Enfâl Suresi 1. Ayette “Sana Ganimetleri Soruyorlar. De ki: Ganimetler Allah’a ve Resulüne Aittir. Allah’tan Sakının, Aranızı Düzeltin ve Allah’a ve Resulüne İtaat Edin” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Enfâl Suresi 1. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı şöyledir:“Sana ganimetleri soruyorlar. De ki: Ganimetler Allah’a ve Resulüne aittir. Öyleyse Allah’a karşı gelmekten sakının, aranızı düzeltin, eğer müminlerseniz Allah’a ve Resulüne itaat edin.”
Bu ayette dikkat çekici olan şey, insanların “Ganimetler nasıl paylaşılacak?” diye sormalarına karşılık Kur’an’ın doğrudan paylaşım oranlarını vermekle başlamamasıdır.
Önce insanların ahlakını düzeltmektedir.
Allah’tan sakının.
Aranızı düzeltin.
Allah’a ve Resulüne itaat edin.
Yani mesele yalnızca mal meselesi değildir; insanın mal karşısında nasıl değiştiği meselesidir.
“Enfâl” Kelimesi Ne Demektir
“Enfâl”, Arapçada “nefel” kelimesinin çoğuludur.Kelime temel olarak fazlalık, ilave, fazladan verilen şey anlamlarına gelir. Kur’an’daki bağlamında ise savaş sonucunda elde edilen ganimetleri ifade etmektedir.
Nitekim sure de adını ilk ayette geçen “el-Enfâl” kelimesinden almıştır. Diyanet’in Kur’an Yolu tefsirinde de burada kelimenin ganimet anlamında kullanıldığı belirtilir.
Ayet Hangi Olay Üzerine İnmiştir
Enfâl Suresi Medine döneminde ve Bedir Savaşı sonrasında inmiştir. Bedir’den sonra elde edilen ganimetlerin nasıl paylaşılacağı konusunda Müslümanlar arasında bazı görüş ayrılıkları ortaya çıkmıştır.Kimi savaşçılar düşmanı takip etmişti.
Kimileri Peygamberimizi korumuştu.
Kimileri ganimetleri toplamıştı.
Dolayısıyla herkesin meseleye kendi katkısı açısından bakması mümkündü.
Tam da burada Kur’an çok temel bir eğitim verir:
Önce “Ben ne kadar alacağım?” sorusunu değil, “Bizim aramızdaki kardeşlik ne durumda?” sorusunu gündeme getirir.
“Ganimetler Allah’a Aittir” Ne Demektir
Buradaki ifade Allah’ın maddi anlamda mala ihtiyaç duyduğu anlamına gelmez.Kur’an’ın temel anlayışına göre zaten bütün mülkün gerçek sahibi Allah’tır.
İnsan sahip olduğunu düşündüğü şeylerin mutlak sahibi değil, belli bir süre için kendisine verilmiş emanetçisidir.
Dolayısıyla “Allah’a aittir” sözü aynı zamanda insana şunu hatırlatır:
“Bu mal üzerinde mutlak hak sahibi olduğunu düşünme.”
İnsan emeğinin karşılığını alabilir, mülk sahibi olabilir; fakat nihai mülkiyet anlayışı insanın bencilleşmesini sınırlayan ahlaki bir çerçeve oluşturur.
“Ve Resulüne Aittir” İfadesi Peygamberimizin Ganimetleri Kendisine Alması mı Demektir
Hayır.Bu ifade, ganimetlerin Hz. Muhammed’in kişisel serveti olduğu anlamına gelmez.
Burada Resulullah’a verilen şey, vahyin belirlediği esaslara göre ganimetlerin yönetilmesi ve dağıtılmasıyla ilgili yetkidir.
Diyanet’in Kur’an Yolu tefsiri de bu noktayı, gerçek mülkiyetin Allah’a ait olması ve dağıtımın nasıl yapılacağını açıklayıp uygulama görevinin Resulullah’a verilmesi şeklinde açıklar.
Dolayısıyla ayet:
“Peygamber istediği her şeyi kendisine alsın.”
dememektedir.
Aksine:
“Kişisel çekişmeleri bırakın ve Allah’ın koyduğu adalet düzenine uyun.”
mesajını vermektedir.
Neden Önce Paylaşım Oranları Söylenmedi
Ayetin belki de en çarpıcı tarafı budur.İnsanlar ganimetlerin hükmünü soruyor.
Fakat cevapta önce:
“Allah’tan sakının.”
deniliyor.
Ardından:
“Aranızı düzeltin.”
buyruluyor.
