Hicr Suresi 65. Ayette “Gecenin Bir Bölümünde Aileni Yola Çıkar; Hiçbiriniz Arkasına Bakmasın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hicr Suresi 65. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası “Fe-esri bi-ehlike bi-kıt‘in mine’l-leyli vettebi‘ edbârahum ve lâ yeltefit minkum ehadun vemdû haysu tu’merûn.” şeklindedir. Genel anlamı ise “Gecenin bir bölümünde aileni yola çıkar; sen de onların ardından git. Sizden hiç kimse arkasına bakmasın ve size emredilen yere doğru ilerleyin.” diye ifade edilebilir.Melekler artık Hz. Lût’a yalnız yaklaşan hükmü haber vermemektedir. Ne yapması gerektiğini adım adım bildirmektedirler.
Gece çıkılacaktır.
Kurtarılacak kişiler birlikte hareket edecektir.
Hz. Lût onların arkasından ilerleyecektir.
Kimse geriye dönüp bakmayacaktır.
Ve kendilerine gösterilen yönde yollarına devam edeceklerdir.
Neden Gecenin Bir Bölümünde Yola Çıkmaları Emredildi
Ayette “bi-kıt‘in mine’l-leyli”, yani gecenin bir bölümünde ifadesi geçer.Bağlam açısından bu, güvenli ve uygun zamanda şehirden ayrılmayı sağlayan planlı bir çıkışı göstermektedir.
Gece hareket edilmesi, kavmin müdahalesinden uzaklaşma ve yaklaşan hükümden önce bölgeden çıkma bakımından anlamlıdır.
Ancak buradan:
“Dinî açıdan yolculukların en faziletlisi gece yapılır.”
gibi genel bir hüküm çıkarılmaz.
Bu, özel bir kriz ortamına ait özel talimattır.
Allah Kurtaracaksa Neden Hz. Lût’un Yola Çıkması Gerekiyor
Çünkü Allah’a güvenmek, sebepleri terk etmek anlamına gelmez.Melekler:
“Hiçbir şey yapmanıza gerek yok, bulunduğunuz yerde bekleyin.”
dememektedir.
Tam tersine:
“Çıkın.”
buyrulmaktadır.
Burada tevekkül ile hareket yan yanadır.
Kurtuluş Allah’tandır; fakat insana verilen görev de yerine getirilir.
Tevekkül Pasif Beklemek midir
Hayır.Tevekkül insanın üzerine düşeni yaptıktan sonra sonucunu Allah’a bırakmasıdır.
Hasta tedavi olur ve Allah’a güvenir.
Yolcu emniyet kemerini takar ve Allah’a güvenir.
Bir insan yangın çıktığında binayı terk eder ve Allah’a güvenir.
Bir afet uyarısı verildiğinde güvenli bölgeye gider ve Allah’a güvenir.
Tedbir, tevekkülün karşıtı değildir.
Hicr 65 bunun çok güçlü örneklerinden biridir.
Hz. Lût’un Ailesini Yanına Alması Ne Anlama Gelir
Hz. Lût yalnız kendisinin kurtuluşuyla ilgilenmemektedir.Kendisine emanet edilen ve kurtarılacağı bildirilen kişilerle birlikte hareket edecektir.
Bu, aile sorumluluğunun önemli bir yönünü düşündürür:
Tehlikeyi bilen kişi, gücü ölçüsünde sorumluluğu altındaki kişileri de korumaya çalışır.
Ancak bu ilke, yetişkin insanların iradesini zorla ele geçirmek anlamına gelmez.
Önceki ayetlerde gördüğümüz gibi, Hz. Lût’un eşi farklı bir tercih içinde olacaktır.
“Sen de Onların Ardından Git” İfadesi Ne Anlama Gelir
Hz. Lût’a, grubun arkasından ilerlemesi söylenmektedir.Bunun güvenlik ve gözetim açısından anlamlı olduğu düşünülebilir.
Grubun arkasında olmak, geride kalan olup olmadığını görme ve beraberindekilerin hareketini takip etme imkânı sağlayabilir.
