doğru değildir.
İbadetin değeri gösterilen duygunun büyüklüğüyle değil Allah katındaki samimiyetle ilgilidir.
Bazen insan çok huzurlu hisseder.
Bazen hiçbir özel duygu yaşamaz.
Yine de kalkıp namazını kılması değerlidir.
Teheccüd İnsanın Ruh Dünyasını Nasıl Etkileyebilir
Gece ibadeti insanın iç dünyasında güçlü bir muhasebe alanı oluşturabilir.Gündüz hatalar yaparız.
Öfkeleniriz.
Birini kırarız.
Dünyaya fazla dalarız.
Gece sessizliğinde insan bütün bunlarla daha açık biçimde yüzleşebilir.
Teheccüd:
Kaçış değil.
Yüzleşme olabilir.
İnsan Allah'ın huzurunda:
“Bugün nasıl yaşadım?”
diye kendisine sorabilir.
Birine haksızlık yaptıysa bunu fark edebilir.
Gereksiz bir kibri görmeye başlayabilir.
Bu anlamda gece ibadeti insanın vicdanını yeniden düzenleyen bir zaman olabilir.
Ancak namazın gerçek sonucu sabah ortaya çıkar:
Gece Allah'a ağlayıp gündüz aynı insanlara zulmetmeye devam ediyorsak gece ibadetimizin ahlakımıza ne kadar ulaştığını düşünmeliyiz.
Teheccüd Kılmak İnsanları Diğer Müslümanlardan Üstün Yapar mı
Hayır.Teheccüd büyük bir ibadet olabilir; fakat onu kılan insan:
“Ben gece kalkıyorum, diğerlerinden daha üstünüm.”
demeye başladığında ibadetin ruhuyla çelişen bir kibir geliştirebilir.
Gece ibadetinin en güzel sonuçlarından biri tevazu olmalıdır.
Çünkü insan gecenin ortasında Allah'ın huzuruna çıktığında kendi aczini fark eder.
İbadeti başkasına üstünlük kurma aracına dönüştürmek manevi açıdan tehlikelidir.
Bir insan teheccüd kılmıyor olabilir ama başka bir alanda çok büyük iyilikler yapıyor olabilir.
Kimsenin Allah katındaki nihai derecesini biz bilmiyoruz.
Teheccüd seni başkasına yukarıdan baktırıyorsa secdenin verdiği dersi yeniden düşünmek gerekir.
Teheccüdü Gizli Tutmak Daha mı Güzeldir
Genellikle nafile ibadetlerin gösterişten korunması çok değerlidir. Gece ibadetinin doğası da buna son derece uygundur.İnsan sessizce kalkar.
Abdest alır.
Namaz kılar.
Ve kimse bilmez.
Bu büyük bir ihlas eğitimi olabilir.
Ancak teheccüdden söz etmek her durumda gösteriş değildir. Birine öğretmek, teşvik etmek veya dinî bilgi vermek amacıyla anlatılabilir.
Sorun niyettedir.
İnsan:
“Beni ne kadar dindar görsünler.”
diye sürekli gece ibadetini anlatıyorsa kendisini kontrol etmelidir.
Gizli ibadet, insan ile Allah arasında kimsenin bilmediği özel bir bağ oluşturabilir.
Herkesin gördüğü iyiliklerin yanında yalnız Allah'ın bildiği iyiliklerimizin de olması çok güzeldir.
“Makam-ı Mahmûd” Ne Anlama Gelir
“Makam-ı Mahmûd” kelime olarak övülen, övgüye değer makam anlamına gelir.İslam tefsir geleneğinde bu ifade çok yaygın biçimde Hz. Peygamber'e kıyamet gününde verilecek büyük şefaat makamı ile açıklanmıştır. İnsanların hesap gününün dehşeti içinde Hz. Peygamber'in Allah'ın izniyle şefaat etmesi bu kapsamda değerlendirilmiştir.