Çünkü paylaşım sistemi ne kadar kusursuz olursa olsun, insanların içindeki hırs kontrol edilmezse kavga bitmeyebilir.
Kur’an burada hukuktan önce ahlakı yok saymıyor; hukukla ahlakı birlikte kuruyor.
“Allah’tan Sakının” Ne Anlama Gelir
Burada kullanılan kavram takvadır.Takva yalnızca korkmak anlamına gelmez.
Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle yaşamak, yanlış yapmaktan sakınmak, insanın kendi arzusunu her şeyin önüne koymaması anlamına gelir.
Özellikle maddi çıkar söz konusu olduğunda takva daha görünür hale gelir.
Çünkü insanın güzel söz söylemesi kolaydır.
Asıl sınav, önünde paylaşılacak bir menfaat olduğunda başlar.
“Aranızı Düzeltin” Neden Bu Kadar Önemlidir
Ayette kullanılan “aranızı düzeltin” emri son derece güçlüdür.Ganimet konusunda bir anlaşmazlık çıkmışsa Kur’an yalnızca:
“Kavga etmeyin.”
dememektedir.
Daha ileri gitmektedir:
Aranızdaki ilişkiyi onarın.
Kırgınlıkları giderin.
Kalpleri barıştırın.
Haksızlığı düzeltin.
Kardeşliği yeniden kurun.
Bu nedenle ayet yalnızca savaş ganimetlerine ilişkin tarihsel bir hüküm olarak okunursa mesajının önemli bir kısmı gözden kaçar.
Ayetin Merkezinde Para mı, İnsan mı Var
Görünüşte konu paradır.Fakat ayetin merkezinde insan vardır.
Çünkü mal yalnızca dışarıdaki bir nesnedir.
Asıl mesele, o malın insanın içinde neyi ortaya çıkardığıdır.
Hırs mı?
Kıskançlık mı?
Adalet mi?
Fedakârlık mı?
Kardeşlik mi?
İşte ayet insanın bu iç sınavına yönelir.
Bedir Savaşı Bu Açıdan Neden Önemlidir
Bedir, Müslüman toplumunun ilk büyük askerî karşılaşmalarından biriydi.Müslümanlar büyük bir tehlikeyi atlatmışlardı.
Tam böyle bir zaferin ardından toplumun parçalanmasına yol açabilecek yeni bir tehlike ortaya çıkabilirdi:
Ganimet kavgası.
Kur’an bu nedenle zaferden hemen sonra ahlaki disiplini öne çıkarır.
Düşmana karşı kazanılan zaferin, insanın kendi hırsına yenilmesiyle gölgelenmemesi gerektiğini hatırlatır.
Ganimetlerin Nasıl Paylaştırılacağı Nerede Açıklanmıştır
Enfâl Suresi’nin ilerleyen kısmında, özellikle 41. ayette ganimetlerin paylaşılmasıyla ilgili daha ayrıntılı hükümler bulunmaktadır.Bu nedenle 1. ayeti tek başına:
“Bütün ganimet Peygamberindir.”
şeklinde anlamak doğru olmaz.
Birinci ayet daha çok mülkiyet ve otorite konusunda temel ilkeyi ve Müslümanların ahlaki tavrını ortaya koyarken, 41. ayet paylaşımın nasıl gerçekleştirileceğine dair ayrıntıları açıklamaktadır.
Tefsir geleneğinde iki ayetin hukuki ilişkisi konusunda farklı değerlendirmeler bulunsa da Kur’an Yolu tefsiri, bunların birlikte anlaşılmasının mümkün olduğunu belirtir.
Ayet “Hak Aramayın” mı Diyor
Hayır.Ayet insanlara hak aramayın veya haksızlığa sessiz kalın dememektedir.
Söylenen şey şudur:
Hak meselesini bencillik, hırs, öfke ve kardeşliği yok edecek bir çekişmeye dönüştürmeyin.
Adalet ile ihtiras birbirinden farklıdır.
Bir insan hakkını isteyebilir.
Ama başkasının hakkını yok sayarak daha fazlasını istemeye başladığında mesele artık adalet olmaktan çıkar.
“Allah’a ve Resulüne İtaat Edin” Ne Demektir
Ayetin sonunda iman ile itaat arasında bağlantı kurulmaktadır.Buradaki itaat, ganimet meselesinin insanların kişisel güç mücadelesine dönüşmesini engellemektedir.
Her grup:
“Biz daha çok hak ettik.”
derse ortak bir düzen kurulamaz.
Bu nedenle Kur’an, kararın kişisel çıkarlara göre değil Allah’ın belirlediği esaslara göre yürütülmesini istemektedir.