Fakat ayetin söylemediği ayrıntıları kesinleştirmemek gerekir.
Asıl açık mesaj şudur:
Hz. Lût gelişigüzel değil, verilen düzen içinde hareket edecektir.
Kriz Anında Planlı Hareket Etmek Neden Önemlidir
Çünkü panik insanın yanlış karar verme ihtimalini artırabilir.Yangında.
Deprem sonrasında.
Sel tehlikesinde.
Tahliye sırasında.
Güvenlik tehdidinde.
İnsanların önceden belirlenmiş talimatlara uyması hayat kurtarabilir.
Hicr 65 doğrudan modern afet yönetimi öğretmemektedir; fakat kıssadaki yapı kriz anında düzenli ve talimatlı hareketin önemini düşündürmektedir.
“Hiçbiriniz Arkasına Bakmasın” Ne Anlama Gelir
Ayetteki “ve lâ yeltefit minkum ehadun”, sizden hiç kimse dönüp arkasına bakmasın anlamındadır.Bu, yaklaşan hüküm sırasında kendilerine verilen özel bir güvenlik ve itaat talimatıdır.
Onlardan şehri terk etmeleri ve kararlı biçimde uzaklaşmaları istenmiştir.
Dolayısıyla burada önce doğrudan bağlamdaki anlam korunmalıdır.
Ayetin asıl konusu geçmiş psikolojisi değil, fiziksel bir tahliye emridir.
“Arkaya Bakmamak” Geçmişi Unutmak mı Demektir
Doğrudan hayır.Bu ayetten:
“Geçmişi asla düşünme.”
“Eski hayatını tamamen unut.”
“Yaşadığın hiçbir şeye dönüp bakma.”
şeklinde genel psikolojik kurallar çıkarmak ayetin asıl bağlamını aşar.
Geçmiş bazen hatırlanmalıdır.
İnsan hatalarından ders çıkarabilir.
Travmasını anlamaya çalışabilir.
Geçmişte yaptığı haksızlığı telafi edebilir.
Geçmişi düşünmek kendi başına yanlış değildir.
Buradaki emir, Hz. Lût’un özel durumundaki somut emirdir.
Bu Ayeti “Toksik İnsanları Arkanda Bırak” Diye Yorumlamak Doğru mudur
Bu, en fazla modern bir benzetme olabilir; ayetin doğrudan tefsiri değildir.İnsan gerçekten zararlı bir ilişkiden uzaklaşmak zorunda kalabilir. Güvenlik için mesafe koymak meşru olabilir.
Fakat:
“Hicr 65 tam olarak eski sevgilini unut diyor.”
veya:
“Bu ayet iş değiştirmeyi emrediyor.”
gibi yorumlar metne söylemediği şeyi söyletmek olur.
Kur’an’dan hayat dersi çıkarılabilir; fakat benzetme ile ayetin asli anlamı birbirine karıştırılmamalıdır.
Verilen Talimata Uymak Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü burada talimatın kaynağı Allah’ın açık emridir.Hz. Lût’un içinde bulunduğu tehlikenin bütün ayrıntılarını kendisinin bilmesi gerekmemektedir.
Ona ne yapması gerektiği açık biçimde söylenmiştir.
Bu durumda güven, verilen emri uygulamakla ortaya çıkar.
Ancak buradan insanların verdiği her emre körü körüne itaat sonucu çıkarılmaz.
Allah’ın emri ile insan otoritesinin emri aynı seviyede değildir.
İnsan Yöneticilere de Sorgusuz İtaat mi Etmelidir
Hayır.Bu ayette peygambere Allah tarafından iletilen özel bir emir vardır.
Bir devlet yöneticisi, patron, aile büyüğü veya dinî lider aynı konumda değildir.
İnsan otoriteler hata yapabilir.
Haksız emir verebilir.
Yetkisini kötüye kullanabilir.
Bu nedenle:
“Hz. Lût emre uydu; sen de bana sorgusuz uyacaksın.”
