Erich Fromm'a Göre Otoriter Karakter Nedir 
Güç, İtaat, Korku, Özgürlükten Kaçış Ve Sağlıksız Bağlanma Nasıl Anlaşılır
Erich Fromm'a göre otoriter karakter, insanın özgürlük, yalnızlık, sorumluluk ve belirsizlik karşısında duyduğu kaygıyı; ya güçlü bir otoriteye boyun eğerek ya da başkaları üzerinde güç kurarak azaltmaya çalıştığı sağlıksız kişilik yönelimidir. Fromm'un düşüncesinde otoriter karakter yalnızca siyasal bir tutum değildir; aynı zamanda derin bir psikolojik kaçış, güvenlik arayışı, özgürlük korkusu, bağımlılık ihtiyacı ve güçle kurulan çarpık ilişki biçimidir.
Fromm'a göre insan özgürleştiğinde iki temel imkânla karşılaşır: Ya özgürlüğünü sevgi, akıl, üretkenlik, sorumluluk ve olgun bağ ile doldurur; ya da özgürlüğün getirdiği yalnızlık ve belirsizlikten korkarak otoriteye sığınır. Otoriter karakter, bu ikinci yolun en belirgin görünümlerinden biridir.
Bu karakter yapısında insan ya "beni yönetecek güçlü biri olsun" der ya da "başkalarını yönetirsem güçsüzlüğümü hissetmem" diye yaşar. Birinci durumda boyun eğme, ikinci durumda egemen olma görülür. Fakat Fromm'a göre bu iki yön birbirine zıtmış gibi görünse de aynı kökten beslenir: özgürlüğü ve kendi benliğini taşıyamama korkusu.
Erich Fromm'a Göre Otoriter Karakter Nedir
Otoriter karakter, insanın kendi özgürlüğünden, bağımsız düşüncesinden ve bireysel sorumluluğundan kaçıp güç ilişkileri içinde güven aramasıdır. Fromm'a göre bu karakter yapısı, hem boyun eğme hem de egemen olma eğilimini içinde taşıyabilir.
Otoriter karakterin temelinde şu duygu vardır:
"Tek başıma yeterince güçlü değilim."
"Güven için ya güçlü olana bağlanmalıyım ya da başkalarını kontrol etmeliyim."
Bu karakter yapısı dışarıdan çok farklı biçimlerde görülebilir. Bazı insanlar güçlü bir otoriteye kayıtsız şartsız itaat ederek kendilerini güvende hisseder. Bazıları ise başkalarının üzerinde baskı kurarak, onları yöneterek, küçümseyerek ya da kontrol ederek kendi iç güçsüzlüklerini telafi etmeye çalışır.
Otoriter karakterin iki ana yönü vardır:
Boyun eğen yön: Güçlü olana teslim olur.
Egemen olan yön: Zayıf gördüğü kişi üzerinde güç kurar.
Fromm'a göre bu iki yön aynı ruhsal düzenin iki yüzüdür. İkisi de gerçek özgürlükten, olgun sevgiden ve üretken benlikten uzaklaşmayı gösterir.
Otoriter Karakter Neden Özgürlükten Kaçışla Bağlantılıdır
Fromm'un Özgürlükten Kaçış düşüncesinde otoriter karakter merkezi bir yer tutar. İnsan özgürleştiğinde kendi kararlarını vermek, kendi değerlerini oluşturmak, kendi yalnızlığını taşımak ve kendi hayatının sorumluluğunu almak zorunda kalır. Bu kolay değildir.
Özgürlük insana imkân verir ama aynı zamanda kaygı da doğurur. Otoriter karakter bu kaygıya dayanmakta zorlanır. Bu yüzden özgürlüğünü bir otoriteye teslim ederek ya da başkalarının özgürlüğünü bastırarak güven bulmaya çalışır.
Özgürlükten kaçış şu şekilde işler:
Özgürlük yalnızlık doğurur.
Yalnızlık kaygı oluşturur.
Kaygı güvenlik arayışını artırır.
Güvenlik otoritede aranır.