Burada çok önemli bir tevhid ölçüsü korunmalıdır:
Hz. Peygamber'in şefaati Allah'tan bağımsız bir yetki değildir.
Şefaat varsa Allah'ın izniyle vardır.
Peygamber Allah'a rağmen hüküm değiştiren ikinci bir ilah değildir.
Tam tersine onun bütün makamı Allah'ın verdiği bir şereftir.
Makam-ı Mahmûd, Peygamber'in Allah'tan bağımsızlığını değil, Allah tarafından yüceltilmesini ifade eder.
Makam-ı Mahmûd Dünyadaki Şöhret ve Makam Anlamına mı Gelir
Hayır.Ayeti:
“Teheccüd kılarsan dünyada ünlü ve zengin olursun.”
şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Makam-ı Mahmûd özellikle Hz. Peygamber'e yönelik bir ilahî vaat ve ahiret şerefi bağlamındadır.
Bu nedenle ayeti kişisel kariyer formülüne dönüştürmemek gerekir.
Teheccüd kılan bir insan:
Zengin olabilir.
Fakir olabilir.
İşinde yükselebilir.
Yükselmeyebilir.
Dünyevi sonuçlar kişiden kişiye değişir.
İbadetin değeri dünya makamıyla ölçülmez.
Allah'a yakınlık, mutlaka insanların gözünde yükselmek anlamına gelmez.
Bazen insan Allah katında değerli olurken dünyada kimse onun adını bile bilmeyebilir.
İsrâ Suresi 78 ve 79. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
78. ayette farz namazların günlük zaman düzeni ve sabah Kur’an'ının özel konumu anlatılmıştı.79. ayet ise bunun üzerine gece yapılan ilave ibadeti eklemektedir.
Bu iki ayet birlikte ibadet hayatının güzel bir dengesini ortaya koyar:
Farzlar insanın temel düzenidir.
Nafileler ise bu bağı derinleştirir.
Bir başka önemli bağlantı da önceki toplumsal baskı ayetleriyle ilgilidir. Hz. Peygamber:
Baskı görüyordu.
Bulunduğu yerden çıkarılmakla tehdit ediliyordu.
Ağır bir tebliğ sorumluluğu taşıyordu.
Böyle bir ortamda Allah onu yalnız siyasi veya toplumsal stratejiyle yönlendirmedi.
Aynı zamanda:
Namaz kıl ve gecenin bir bölümünde Rabbine yönel.
buyurdu.
Bu bize şunu öğretir:
Büyük mücadeleleri taşıyabilmek için güçlü bir iç dünya gerekir.
İsrâ Suresi 79. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Farzlarını sağlamlaştırdıktan sonra Allah'la kimsenin bilmediği özel bir bağ kurmaya çalış.
İnsan dış dünyada çok güçlü görünebilir.
İnsanlar onu takdir edebilir.
Makam sahibi olabilir.
Ama gece yalnız kaldığında kim olduğunu kendisi bilir.
Teheccüd bu açıdan insanın bütün sosyal maskelerini çıkardığı bir ibadettir.
Allah'ın huzurunda artık:
Unvan yoktur.
Takipçi yoktur.
alkış yoktur.
Yalnız kul vardır.
Ve Rab vardır.
Bu yüzden teheccüd yalnız ekstra namaz değil, insanın kendi hakikatiyle karşılaşma zamanıdır.
Mümin gece Rabbine dönerek gündüz yaşayacağı hayat için manevi güç toplayabilir.
İsrâ Suresi 79. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
İsrâ Suresi'nin 79. ayeti, Hz. Peygamber'e gecenin bir bölümünü teheccüd ibadetiyle değerlendirmesini emretmekte ve onu Allah'ın kendisine vereceği Makam-ı Mahmûd ile ilişkilendirmektedir. Ayet, farz ibadetlerin üzerine gönüllü kullukla derinleşmenin ve özellikle gece sessizliğinde Allah'la kurulan ilişkinin önemini göstermektedir.Ayetin ilk büyük mesajı, manevi hayatın yalnız zorunlu görevlerden oluşmamasıdır. Farz ibadetler temel ve vazgeçilmezdir. Ancak insan Allah'ı sevdiğinde zaman zaman zorunlu olanın ötesine geçmek de isteyebilir. Teheccüd böyle bir kulluk alanıdır. Kul:
“Bunu yapmak zorundayım.”
düşüncesinin ötesinde:
“Rabbime daha fazla yaklaşmak istiyorum.”
bilinciyle gece kalkabilir.