şeklinde bir çıkarım yapılamaz.
İlahî otorite ile insan otoritesi birbirine eşitlenmemelidir.
Kriz Anında Yetkili Uyarıları Dinlemek Tevekküle Aykırı mıdır
Hayır.Örneğin yangın söndürme görevlileri:
“Binayı terk edin.”
diyorsa:
“Ben Allah’a güveniyorum, çıkmayacağım.”
demek tevekkül değildir.
Sel uyarısı varsa yüksek bölgeye geçmek gerekir.
Bir doktor bulaşıcı hastalık nedeniyle izolasyon öneriyorsa gerekli tedbirler değerlendirilebilir.
Allah’a güvenmek, uzmanlığın ve güvenlik tedbirlerinin tamamını reddetmek değildir.
Her Korkuda Kaçmak mı Gerekir
Hayır.Hicr 65 belirli ve gerçek bir tehlike hakkındadır.
İnsanın her korku hissettiğinde bulunduğu yeri terk etmesi gerektiği sonucu çıkarılamaz.
Bazen korku gerçek tehdide dayanır.
Bazen kaygı tehdit seviyesini büyütebilir.
Bu nedenle mümkün olduğunca tehlike değerlendirmesi yapılmalıdır.
Korkuyu bütünüyle yok saymak da, her korkuyu kesin gerçek saymak da doğru değildir.
Hz. Lût’un Gece Çıkışı Gizlice Kaçmak mıdır
Kıssada amaç, yaklaşan hükümden önce kurtarılacak kişilerin şehirden çıkarılmasıdır.Buna “kaçış” denilebilir; fakat bu korkaklık anlamına gelmez.
Bazı durumlarda çatışmaya girmemek, tehlikeli bölgeden çekilmek ve güvenli yere gitmek en akıllıca davranış olabilir.
Cesaret her zaman bulunduğun yerde kalıp mücadele etmek değildir.
Bazen cesaret, doğru zamanda oradan ayrılmaktır.
Bir Tehlikeden Uzaklaşmak İman Zayıflığı mıdır
Hayır.İnsan canını korumak için tedbir alabilir.
Şiddet tehdidi altındaki kişi güvenli yere gidebilir.
Bir kadın veya erkek kendisine fiziksel zarar veren ilişkiden uzaklaşabilir.
Savaş bölgesindeki siviller güvenli bölgeye tahliye edilebilir.
Tehlikeden uzaklaşmak her zaman korkaklık değildir; bazen sorumluluktur.
Hz. Lût’a da burada kalması değil, çıkması emredilmektedir.
“Size Emredilen Yere Doğru İlerleyin” Ne Anlama Gelir
Ayette “vemdû haysu tu’merûn”, size emredilen yere/yöne doğru ilerleyin anlamındadır.Bu ifade kurtuluşun yalnız şehirden çıkmakla değil, verilen yönlendirmeyi takip etmekle tamamlandığını gösterir.
Ancak Kur’an bu ayette hedef noktanın coğrafi ayrıntısını açıklamaz.
Dolayısıyla bilinmeyen ayrıntılar hakkında kesin harita veya yer adı üretmek doğru değildir.
Metnin sustuğu yerde kesin konuşmamak gerekir.
Hicr Suresi 64 ve 65. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hicr Suresi 64. ayette melekler:“Sana gerçeği getirdik ve biz kesinlikle doğru söyleyenleriz.”
demişlerdi.
- ayette ise doğru haber eyleme dönüşür.
“Şunu yap.”
denmektedir.
Bu çok önemli bir geçiştir.
Hakikat yalnız bilinmek için değil, gerektiğinde ona göre davranmak içindir.