Benlik ya teslim olur ya egemenlik kurmaya çalışır.
Bu yüzden otoriter karakterin temel meselesi güçtür; fakat daha derinde mesele özgürlüğün yükünü taşıyamamadır. İnsan özgürlükten korktuğunda, kendi benliğini güvenli bir otoriteye bırakabilir.
Otoriter Karakterin Boyun Eğen Yönü Nedir
Otoriter karakterin boyun eğen yönü, kişinin güçlü gördüğü bir otoriteye teslim olarak güven aramasıdır. Bu otorite bir lider, devlet, ideoloji, kurum, aile büyüğü, dini figür, patron, grup ya da soyut bir güç olabilir.
Boyun eğen otoriter karakter şöyle düşünebilir:
"Ben tek başıma bilemem."
"Güçlü olan haklıdır."
"Biri bana ne yapacağımı söylemeli."
"İtaat edersem güvende olurum."
"Sorumluluk bende olmazsa kaygım azalır."
Bu tutum kişiye geçici rahatlık verir. Çünkü kendi kararını vermek zorunda kalmaz. Kendi vicdanıyla yüzleşmek yerine otoritenin vicdanını ödünç alır. Kendi aklını kullanmak yerine hazır cevaba sığınır.
Fakat bedeli büyüktür: İnsan kendi benliğinden, düşüncesinden ve özgürlüğünden uzaklaşır. Fromm'a göre bu, ruhsal olarak küçülme biçimidir. Güven kazanılmış gibi görünür ama insan kendi içsel gücünü kaybeder.
Otoriter Karakterin Egemen Olma Yönü Nedir
Otoriter karakterin ikinci yönü, başkaları üzerinde güç kurma, onları yönetme, kontrol etme, bastırma ya da kendine bağımlı hale getirme arzusudur. Bu yön dışarıdan güçlü görünür; fakat Fromm'a göre çoğu zaman derin bir içsel güçsüzlükten beslenir.
Egemen olmak isteyen karakter şöyle hissedebilir:
"Başkalarını kontrol edersem güvende olurum."
"Ben güçlü olursam korkmam."
"Zayıf olan bana boyun eğmeli."
"İnsanlar benim dediğimi yapmalı."
"Kontrol kaybedersem değersizleşirim."
Bu kişi sevgiyle bağ kurmak yerine güç ilişkisi kurar. Karşısındaki insanı özne olarak değil, yönlendirilecek, kullanılacak veya itaat ettirilecek nesne olarak görür.
Fromm'a göre bu egemenlik arzusu gerçek güç değildir. Gerçek güç, insanın kendi içinden gelen üretkenlik, sevgi, akıl ve özgürlük kapasitesidir. Başkasını ezerek güçlü hissetmek ise çoğu zaman içsel güçsüzlüğün maskesidir.
Otoriter Karakterde Güç Neden Bu Kadar Merkezidir
Otoriter karakter için güç, yalnızca dışsal bir araç değil; psikolojik bir güven kaynağıdır. Kişi ya güçlü olanla birleşerek kendini güçlü hisseder ya da başkalarını kontrol ederek kendi zayıflık duygusunu bastırır.
Fromm'a göre otoriter karakter, sevgi ve üretkenlik yoluyla bağ kuramadığında güce yönelir. Güç, burada ruhsal boşluğu kapatan bir yedek bağ haline gelir.
Otoriter karakter güce şöyle anlam yükler:
Güç güven verir.
Güç belirsizliği azaltır.
Güç kaygıyı örter.
Güç kimlik sağlar.
Güç yalnızlık hissini bastırır.
Güç değersizlik duygusunu maskeleyebilir.
Fakat güçle kurulan ilişki sevginin yerini tutmaz. İnsan otoriteyle birleştiğinde yalnızlığı azalıyor gibi hissedebilir; ama gerçek bağ kurmuş olmaz. Başkalarını yöneterek güçlü hissedebilir; ama gerçek özgürlüğe ulaşmış olmaz.
