En‘âm Suresi 152. Ayette “Yetimin Malına, Erginlik Çağına Erişinceye Kadar En Güzel Şeklin Dışında Yaklaşmayın; Ölçü ve Tartıyı Adaletle Tam Yapın. Biz Hiç Kimseye Gücünün Yetmediğini Yüklemeyiz. Söz Söylediğinizde Yakınınız Bile Olsa Adaletli Olun ve Allah’a Verdiğiniz Sözü Yerine Getirin. İşte Allah Bunları Öğüt Alasınız Diye Size Emretti” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 152. ayet, bir önceki ayette başlayan büyük ahlaki ilkeler dizisini devam ettirir.
- ayette:
anne babaya iyilik,
çocukların korunması,
kötülüklerden uzak durmak,
cana kıymamak
anlatılmıştı.
- ayette ise şimdi:
ekonomik adalet,
ölçü ve tartı,
sözde doğruluk,
yakınlara karşı tarafsızlık,
ahitlere sadakat
öne çıkar.
Yani din, sadece ibadet hayatını değil, ekonomik ve toplumsal güveni de düzenler.
“Yetimin Malına Yaklaşmayın” Ne Demektir
Burada mutlak anlamda “hiç dokunmayın” denmez.Devamında:
“En güzel şeklin dışında...”
ifadesi gelir.
Yani yetimin malı:
korumak,
artırmak,
onun yararına kullanmak
amacıyla yönetilebilir.
Ama sömürülmemeli ve kötüye kullanılmamalıdır.
Neden Yetim Malı Özellikle Korunuyor
Çünkü yetim, hakkını koruyacak aile desteğinden mahrum olabilir.Bu nedenle ekonomik açıdan daha savunmasızdır.
Kur’an’ın ahlakında güçsüzün hakkı özellikle korunur.
Toplumun gerçek adaleti, en güçlüye nasıl davrandığından çok en savunmasız kişiyi nasıl koruduğuyla anlaşılabilir.
“En Güzel Şekilde Yaklaşmak” Ne Anlama Gelir
Yetimin malını:korumak,
gerektiğinde makul biçimde işletmek,
değer kaybını önlemek,
hesabını düzgün tutmak
anlamına gelebilir.
Buradaki temel ölçü şudur:
Karar kimin yararına?
Vasinin değil, yetimin.
Yetimin Malından Yararlanmak Her Durumda Haram mıdır
Kur’an’ın diğer ayetlerinde, ihtiyaç sahibi vasinin ölçülü biçimde yararlanması gibi ayrıntılar ayrıca ele alınır.Ama temel ilke değişmez:
Yetim malı kişisel zenginleşme fırsatı değildir.
Kişi kendisine emanet edilen mala kendi mülkü gibi davranamaz.
“Erginlik Çağına Erişinceye Kadar” Ne Anlama Gelir
Burada yetimin kendi malını yönetebilecek olgunluğa erişmesi önemlidir.Klasik fıkıhta yalnız biyolojik yaş değil, malı yönetebilme yetkinliği de ayrıca tartışılmıştır.
Yani mesele sadece belirli bir yaş sayısı değil, sorumluluk kapasitesidir.
“Ölçü ve Tartıyı Adaletle Tam Yapın” Ne Demektir
Bu ifade ticari hayatın temel ahlakını kurar.Satarken eksik verme.
Alırken fazlasını isteme.
Teraziyi bozma.
Miktarı gizleme.
İnsan başkasının malını küçük hilelerle azaltmamalıdır.
Adalet bazen birkaç gramlık farkta bile ortaya çıkar.
Küçük Ticari Hileler Gerçekten Bu Kadar Önemli midir
Evet.Çünkü toplumdaki güven küçük işlemlerle kurulur.
Bir kişi:
ölçüde,
fiyatta,
kalitede
sürekli küçük hileler yaparsa bunu önemsiz görebilir.
Ama binlerce küçük hile, büyük bir ekonomik güvensizlik oluşturur.
Günümüzde “Ölçü ve Tartı” Sadece Terazi mi Demektir
Doğrudan tarihsel anlamda ölçü ve tartıdır.Ama ahlaki ilkesi günümüzde daha geniş düşünülebilir:
ürünün miktarını eksik göstermemek,
kalitesini saklamamak,
yanıltıcı fiyatlandırma yapmamak,
müşteriyi aldatmamak.
Yani ticarette bilgi asimetrisini hile için kullanmamak gerekir.
“Biz Hiç Kimseye Gücünün Yetmediğini Yüklemeyiz” Neden Burada Söyleniyor
Çünkü ölçü ve tartıda mutlak matematiksel kusursuzluk her zaman mümkün olmayabilir.İnsan elinden gelen doğruluğu sağlamalıdır.
Allah insanı:
imkânsız bir hassasiyetle
değil,
gücünün yettiği adaletle
sorumlu tutar.
Bu, yükümlülük ile insan kapasitesi arasındaki dengeyi gösterir.
Bu İlke Dinin Genelinde de Geçerli midir
Evet.Kur’an’ın genel ilkelerinden biri, insanın gücünü aşan şeyle yükümlü tutulmamasıdır.
Bu:
ibadet,
ahlak,
hukuk
alanlarında önemli bir ilkedir.
Ama “gücüm yetmiyor” sözü de gerçek çaba göstermeden mazerete dönüştürülmemelidir.