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 66. ayette, Hz. Lût’a bildirilen ilahî karar daha açık biçimde ifade edilecek ve “Sabaha çıkarlarken onların köklerinin kesilmiş olacağı hükmünü ona bildirdik” anlamındaki ağır hüküm gelecektir. Bu ayeti ele alırken özellikle ilahî hükmün kesinliği, ‘köklerinin kesilmesi’ ifadesinin toplumsal sona işaret etmesi, bunun modern gruplara karşı yok etme çağrısı olmadığı, tarihsel ilahî azap ile insan şiddeti arasındaki fark ve doğal felaketleri keyfî biçimde ‘Allah’ın özel cezası’ ilan etmeme üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Hicr Suresi 65. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hicr Suresi 65. ayet, kıssada artık düşünceden harekete geçilen noktadır.Melekler Hz. Lût’a önce gerçeği bildirmiştir.
Şimdi ise ona:
“Gecenin bir bölümünde aileni yola çıkar.”
demektedir.
Bu son derece önemli bir mesajdır.
Çünkü insan bazen doğruyu bilir ama hareket etmez.
Sigaranın zararını bilir.
Bırakmaz.
Borçlarının büyüdüğünü bilir.
Plan yapmaz.
İlişkisinde ciddi şiddet olduğunu bilir.
Yardım istemez.
Sağlık problemi olduğunu bilir.
Doktora gitmez.
Yani bilgi vardır.
Ama eylem yoktur.
Hicr 65’in yapısı bize şunu düşündürür:
Gerçeği bilmek ile gereğini yapmak farklı aşamalardır.
Hicr 64:
“Hak geldi.”
Hicr 65:
“Şimdi hareket et.”
Bu sıra çok anlamlıdır.
İnsan önce gerçeği görür.
Sonra karar verir.
Sonra harekete geçer.
Bazen en zor adım üçüncüsüdür.
Çünkü eylemin bedeli vardır.
Hz. Lût için şehri terk etmek kolay değildir.
Orası yaşadığı yerdir.
Evi vardır.
Hayatı vardır.
Tanıdığı insanlar vardır.
Ama yaklaşan gerçek çok ağırdır.
Bu nedenle alışılmış hayatı bırakıp gitmesi gerekir.
Burada insanın hayatındaki bazı zor kararlar için düşündürücü bir ilke bulunabilir.
Her alıştığımız şey iyi değildir.
Bir yerde yıllarca bulunmuş olmamız orada sonsuza kadar kalmamız gerektiği anlamına gelmez.
Bir iş bizi ciddi biçimde sömürüyor olabilir.
Bir ilişki fiziksel güvenliğimizi tehdit ediyor olabilir.
Bir yaşam biçimi sağlığımızı yok ediyor olabilir.
Bazen insan yalnız alıştığı için kalır.
Alışkanlık, doğruluk kanıtı değildir.
Ancak yine dikkat edilmelidir:
Hicr 65 doğrudan:
“İşini bırak.”
veya:
“Eşinden ayrıl.”
diye modern bireysel karar vermemektedir.
Ayetin asıl konusu Hz. Lût’un özel kurtuluş emridir.
Günlük hayata aktarılabilecek olan şey genel ahlaki düşüncedir: Gerçek bir tehlike varsa sırf alışkanlık yüzünden orada kalmak zorunda değilsin.
Ayetin tevekkül açısından dersi daha da açıktır.
Allah Hz. Lût’u kurtarmayı dilemiştir.
Ama yine de:
“Yola çık.”
buyurur.
Bu, kader ile insan eyleminin nasıl birlikte bulunabileceğini düşündürür.
Bir insan:
“Kaderimde kurtulmak varsa zaten kurtulurum.”
deyip tehlikeli yerde kalamaz.
Hz. Lût böyle yapmıyor.
Allah’ın hükmüne güveniyor.
Ve tam da bu güven nedeniyle verilen tedbiri uyguluyor.
Gerçek tevekkül bazen insanı hareket ettirir.
Pasif hâle getirmez.
Örneğin insan evinde gaz kokusu alıyor.
“Allah korur.”
deyip kibrit yakmak tevekkül değildir.
Gazı kapatır.
Pencereyi açar.
Gerekli birimleri arar.
Sonra Allah’a güvenir.
Bir binada yangın vardır.
“Ecel geldiyse ölürüz.”
deyip içeride oturmaz.
Tahliye olur.