Gerçek ruhsal güç, başkasını ezme veya birine teslim olma ihtiyacı duymadan var olabilmektir.
Otoriter Karakter Ve Korku Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Otoriter karakterin derininde çoğu zaman korku vardır. Bu korku bazen yalnızlık korkusu, bazen özgürlük korkusu, bazen belirsizlik korkusu, bazen güçsüzlük korkusu, bazen de kendi kararlarının sorumluluğunu alma korkusudur.
Korku, otoriter karakterde iki yöne gidebilir:
Korktuğu için teslim olur.
Korktuğu için kontrol eder.
Boyun eğen kişi korkusunu otoritenin gölgesine saklar. Egemen olan kişi korkusunu başkalarının üzerinde güç kurarak örter. Fakat iki durumda da korku çözülmez; yalnızca biçim değiştirir.
Otoriter korkunun iç sesi şöyle olabilir:
"Tek başıma kalırsam dağılırım."
"Kendi kararımı verirsem hata yaparım."
"Kontrol etmezsem kaybederim."
"Başkaları özgür olursa ben tehdit altında kalırım."
Fromm'a göre korkunun gerçek çözümü otorite değil, sevgi, akıl, üretkenlik, özgürlük bilinci ve olgun bağdır. Çünkü insan yalnızca korkudan kaçtığında değil, korkusunu anlamlandırıp aşabildiğinde büyür.
Otoriter Karakter Ve İtaat Neden Birlikte Görülür
Otoriter karakterde itaat, yalnızca toplumsal düzen gereği yapılan sağlıklı bir uyum değildir. Burada itaat, kişinin kendi düşüncesini, vicdanını ve sorumluluğunu otoriteye devretmesi anlamına gelebilir.
Sağlıklı saygı ile kör itaat arasında fark vardır.
| Sağlıklı Saygı | Kör İtaat |
|---|---|
| Düşünceyi korur | Düşünceyi devreder |
| Eleştirel bilinç taşır | Sorgulamadan kabul eder |
| İnsanı büyütür | İnsanı küçültür |
| Sorumluluk alır | Sorumluluğu otoriteye bırakır |
| Özgürlüğü yok etmez | Özgürlüğü teslim eder |
Otoriter karakter, itaati güvenlik gibi yaşayabilir. Çünkü karar yükü azalır. Fakat bu itaat, insanın kendi içsel olgunluğunu zayıflatır.
Fromm'a göre olgun insan otoriteyle ilişki kurabilir, öğrenebilir, düzeni önemseyebilir; fakat kendi aklını ve vicdanını tamamen teslim etmez. Çünkü insan olmanın temel şartlarından biri, kendi içsel sorumluluğunu taşıyabilmektir.
Otoriter Karakter Ve Sadizm Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Fromm, otoriter karakterin egemen olma yönünü açıklarken sadistik eğilimlerden de söz eder. Buradaki sadizm yalnızca fiziksel şiddet anlamına gelmez; başkasını kontrol etme, bağımlı kılma, küçültme, yönlendirme, iradesini kırma ve onun üzerinde mutlak güç hissetme arzusunu da içerir.
Sadistik eğilim şöyle konuşabilir:
"Sen bana muhtaç olmalısın."
"Senin ne yapacağını ben bilirim."
"Kendi kararını vermemelisin."
"Seni küçülterek kendimi güçlü hissediyorum."
"Sen özgür olursan ben kontrolü kaybederim."
Fromm'a göre bu tutum sevginin karşıtıdır. Çünkü sevgi karşı tarafın gelişmesini ister; sadistik eğilim ise karşı tarafın bağımlı ve zayıf kalmasını ister. Sevgi özgürlükle bağ kurar; sadizm güçle bağ kurar.
Bu yüzden otoriter karakterin egemen yönü, dışarıdan disiplin, düzen veya koruma gibi görünebilir; fakat derinde başkasının benliğini bastırma arzusu taşıyabilir. Gerçek sevgi asla karşı tarafın ruhsal küçülmesinden beslenmez.