“Söz Söylediğinizde Adaletli Olun” Ne Demektir
İnsan konuşurken de adaletli olmak zorundadır.Bir olay anlatırken:
abartmamak,
eksiltmemek,
iftira etmemek,
gerçeği çarpıtmamak
gerekir.
Adalet sadece davranışta değil, dilde de korunmalıdır.
“Yakınınız Bile Olsa” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Çünkü adaletin en zor sınavlarından biri yakınlıkta ortaya çıkar.İnsan:
ailesini,
arkadaşını,
kendi grubunu
korumak isteyebilir.
Ama gerçek adalet:
“Benim yakınımsa haklıdır.”
mantığını reddeder.
Doğru, kişiye göre değişmez.
Yakınımız Haksızsa Onu Savunmamak İhanet midir
Hayır.Tam tersine, yanlışını desteklemek ona gerçek iyilik değildir.
Bir yakınımızı seviyorsak:
onu haksızlıkta desteklemek yerine,
yanlıştan dönmesine yardımcı olmak
daha doğru olabilir.
Sadakat ile kör tarafgirlik aynı şey değildir.
Bu Ayet Tanıklık ve Mahkeme Ahlakı Açısından Ne Öğretir
Çok açık bir ilke verir:Akrabalık veya yakınlık, gerçeği değiştirmemelidir.
Şahitlikte:
doğruyu söylemek,
taraf tutmamak,
gerçeği saklamamak
gerekir.
Bu, hukukun temel güven ilkelerinden biridir.
“Allah’a Verdiğiniz Sözü Yerine Getirin” Ne Demektir
Bu ifade:Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu,
dinî yükümlülükleri,
insanlarla yapılan meşru sözleşmeleri
de içine alan geniş bir ahit anlayışıyla yorumlanabilir.
İnsan verdiği sözü hafife almamalıdır.
Çünkü güven, sözün tutulmasıyla oluşur.
Verilen Her Söz Mutlaka Yerine Getirilmeli midir
Meşru ve doğru bir söz yerine getirilmelidir.Ama bir kişi:
günah,
zulüm,
haksızlık
yapacağına söz vermişse böyle bir söz bağlayıcı ahlaki değer taşımaz.
Sadakat, yanlışta ısrar anlamına gelmez.
En‘âm 151 ve 152 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet büyük temel hakları korur:
aile,
çocuk,
ahlak,
can.
- ayet ise bunlara:
ticaret,
söz,
adalet,
ahit
ekler.
Böylece Kur’an insan hayatının neredeyse bütün ana ilişkilerine dokunan bir ahlak çerçevesi kurar.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Adalet, çıkarın olmadığı yerde kolaydır; asıl sınav çıkarın olduğunda başlar.
Yetimin malı elindeyken.
Terazi senin elindeyken.
Yakının suçlandığında.
Sözünü tutmak sana zarar verecek gibi göründüğünde.
İşte karakter o zaman ortaya çıkar.
En‘âm Suresi 152. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 152. ayet, ahlakı soyut bir kavram olmaktan çıkarıp günlük hayatın içine yerleştirir.Yetimin malına nasıl davranıyorsun?
Ticarette ölçüyü doğru tutuyor musun?
Konuşurken gerçeği eğip büküyor musun?
Yakının haksızsa yine de onu savunuyor musun?
Verdiğin sözleri tutuyor musun?
İşte din burada sınanır.
İnsan bazen adaleti çok sever.
Ama sadece adalet kendi lehine çalıştığında.
Kendi akrabası söz konusu olduğunda ölçü değişebilir.
Kendi parası söz konusu olduğunda terazi biraz hafifleyebilir.
Kendi çıkarı söz konusu olduğunda söz unutulabilir.
Ayet tam da bu noktada:
“Yakınınız bile olsa adaletli olun.”
der.
Bu cümle çok büyüktür.
Çünkü adaletin gerçek olup olmadığını belirleyen şey, kime uygulandığıdır.
Sadece sevmediğin kişiye karşı adalet istemek kolaydır.
Sevdiğin kişi haksız olduğunda da adaleti savunabiliyorsan, işte o zaman ilke sahibi olursun.
Ayetin yetim malıyla başlaması da tesadüf değildir.
Çünkü ahlakın en büyük sınavı, hakkını savunamayan insan karşısında ortaya çıkar.
Sen güçlüsün.
O güçsüz.
Mal senin kontrolünde.
Kimse görmeyebilir.
İşte tam orada:
Allah görüyor.
Ölçü ve tartı da aynı mantığı taşır.
Bir gram.
Bir küçük eksik.
Bir küçük yanıltma.
İnsan bunu önemsiz sayabilir.
Ama dürüstlük küçük rakamlarda da dürüstlüktür.
Sonra ayet söze gelir.
Çünkü insan bazen eliyle değil diliyle zulmeder.
Bir cümleyle.
Eksik bir tanıklıkla.
Abartılmış bir suçlamayla.
Gerçeğin yarısını söyleyerek.
Bu yüzden ayetin ahlak haritası son derece geniştir:
Malda adalet.
Ticarette adalet.
Sözde adalet.
Yakınlıkta adalet.
Ahitte sadakat.
Ve belki En‘âm 152’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Gerçek adalet, yabancıya karşı doğru olmakla değil, kendi çıkarın, malın ve yakınların söz konusu olduğunda da teraziyi değiştirmemekle anlaşılır. İnsanların görmediği yerde emaneti korumak, kaybedecek gibi olduğunda doğruyu söylemek ve verdiğin sözü tutmak, imanın gündelik hayattaki en güçlü yüzlerinden biridir.