Bu yüzden nafile ibadetlerin güzel taraflarından biri, sevgi ve gönüllülük boyutunun daha belirgin olmasıdır.
İkinci büyük mesaj, manevi hayatta öncelik sırasını korumaktır. İnsan teheccüdü çok değerli görüp farz namazlarını ikinci plana atmamalıdır. Kur’an'daki sıralama çok anlamlıdır: 78. ayette farz vakitler, 79. ayette gece yapılan ilave ibadet gelir. Önce temel inşa edilir, sonra yapı yükselir.
Farzları ihmal edip nafilelerle manevi görüntü oluşturmak sağlam bir denge değildir.
Mümin önce Allah'ın zorunlu kıldığı sorumluluklara dikkat eder. Sonra gücü ölçüsünde nafilelerle hayatını güzelleştirir.
Üçüncü büyük mesaj, gecenin manevi eğitim zamanıdır. Gündüz insanın dikkati çok parçalanır. Telefon çalar, insanlar konuşur, sorumluluklar gelir ve zihnimiz sürekli yeni bir şeyle meşgul olur. Gece ise dünyanın sesi azalabilir. Bu sessizlik kulun kendi iç sesini duymasını kolaylaştırabilir.
İnsan gece namaza durduğunda yalnız Allah'a dua etmez; aynı zamanda kendisini de daha açık görebilir. Gün içinde üzerini örttüğü kırgınlıkları, kibirleri ve korkuları fark edebilir.
Teheccüdün sessizliği insanın kendisinden kaçmasını zorlaştırabilir.
Dördüncü büyük mesaj, ibadetin gösteriden uzaklaşmasıdır. İnsan gündüz yaptığı iyilikleri başkaları görebilir. Gece namazında ise çoğu zaman kimse yoktur. Bu nedenle teheccüd insanın:
“Ben bunu gerçekten Allah için mi yapıyorum?”
sorusuyla karşılaşabileceği özel bir ibadettir.
İnsanların haberi olmadan yapılan iyilik, ihlası eğitebilir.
Bu, bütün ibadetlerin mutlaka gizlenmesi gerektiği anlamına gelmez; fakat kulun yalnız Allah'ın bildiği amellerinin bulunması kalp için çok değerli olabilir.
Beşinci büyük mesaj, teheccüdün beden düşmanlığı olmamasıdır. İnsan kendisine zarar verecek kadar uykusuz kalıp sonra:
“Ne kadar dindarım.”
diye düşünmemelidir.
Beden Allah'ın emanetidir.
Uyku ihtiyaçtır.
Çalışmak sorumluluktur.
Aileye karşı görevler vardır.
Bu nedenle gece ibadeti denge içinde yaşanmalıdır.
İbadet hayatı sürdürülemez hâle getiriyorsa uygulama yeniden düzenlenmelidir.
Hz. Peygamber'in örnekliği ibadet kadar dinlenmenin de bir yeri olduğunu göstermektedir.
Altıncı büyük mesaj, az fakat devamlı ibadetin değeridir. Bazı insanlar büyük bir manevi heyecanla bir gecede uzun teheccüde başlayabilir. Birkaç gün sonra yorulup tamamen bırakabilir.
Bunun yerine kişi küçük başlayabilir.
İki rekât.
Kısa bir dua.
Bir miktar Kur’an.
Sonra sürdürebildiği ölçüde devam edebilir.
Manevi hayat maraton gibidir; sürekli sprint yapmaya çalışmak insanı yorabilir.