Otoriter Karakter Ve Mazoşizm Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Fromm, otoriter karakterin boyun eğen yönünü açıklarken mazoşistik eğilimlerden de söz eder. Buradaki mazoşizm, kişinin kendisini değersiz, güçsüz ve yetersiz hissedip güçlü bir otoriteye teslim olarak güven aramasıdır.
Mazoşistik eğilim şöyle konuşabilir:
"Ben tek başıma hiçim."
"Güçlü biriyle birleşirsem değer kazanırım."
"Kendi kararımı vermek istemiyorum."
"Teslim olursam kaygım azalır."
"Benim yerime biri düşünsün."
Bu eğilimde kişi kendi benliğini büyütmek yerine güçlü gördüğü yapının içinde erimek ister. Böylece bireysel yalnızlık ve sorumluluk duygusu azalır. Fakat bunun bedeli, kişinin kendi özgün varlığından vazgeçmesidir.
Fromm'a göre sadistik ve mazoşistik eğilimler birbirinin karşıtı değil, aynı otoriter yapının iki farklı yüzüdür. Biri başkasını kendine bağlayarak güç arar; diğeri güçlü olana bağlanarak güven arar. İkisinde de olgun özgürlük yoktur.
Otoriter Karakter Sevgiyle Neden Bağ Kuramaz
Otoriter karakter sevgiyle bağ kurmakta zorlanır çünkü sevgi eşitlik, saygı, özgürlük ve karşılıklı özne olma bilinci ister. Otoriter karakter ise ilişkiyi çoğu zaman güç, kontrol, teslimiyet veya bağımlılık üzerinden kurar.
Sevgi şöyle der:
"Sen ayrı bir varlıksın."
"Özgürlüğün benim düşmanım değil."
"Seni anlamaya çalışıyorum."
"Gelişmeni istiyorum."
"Sana sahip olmadan da bağ kurabilirim."
Otoriter bağ ise şöyle der:
"Ya bana itaat etmelisin."
"Ya da ben sana teslim olmalıyım."
"Eşitlik kaygı verici."
"Özgürlük tehdittir."
"Güç ilişkisi olmazsa bağ güvensizdir."
Bu yüzden otoriter karakterde sevgi kolayca sahiplenmeye, bağımlılığa, kıskançlığa, baskıya veya kör bağlılığa dönüşebilir. Fromm'a göre olgun sevgi, iki özgür insanın üretken bağ kurmasıdır. Otoriter karakter ise özgürlüğü taşımakta zorlandığı için sevgiyi de güç ilişkisine çevirebilir.
Otoriter Karakter Ailede Nasıl Görülebilir
Otoriter karakter aile içinde çok belirgin biçimde ortaya çıkabilir. Ebeveyn, çocuğu sevdiğini söyleyebilir; fakat sevgiyi itaat, kontrol, baskı ve kendi beklentilerine uygunluk üzerinden yaşatabilir. Bu durumda çocuk görülmekten çok şekillendirilir.
Ailede otoriter tutum şu biçimlerde görülebilir:
Çocuğun duygularını küçümsemek
Sorgulamayı saygısızlık saymak
İtaati sevginin şartı yapmak
Çocuğun bireyselliğini tehdit gibi görmek
Korkuyla disiplin kurmak
Aile büyüğünün sözünü mutlak hakikat kabul etmek
Çocuğun özgürlüğünü kontrolsüzlük sanmak
Bu ortamda çocuk iki yönden etkilenebilir. Ya otoriteye aşırı boyun eğen bir karakter geliştirir ya da ileride başkaları üzerinde güç kurmaya çalışan biri olabilir.
Sağlıklı aile ise otoritesiz aile değildir. Sınır koyar, rehberlik eder, sorumluluk öğretir; fakat çocuğun benliğini ezmez. Saygı ister ama düşünmeyi yasaklamaz. Sevgi verir ama itaati sevginin bedeli haline getirmez.