Bu, ecel inancına aykırı değildir.
Tedbir almak kaderden kaçmak değil, kader içinde sorumluluk almaktır.
Hicr 65’in bu yönü özellikle önemlidir.
Ayet kriz zamanında talimat disiplinini de düşündürür.
Gecenin bir bölümü.
Belirli hareket düzeni.
Arkaya bakmamak.
Belirlenen yöne gitmek.
Bunların hepsi dağınık değil, planlı hareketi gösterir.
Günümüzde kriz yönetiminde de planlılık hayati önem taşır.
Bir deprem sonrası herkes aynı anda rastgele hareket ederse kargaşa büyüyebilir.
Yangın sırasında insanlar çıkış yollarını bilmiyorsa panik artabilir.
Bir işletmede siber saldırı olduğunda kimin hangi işlemi yapacağı bilinmiyorsa zarar büyüyebilir.
Bir ailede acil durum planı olması bile yararlı olabilir.
Kur’an burada modern afet protokolü öğretmiyor; fakat krizde düzenin değerini düşündürmektedir.
Ayetin:
“Hiçbiriniz arkaya bakmasın.”
emri ise çok kolay biçimde sembolleştirilmeye müsaittir.
İnsan bunu okuyup:
“Kur’an geçmişe bakmayı yasaklıyor.”
diyebilir.
Bu doğru olmaz.
Kur’an başka yerlerde geçmiş toplumların durumunu düşünmemizi ister.
İnsan kendi geçmişinden ders çıkarabilir.
Geçmiş günahına tövbe edebilir.
Mağduriyetini anlamlandırabilir.
Bir yanlışın neden gerçekleştiğini araştırabilir.
Dolayısıyla genel olarak geçmişe dönüp bakmak yasak değildir.
Burada özel bir hareket emri vardır.
Kurtarılacak grup tehlike bölgesinden çıkmaktadır.
Onlara:
“Dönüp bakmayın, ilerlemeye devam edin.”
denmektedir.
Bu nedenle tefsirde önce doğrudan anlam korunmalıdır.
Daha sonra insan kendisine sınırlı bir benzetmeyle şöyle sorabilir:
“Ben de bazen kurtulmam gereken bir yanlışa sürekli geri mi dönüyorum?”
Bu düşünce ahlaki tefekkür olabilir.
Ama:
“Ayetin gerçek anlamı eski sevgiliye dönmemektir.”
demek olmaz.
Bu ayrım, Kur’an yorumunda son derece önemlidir.
Tefekkür başka, tefsir başka.
İnsan ayetten kendi hayatına ilham çıkarabilir.
Ama kendi hayatını ayetin tek anlamı hâline getiremez.
Hicr 65 ayrıca insanın kriz anında başkasına karşı sorumluluğunu da gösterir.
Hz. Lût:
“Ben kendimi kurtarayım.”
demiyor.
Ailesiyle birlikte hareket ediyor.
Bu, sorumluluk sahibi olan insanın yalnız kendisini düşünmemesi açısından önemlidir.
Bir yangın çıktığında ebeveyn çocuğunu düşünür.
Bir kaptan yolcularını düşünür.
Bir öğretmen öğrencilerini düşünür.
Bir işveren çalışanlarının güvenliğini düşünür.
Bir devlet afet sırasında vatandaşlarını düşünür.
Yetki ve sorumluluk birbirinden ayrılamaz.
Bir insanın üzerinde ne kadar çok emanet varsa, kriz anında sorumluluğu da o kadar büyüyebilir.
Ancak bu ilke kişinin kendisini imkânsız biçimde suçlamasına da dönüşmemelidir.
İnsan her şeyi kontrol edemez.
Başkalarının iradesini kontrol edemez.
Kapasitesinin üzerinde sorumluluk taşıyamaz.
Hz. Lût’un eşinin durumu bunu zaten göstermiştir.
Peygamber olmak bile başka insanın tercihini zorla değiştirme gücü vermemiştir.
Bu nedenle aile sorumluluğu:
“Ailemdeki herkesin bütün sonuçlarından ben sorumluyum.”