Allah kuldan başkasının ibadet programını kopyalamasını değil, kendi gücü ölçüsünde samimi kulluk göstermesini ister.
Yedinci büyük mesaj, dua ile teslimiyetin birlikte olmasıdır. Teheccüd duası çok özel olabilir. İnsan hayatının en gizli korkularını ve umutlarını Allah'a açabilir.
Fakat dua:
“Ben istedim, Allah yapmak zorunda.”
mantığı değildir.
Gerçek dua hem istemek hem teslim olmaktır.
Kul:
“Rabbim bunu istiyorum.”
der.
Ama aynı zamanda:
“Sen benim bilmediğimi biliyorsun.”
demeyi öğrenir.
İşte teheccüdün en derin dönüşümlerinden biri, insanın isteğini Allah'a sunarken sonucunu Allah'ın hikmetine bırakabilmesidir.
Sekizinci büyük mesaj, teheccüdü dünyevi başarı formülüne çevirmemektir. Dinî dünyada bazen:
“Şu kadar gece kalk, kesin evlenirsin.”
“Şu kadar teheccüd kıl, işin kesin olur.”
gibi mekanik vaatler üretilebilir.
Bunlar ayetin verdiği garanti değildir.
Teheccüd çok büyük bir ibadettir.
Dua çok değerlidir.
Fakat ibadet Allah'a kulluktur, ticari sözleşme değildir.
İnsan teheccüd kıldığı hâlde istediği iş olmayabilir.
Bu onun duasının değersiz olduğu anlamına gelmez.
Belki bilmediğimiz başka bir hayır vardır.
Dokuzuncu büyük mesaj, Makam-ı Mahmûd'un Hz. Peygamber'e ait özel şerefini doğru anlamaktır. Bu makam genel olarak büyük şefaatle ilişkilendirilmiştir. Ancak şefaat konusunda tevhid çizgisi korunmalıdır.
Hz. Peygamber çok büyük bir makam sahibidir.
Fakat Allah'tan bağımsız değildir.
Şefaat:
Allah'ın izniyle.
Allah'ın hükmü içinde.
gerçekleşir.
Peygamber sevgisi onu ilahlaştırmak değildir.
Gerçek sevgi, Allah'ın ona verdiği yüksek değeri kabul ederken onu yine Allah'ın kulu ve elçisi olarak görür.
Onuncu büyük mesaj, gerçek makamın insanların verdiği makamdan farklı olabileceğidir. İnsan dünyada büyük bir unvana sahip olabilir ama Allah katında değeri olmayabilir. Başka biri dünyada hiç tanınmayabilir ama Allah katında çok değerli olabilir.
Makam-ı Mahmûd ifadesi bize gerçek şerefin kaynağını düşündürür.
İnsanların alkışı geçicidir.
Bugün öven yarın unutabilir.
Allah'ın verdiği değer ise insanların popülerlik ölçüsünden bağımsızdır.
Bu nedenle kul:
“Beni kaç kişi tanıyor?”
sorusundan daha çok:
“Rabbim benden razı mı?”
sorusuna yönelmelidir.
On birinci büyük mesaj, gece ibadetinin gündüz ahlakıyla sınanmasıdır. Bir insan geceleri uzun namazlar kılabilir. Fakat sabah:
İşçisinin hakkını yiyorsa.
Ailesine kötü davranıyorsa.
ticarette hile yapıyorsa.
teheccüdün kalbine ne kadar ulaştığını düşünmelidir.
İbadet yalnız bireyin iç huzuru değildir.
Allah'la güzel ilişki, Allah'ın kullarına karşı ahlakımızı da güzelleştirmelidir.
Gece secdesi gündüz merhamete dönüşmüyorsa manevi bütünlük eksik kalabilir.
On ikinci büyük mesaj, teheccüdün günahkâr insan için de açık bir kapı olmasıdır. İnsan:
“Ben çok günah işledim, gece namazı bana yakışmaz.”
diye düşünmemelidir.
Tam tersine gece Allah'a yönelmek tövbe için çok güzel bir fırsat olabilir.