Otoriter Karakter Toplumda Nasıl Güçlenir
Otoriter karakter yalnızca bireysel aile deneyimlerinden doğmaz; toplumsal koşullarla da güçlenebilir. Ekonomik belirsizlik, toplumsal korku, hızlı değişim, kimlik krizi, yalnızlaşma ve güvensizlik arttığında insanlar güçlü otoritelere daha fazla yönelebilir.
Toplumda otoriter karakteri güçlendiren etkenler:
Korku iklimi
Ekonomik güvensizlik
Toplumsal yalnızlık
Eğitimde eleştirel düşüncenin zayıflığı
Farklılığa tahammülsüzlük
Karmaşık sorunlara basit düşmanlar aranması
Güçlü lidere kurtarıcı anlamı yüklenmesi
İtaatin erdem, sorgulamanın tehdit sayılması
Bu koşullarda insanlar özgürlüğün belirsizliğinden kaçıp güçlü bir düzen vaadine sığınabilir. Fromm'a göre bu, totaliter yapıların psikolojik zeminidir.
Sağlıklı toplum, insanların korkularını istismar etmez; onların özgürlük, akıl, dayanışma ve üretkenlik kapasitesini güçlendirir. Çünkü korku üzerine kurulan düzen, ruhsal olarak özgür insan yetiştirmez.
Otoriter Karakter Ve Otomatik Uyum Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Otoriter karakter ile otomatik uyum arasında güçlü bir bağ vardır. Otoriter karakter açıkça güçlü bir otoriteye teslim olabilir; otomatik uyum ise daha sessiz biçimde toplumun beklentilerine teslim olmaktır. İkisi de insanın kendi özgün benliğinden kaçmasıyla ilgilidir.
Otomatik uyum şöyle çalışır:
"Herkes ne yapıyorsa ben de onu yapmalıyım."
"Farklı olursam dışlanırım."
"Kendi düşüncem yerine kabul gören düşünceyi seçmeliyim."
"Kendim olmak yerine uyumlu olmalıyım."
Otoriter karakterde kişi belirgin bir güce bağlanırken, otomatik uyumda kişi görünmez toplumsal güçlere bağlanır: moda, piyasa, sosyal medya, kalabalık fikri, kültürel baskı, popüler değerler.
Fromm'a göre modern insan bazen dışarıdan özgür görünür; fakat içeride otomatik uyumla yaşar. Bu da otoriterliğin yumuşak ve görünmez biçimlerinden biridir. Çünkü insan kendi özgürlüğünü fark etmeden teslim eder.
Otoriter Karakter Ve Sağlıksız Bağlanma Nasıl İlişkilidir
Otoriter karakterde bağlanma çoğu zaman sağlıklı sevgiye değil, bağımlılık ve güç ilişkisine dayanır. Kişi ya birine yapışarak güven arar ya da başkasını kendine bağımlı kılarak güven hisseder. Bu iki durumda da olgun bağ zayıftır.
Sağlıksız otoriter bağlanma şu biçimlerde görülebilir:
Karşı tarafı özgür bırakmaktan korkmak
Ayrılığı terk edilme gibi yaşamak
Sevgiyi kontrolle karıştırmak
Güçlü kişiye kör bağlılık duymak
Kendi kararlarını başkasına devretmek
Başkalarının kendi başına karar vermesine tahammül edememek
Olgun bağ ise farklıdır. Olgun bağda iki kişi birbirini yutmaz, ezmez, yönetmez veya idealize edilmiş bir güç figürü haline getirmez. Bağ vardır ama özgürlük de vardır. Yakınlık vardır ama benlik kaybı yoktur.
Fromm'a göre sevgi, insanın yalnızlığını aşmasının sağlıklı yoludur; otoriter bağ ise yalnızlık korkusunu güç ilişkisiyle bastırmanın sağlıksız yoludur.
Otoriter Karakter Neden Eleştirel Düşünceden Korkar
Otoriter karakter eleştirel düşünceden korkar çünkü sorgulama, otoritenin mutlaklığını zayıflatır. Eğer kişi güvenini otoriteye teslim etmişse, otoritenin sorgulanması kendi güvenliğinin de sarsılması gibi hissedilebilir.