şeklinde sınırsız suçluluk üretmemelidir.
İnsan elinden geleni yapar.
Uyarır.
Korur.
Yardım eder.
Ama yetişkin insanın kendi seçimi de vardır.
Hicr 65’in:
“Size emredilen yere doğru ilerleyin.”
ifadesi de çok önemlidir.
Kurtuluş yalnız tehlikeden çıkmak değildir.
Doğru yöne gitmek de gerekir.
İnsan bazen bir kötü alışkanlığı bırakır ama yerine başka kötü alışkanlık koyar.
Bir zararlı ilişkiden çıkar ama hemen aynı özellikte başka bir ilişkiye girer.
Borcu kapatır ama aynı finansal davranışları sürdürür.
Bu durumda yalnız çıkış değil, yön değişimi gerekir.
Yine bu, ayetin doğrudan modern psikolojik anlamı değildir; fakat güzel bir ahlaki düşünce alanıdır.
Çünkü gerçek değişim yalnız bir şeyi bırakmakla değil, bazen yeni ve daha sağlıklı bir yön seçmekle tamamlanır.
Ayet aynı zamanda geçmişe duygusal bağlılığın bazen kararlarımızı nasıl zorlaştırabileceğini düşündürür.
İnsan zararlı bir yerde bile hatıraları olduğu için kalabilir.
Bir ev.
Bir şehir.
Bir ilişki.
Bir iş.
Bir çevre.
Hatıra değerlidir.
Ama her hatıra insanı orada kalmaya mecbur etmez.
Bazen insan:
“Buraya çok emek verdim.”
diye zarar eden bir şeyi sürdürür.
Bu, modern karar teorisinde de bilinen bir sorun olan geçmiş maliyete aşırı bağlanmayı hatırlatır.
İnsan yalnız geçmişte harcadığı emek nedeniyle geleceğini daha da kötüleştirmemelidir.
Yine de bu ayetin tefsirini ekonomi teorisine indirgemek doğru olmaz.
Asıl kıssa çok açıktır:
Tehlike geliyor; verilen emre uy ve çık.
Hicr 65 güvenlik konusunda da güçlü bir ilke düşündürür.
Bazen insanlar “Cesur ol” diyerek başkalarını gereksiz riske itebilir.
Örneğin şiddet mağduru bir kişiye:
“Evin yuvandır, ne olursa olsun dön.”
demek ciddi tehlike oluşturabilir.
Eğer gerçek bir fiziksel tehdit varsa kişinin güvenli yere gitmesi gerekebilir.
Bu korkaklık değildir.
Hz. Lût’a bile:
“Kal ve karşı koy.”
denmemiştir.
“Çık.”
denmiştir.
Bu çok önemli bir dengedir.
Din insanı her durumda tehlikenin içine atılmaya çağırmaz.
Bazen mücadele gerekir.
Bazen sabır gerekir.
Bazen de uzaklaşmak gerekir.
Hangi durumun geçerli olduğu şartlara göre değerlendirilir.
Bu nedenle “sabır” kavramını insanları şiddetin içinde tutmak için kullanmak yanlıştır.
Bir kadına:
“Kocan vuruyor ama sabret.”
demek doğru değildir.
Bir erkeğe:
“Eşin sana sürekli fiziksel şiddet uyguluyor, yuvanı bozma.”
demek de doğru değildir.
Güvenlik ciddi meseledir.
İnsan gerekli desteği ve hukuki yardımı arayabilir.
Sabır, zulmün içinde hareketsiz kalma emri değildir.
Hicr 65’in bu bağlamdan çıkardığı önemli bir düşünce de budur.
Ayetin gece vurgusuna mistik anlamlar yüklemekten de kaçınmak gerekir.
Bazıları:
“Demek ki gece yapılan her şey gizli ilahî koruma altındadır.”
gibi sonuçlara gidebilir.
Bunun ayette temeli yoktur.
Gece burada hareket zamanıdır.
Kıssanın şartları açısından verilmiş talimattır.