Hz. Peygamber de bu esasları topluma uygulayan elçidir.
Ayetin En Büyük Ahlaki Mesajlarından Biri Nedir
Belki de şu cümleyle özetlenebilir:Menfaat, kardeşliğin önüne geçmemelidir.
İnsanların dostluğu hiçbir çıkar ortaya çıkmadığında kolayca devam edebilir.
Gerçek sınav ise paylaşılması gereken bir şey olduğunda başlar.
Bir miras...
Bir şirket...
Bir arazi...
Bir kazanç...
Bir makam...
Bir başarı...
Böyle anlarda insanın gerçek ahlakı çok daha görünür hale gelir.
“Aranızı Düzeltin” Emri Bugün Bize Ne Söylüyor
Ayeti yalnızca savaş alanında bırakmak zorunda değiliz.Ayetin ahlaki ilkesi bugün aile hayatında da geçerlidir.
İki kardeş miras yüzünden birbirine düşebilir.
Ortaklar para yüzünden düşman olabilir.
Akrabalar bir arazi yüzünden yıllarca konuşmayabilir.
İnsanlar küçük bir maddi çıkar uğruna onlarca yıllık dostluğu bitirebilir.
Enfâl 1, insana şu soruyu sordurur:
Kazandığın mal, kaybettiğin insandan gerçekten daha mı değerliydi?
Kur’an Neden “Aranızı Düzeltin” Diyor da Sadece “Adil Paylaşın” Demiyor
Çünkü bazen mal paylaşılır ama kırgınlık kalır.Herkes payını alır fakat kardeşlik geri gelmez.
Kur’an yalnızca maddi hesabın kapanmasını yeterli görmez.
İnsan ilişkilerinin de düzeltilmesini ister.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir anlaşmazlığın hukuken sona ermesi başka şeydir.
İnsanların gerçekten barışması başka şeydir.
Ayet ikincisini de hedeflemektedir.
Ayetin İmanla Bağlantısı Nedir
Ayet:“Eğer müminlerseniz...”
ifadesiyle bitmektedir.
Bu ifade iman iddiasının davranışa dönüşmesi gerektiğini gösterir.
İman yalnızca insanın söylediği bir söz değildir.
Maddi çıkar karşısındaki davranışında da ortaya çıkar.
Öfkelendiğinde...
Hakkı paylaşırken...
Güç eline geçtiğinde...
Kazanç ortaya çıktığında...
Başkasının hakkıyla kendi menfaati karşı karşıya geldiğinde...
İşte inancın ahlak üzerindeki etkisi bu anlarda görünür hale gelir.
Enfâl 1 Bize Aslında Hangi Sıralamayı Öğretiyor
Ayetin ortaya koyduğu sıralama çok düşündürücüdür:Önce Allah bilinci.
Sonra insanların arasını düzeltmek.
Sonra ortak otoriteye ve ilahi ölçülere bağlılık.
En son maddi paylaşım.
Modern insan çoğu zaman bunun tersini yapabilir:
Önce “Ben ne alacağım?” diye sorar.
Kur’an ise önce:
“Sen bu mal karşısında nasıl bir insana dönüşüyorsun?”
sorusunu gündeme getirir.
İşte ayetin derinliği burada ortaya çıkar.
Sonuç: Enfâl Suresi 1. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 1. ayet yalnızca savaş ganimetlerinin kime ait olduğunu açıklayan hukuki bir ayet değildir.Aynı zamanda insan tabiatına dair çok güçlü bir ahlak dersidir.
Maddi çıkarın insanları birbirine düşürebileceğini kabul eder.
Fakat bunun karşısına üç temel ilke koyar:
Allah’a karşı sorumluluk bilinci.
İnsanların arasını düzeltmek.
Allah’ın ve Resulünün belirlediği adalet düzenine uymak.
“Ganimetler Allah’a ve Resulüne aittir” ifadesinin özü de budur:
Malın gerçek sahibi insan değildir.
Hiç kimse sırf gücü, katkısı veya arzusu nedeniyle ortak mal üzerinde sınırsız hak iddia edemez.
Paylaşımın üzerinde adalet vardır.
Adaletin üzerinde ise insanın Allah’a karşı sorumluluğu vardır.
Belki ayetin bugün için en çarpıcı sorusu şudur:
Bir şey paylaşılırken biz önce “Benim payım ne?” diye mi soruyoruz, yoksa “Hak olan ne?” diye mi?
Çünkü Enfâl Suresi’nin daha ilk ayetinde Kur’an, ganimetten önce insanın kalbini paylaşım sınavına sokmaktadır.