Bu yüzden otoriter karakterde şu tepkiler görülebilir:
Soru sormayı saygısızlık saymak
Farklı düşünceyi tehdit görmek
Eleştiriyi düşmanlık kabul etmek
Karmaşık düşünceden kaçmak
Hazır cevaplara sarılmak
Belirsizliğe tahammül edememek
Eleştirel düşünce, insanın kendi aklını kullanmasını ister. Bu ise sorumluluk getirir. Otoriter karakter için bu zorlayıcıdır; çünkü kendi aklıyla düşünmek, otoritenin gölgesinden çıkmak anlamına gelir.
Fromm'a göre sağlıklı insan, kör itaatle değil; akıl, vicdan ve sevgiyle yaşar. Eleştirel düşünce insanı yalnızca karşı çıkmak için değil, gerçeğe daha dürüst yaklaşmak için özgürleştirir.
Otoriter Karakter Nasıl Dönüşebilir
Otoriter karakterin dönüşümü, insanın güçle kurduğu çarpık ilişkiyi fark etmesiyle başlar. Kişi neden güçlü olana teslim olmak istediğini, neden başkalarını kontrol etme ihtiyacı duyduğunu, özgürlükten neden korktuğunu ve kendi içsel gücünü neden geliştiremediğini anlamaya başladığında dönüşüm mümkün hale gelir.
Dönüşüm için şu adımlar önemlidir:
Kendi korkularını tanımak
Kör itaati sorgulamak
Güç yerine sevgiyle bağ kurmayı öğrenmek
Eleştirel düşünceyi geliştirmek
Kendi kararlarının sorumluluğunu almak
Başkalarının özgürlüğüne tahammül edebilmek
Sahip olmak yerine olmak biçimini güçlendirmek
Üretken karakter yönünde gelişmek
Bu dönüşüm kolay değildir. Çünkü otoriter bağlar kişiye güvenlik hissi verir. Fakat bu güvenlik çoğu zaman ruhsal küçülme pahasına kazanılır.
Fromm'a göre gerçek iyileşme, insanın kendi içsel gücünü sevgi, akıl, üretkenlik ve özgürlükle geliştirmesidir. Böylece kişi ne teslim olmak zorunda kalır ne de başkalarını ezerek güçlü hissetmeye ihtiyaç duyar.
Otoriter Karakterin Karşısında Üretken Karakter Nasıl Durur
Fromm'a göre otoriter karakterin karşısında üretken karakter yer alır. Üretken karakter, özgürlükten kaçmaz; onu sevgi, akıl, sorumluluk ve yaratıcılıkla doldurur. Başkalarını kontrol etmeye çalışmaz; onlarla olgun bağ kurar. Güçlü olana teslim olmaz; kendi aklını ve vicdanını kullanır.
| Otoriter Karakter | Üretken Karakter |
|---|---|
| Güce sığınır | İçsel güç geliştirir |
| İtaat veya egemenlik arar | Sevgi ve sorumlulukla bağ kurar |
| Özgürlükten korkar | Özgürlüğü bilinçle yaşar |
| Sorgulamaktan kaçınır | Eleştirel düşünür |
| Başkalarını nesneleştirir | İnsanları özne olarak görür |
| Korkuyla hareket eder | Sevgi ve akılla hareket eder |
Üretken karakter, insanın olgunlaşmış halidir. Bu insan ne başkasının kölesi olmak ister ne de başkasını köleleştirmek. Çünkü kendi içsel değerini güç ilişkilerinden değil; sevme, düşünme, üretme ve insanlıkla bağ kurma kapasitesinden alır.
Otoriter Karakter Günümüz İnsanına Ne Öğretir
Fromm'un otoriter karakter anlayışı günümüz insanı için son derece günceldir. Çünkü modern çağda insanlar özgür görünse de korku, belirsizlik, yalnızlık, ekonomik kaygı, sosyal baskı ve kimlik krizi nedeniyle otoriter yapılara yönelebilir.
Bu kavram bize şunu öğretir:
Güvenlik arayışı özgürlüğü yok edebilir.