İnsan mükemmel olduktan sonra Allah'a dönmez.
Allah'a dönerek iyileşmeye başlar.
Günah geçmişimiz, gelecek ibadetimizin önündeki kalıcı duvar olmak zorunda değildir.
Bir gece kalkıp samimiyetle:
“Rabbim, ben yanlış yaptım.”
diyebilmek büyük bir başlangıç olabilir.
On üçüncü büyük mesaj, kendisini teheccüde kaldırabilen kişinin başkasını küçümsememesidir. Bir insan gece ibadetinde güçlü olabilir. Başka biri sabah namazında bile zorlanabilir.
Biz insanların bütün hayatını bilmiyoruz.
Belki teheccüd kılamayan kişi hasta annesine gece boyunca bakıyordur.
Belki küçük çocuğuyla ilgileniyordur.
Belki ağır bir işte çalışıyordur.
Bu yüzden ibadetlerimizi üstünlük cetveline dönüştürmemek gerekir.
İbadet bizi kibirli yapıyorsa kendi kalbimizi yeniden kontrol etmeliyiz.
Allah'ın huzuruna en çok çıkan insanın insanlara karşı daha mütevazı olması beklenir.
On dördüncü büyük mesaj, gece ibadetinin korku ve kaygı anlarında insan için bir sığınak olabilmesidir. İnsan bazen gece uyuyamaz.
Bir problemi düşünür.
Gelecekten korkar.
Kalbi ağırlaşır.
Böyle bir zamanda telefon ekranına saatlerce bakmak yerine kalkıp abdest almak, namaz kılmak ve dua etmek insanın kalbine farklı bir yön verebilir.
Bu, bütün psikolojik sorunların yalnız namazla çözüleceği anlamına gelmez. Gerektiğinde profesyonel yardım almak da doğrudur.
Fakat iman sahibi insan için dua ve ibadet de içsel dayanıklılığın önemli kaynaklarından biri olabilir.
Din ile profesyonel yardım birbirine rakip değildir.
On beşinci büyük mesaj, gece ibadetinde Kur’an'ın özel yeridir. Teheccüd yalnız secdeden ibaret değildir. Kur’an okumak, anlamı üzerinde düşünmek ve dua etmek geceyi daha derin bir kulluk zamanına dönüştürebilir.
İnsan bazen bir ayeti gündüz defalarca okur ama gece sessizliğinde başka bir derinlikle hissedebilir.
Çünkü çevredeki gürültü azalmıştır.
Fakat burada da sayı yarışına girmemek gerekir.
Bir ayeti gerçekten anlayarak okumak, yüzlerce ayeti yalnız bitirmek amacıyla okumaktan daha dönüştürücü olabilir.
Kur’an'ın amacı kalbe ve hayata ulaşmaktır.
On altıncı büyük mesaj, teheccüdün insanın iradesini geliştirmesidir. İnsan rahat yatağından kalkarak kendisine küçük ama güçlü bir eğitim verir:
“Ben yalnız arzularımın yönettiği bir varlık değilim.”
Bu irade gündüz hayatına da taşınabilir.
Öfke geldiğinde kendini tutmaya.
Haram kazanca karşı hayır demeye.
Bir alışkanlığı bırakmaya.
yardımcı olacak karakter disiplini ibadetlerle güçlenebilir.
Teheccüdün amacı yalnız gecede iyi insan olmak değildir.
Gecede kazanılan disiplinin gündüz ahlakına dönüşmesi gerekir.
On yedinci büyük mesaj, 78 ve 79. ayetlerde farz ile nafilenin mükemmel dengesidir. Farz namazlar kulun temel sorumluluğudur. Teheccüd ise sevgiyle daha ileri gitme imkânıdır.
Bu bize hayatın birçok alanında önemli bir prensip öğretir:
Önce zorunlu sorumluluğunu yerine getir, sonra fazlasıyla güzelleştir.