Kur’an’da gece başka bağlamlarda ibadet, dinlenme ve farklı anlamlarda da geçebilir.
Bir kelimenin bir ayetteki işlevini bütün kullanımlara genellemek doğru değildir.
Bu da Kur’an okuma yönteminde önemli bir ilkedir:
Bağlamdan koparma.
Ayetin başka bir hassas noktası, “emredilen yer” hakkında gereksiz ayrıntı üretmemektir.
Kur’an burada bize kesin koordinat vermez.
İnsan:
“Kesin şu dağa gittiler.”
veya:
“Şu modern şehrin şu bölgesine gittiler.”
diye delilsiz konuşmamalıdır.
Tarihî ve tefsirî rivayetler olabilir.
Bunlar ayrıca değerlendirilebilir.
Ama Kur’an’ın sustuğu yerde kesinlik dili kullanmamak daha güvenlidir.
Bu tutum önceki ayetin doğruluk mesajıyla da uyumludur.
Hicr 64:
“Biz doğru söyleyenleriz.”
Hicr 65:
“Şimdi emre göre hareket edin.”
Bizim görevimiz de anlatırken bildiğimiz kadarını doğru söylemektir.
Kur’an’ın açıkça söylemediği ayrıntıyı kesin vahiy gibi sunmamalıyız.
Hicr Suresi 65. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **Tevekkülü pasif bekleyiş sanma. Gerçek tehlike karşısında tedbir almayı iman eksikliği görme. ‘Arkaya bakmayın’ emrini bağlamından koparıp bütün insanlar için ‘geçmişi asla düşünmeyin’ sloganına dönüştürme. Peygambere verilen özel emri insan liderlere sorgusuz itaat gerekçesi yapma. Ve kriz anında yapılması gereken somut hareketi gereksiz kadercilikle erteleme. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: Allah’a güvenmek, sorumluluğu terk etmek değildir. Hz. Lût ve beraberindekiler kurtuluş vaadini aldıktan sonra yerlerinde beklememiş; doğru zamanda, doğru düzen içinde ve verilen talimata uyarak harekete geçmişlerdir. İman bazen beklemek, bazen sabretmek, bazen mücadele etmek; bazen de doğru zamanda bulunduğun tehlikeli yerden çıkmaktır.”
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 66. ayette, Hz. Lût’a bildirilen hükmün kesinliği daha ağır bir ifadeyle ortaya konulacak ve onların sabaha çıkarken köklerinin tamamen kesilmiş olacağı bildirilecektir. Bu ayeti ele alırken özellikle “dâbir” kavramının anlamı, bir toplumun sonunun gelmesi, ilahî hükmün kesinliği, bu tarihsel azap anlatısının modern insan gruplarının yok edilmesini savunmak için kullanılamaması, soykırım veya toplu şiddete dinî meşruiyet çıkarılamaması, vahiy tarafından açıkça bildirilmemiş felaketleri ‘özel ilahî ceza’ ilan etmenin yanlışlığı ve geçmiş toplumların kıssalarından esas olarak ahlaki ders çıkarılması üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Hicr Suresi 65. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Gerçeği öğrendiğimiz hâlde harekete geçmeyi mi erteliyoruz? Allah’a güvenmek adına gerekli tedbirleri ihmal ediyor muyuz? Gerçek bir tehlikeden uzaklaşmayı korkaklık mı sanıyoruz? Başkalarına “Sabret” diyerek onları zarar gördükleri yerde tutuyor muyuz? Geçmişe bakmama emrini bağlamından koparıp psikolojik slogan mı yapıyoruz? İnsan yöneticilerin emirlerini Allah’ın emriyle aynı seviyeye mi çıkarıyoruz? Ve en önemlisi, Hz. Lût’a kurtuluş haberi verildiği hâlde ‘Olduğun yerde kal’ değil, ‘Aileni al ve yola çık’ deniyorsa, tevekkülün gerektiğinde çok somut ve cesur bir hareket gerektirdiğini görebiliyor muyuz?