Kör itaat insanı sorumluluktan kurtarmaz, küçültür.
Başkalarını kontrol etmek gerçek güç değildir.
Sevgi ile egemenlik birbirine karıştırılmamalıdır.
Eleştirel düşünce ruhsal özgürlüğün parçasıdır.
Özgürlük korkutucu olabilir ama insanı büyüten de odur.
Sağlıklı bağ, ne teslimiyet ne egemenliktir; karşılıklı özgürlüktür.
Günümüz insanının en büyük sorularından biri şudur: "Ben gerçekten düşünüyor muyum, yoksa güçlü gördüğüm seslerin içinde mi kayboluyorum
" Fromm'un cevabı nettir: İnsan aklını, vicdanını ve sevgisini başkasına devrettiği anda kendi özgürlüğünden uzaklaşır. Gerçek insanlaşma, korkuya rağmen kendi içsel gücünü geliştirme cesaretiyle başlar.
Son Söz Gücün Gölgesinden Sevginin Özgürlüğüne Uzanan Frommcu Ruhsal Yolculuk
Erich Fromm'un otoriter karakter kavramı, insan ruhunun güçle kurduğu en tehlikeli ilişkilerden birini görünür kılar. İnsan özgürlükten, yalnızlıktan, belirsizlikten ve sorumluluktan korktuğunda, bazen kendi benliğini güçlü bir otoritenin gölgesine bırakır. Bazen de aynı korkuyu başkalarını yöneterek, bastırarak ve kontrol ederek gizlemeye çalışır.
Otoriter karakter dışarıdan güçlü, düzenli, kararlı veya sadık görünebilir. Fakat derinde çoğu zaman özgürlük kaygısı vardır. Kendi aklına güvenemeyen insan otoriteye teslim olur. Kendi içsel gücünü geliştiremeyen insan başkalarını zayıflatmaya çalışır. Sevgiyle bağ kuramayan insan güçle bağ kurar.
Fromm'un bize öğrettiği en önemli hakikatlerden biri şudur: Güç, sevginin yerini tutmaz. İtaat, olgun bağlılığın yerini tutmaz. Egemenlik, gerçek özgürlüğün yerini tutmaz. Bir insan başkasını kontrol ederek kendini güvenli hissedebilir; fakat bu güven gerçek ruhsal olgunluk değildir. Bir insan güçlü bir otoriteye sığınarak kaygısını azaltabilir; fakat bu sığınma kendi benliğinden vazgeçme pahasına gerçekleşiyorsa özgürlük kaybedilir.
Otoriter karakterin karşısında üretken karakter vardır. Üretken karakter, insanın sevgiyle bağ kurabilen, akılla düşünebilen, sorumluluk alabilen, yaratıcı biçimde yaşayabilen ve özgürlüğün kaygısını olgunlukla taşıyabilen halidir. Böyle bir insan ne başkasına köle olmak ister ne de başkasını köle yapmak. Çünkü gerçek gücünü dış otoriteden veya egemenlikten değil; kendi içindeki sevgi, bilinç ve üretken yaşam kaynağından alır.
Bu yüzden Fromm'un otoriter karakter eleştirisi yalnızca siyasal bir uyarı değildir. Aynı zamanda kişisel, ailevi, toplumsal ve ruhsal bir uyarıdır. İnsan ilişkilerinde, ailede, eğitimde, toplumda ve kendi iç dünyasında şu soruyu sormalıdır: Ben güçle mi bağ kuruyorum, sevgiyle mi
Korkuyla mı itaat ediyorum, bilinçle mi seçiyorum Başkasını kontrol mü ediyorum, yoksa onun varlığına saygı mı duyuyorum Gerçek özgürlük, otoritesizlik kaosu değildir. Gerçek özgürlük, insanın kendi aklına, vicdanına, sevgisine ve sorumluluğuna sahip çıkmasıdır. İnsan ancak bu yolda otoriter korkunun gölgesinden çıkar ve sevgiyle olgunlaşan bir özgürlüğe doğru yürür.