Bir insan ailesinin temel hakkını vermeden dışarıda büyük hayırlar yapmakla övünmemelidir.
Borçlarını ödemeden gösterişli bağışlara girişmemelidir.
Farzları ihmal edip yalnız nafilelerle manevi prestij aramamalıdır.
Allah'a kullukta denge ve öncelik önemlidir.
On sekizinci büyük mesaj, 79. ayetin Hz. Peygamber'in toplumsal görevi ile özel kulluğunu aynı kişilikte birleştirmesidir. Hz. Peygamber büyük bir toplum lideriydi; insanlar onu dinliyor, düşmanları onunla mücadele ediyor ve tarihin gidişatı değişiyordu.
Buna rağmen gecenin sessizliğinde Allah'ın kulu olarak secde ediyordu.
Bu çok büyük bir derstir.
İnsan dışarıda ne kadar büyük olursa içeride o kadar kulluğunu hatırlamalıdır.
Makam büyüdükçe secde küçülmemelidir.
Başarı arttıkça dua azalmamalıdır.
Tam tersine:
İnsan yükseldikçe Allah karşısındaki aczini daha fazla hatırlamalıdır.
İsrâ Suresi'nin 79. ayeti bugün insanın kendisine şu soruları sordurur: Farzlarımı sağlamlaştırmadan nafilelerle manevi görüntü mü oluşturmaya çalışıyorum? Gecenin küçük bir bölümünü Allah'a ayırabilecek bir düzen kurabilir miyim? Teheccüdü başkalarına üstünlük sebebi mi yapıyorum? İbadetimi dünyevi dileklerin garanti formülü gibi mi görüyorum? Allah'tan istediğim şey olmadığında ibadetimi değersiz mi sanıyorum? Gece yaptığım dualar gündüz ahlakımı değiştiriyor mu? İnsanların bilmediği yalnız Allah'ın bildiği iyiliklerim var mı? Makam-ı Mahmûd'u dünya şöhretiyle mi karıştırıyorum? Hz. Peygamber'in yüksek makamının bile Allah'ın verdiği bir lütuf olduğunu hatırlıyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız gece namazından söz etmediğini; bugün de farz-nafile dengesi, ihlas, dua, uyku, disiplin, tövbe, şefaat, Makam-ı Mahmûd, Peygamber sevgisi, manevi tevazu ve Allah'la özel bağ konusunda son derece derin bir kulluk anlayışı sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak İsrâ 79 bize, gündüzün kalabalığından sonra gecenin bir bölümünü Allah'a ayırmanın insanın manevi hayatını derinleştirebileceğini öğretmektedir. Ancak bu ibadet farzların alternatifi değildir; onların üzerine kurulan gönüllü bir yakınlaşmadır. Teheccüd kılabilen insan şükretmeli, kılamayanı küçümsememeli ve kendi ibadetini gösterişe dönüştürmemelidir.
Ayet ayrıca Hz. Peygamber'in Makam-ı Mahmûd ile yüceltilmesini hatırlatır. Bu makam Peygamber'in kendi bağımsız gücünün değil, Allah'ın ona vereceği şerefin ifadesidir. Böylece ayet bir taraftan Peygamber'in büyüklüğünü gösterirken diğer taraftan tevhidi korur.
Mümin için ise gece şu çağrıyı taşır:
Dünya sustuğunda sen de kalbini dinle.
Gündüz insanlara söylediklerini gece Allah'ın huzurunda kendine sor.
Hataların varsa tövbe et.
İsteklerin varsa dua et.
Şükredecek nimetlerin varsa şükret.
Ama hiçbirini Allah'la pazarlık hâline getirme.
Gece ibadeti, Allah'tan yalnız bir şeyler istemek için değil; Allah'a ait olduğumuzu yeniden hatırlamak içindir.
Ve belki teheccüdün insana verdiği en büyük makam da dünyada şöhret veya üstünlük değildir.
Kendi nefsinin gürültüsü azalırken Rabbine daha samimi bir kul olabilmektir.
⠀
Son Söz