En‘âm Suresi 140. Ayette “Bilgisizlik Yüzünden Beyinsizce Çocuklarını Öldürenler ve Allah’ın Kendilerine Verdiği Rızkı Allah’a İftira Ederek Haram Kılanlar Gerçekten Ziyana Uğramışlardır. Onlar Sapmış ve Doğru Yolu Bulamamışlardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 140. ayet, önceki ayetlerde anlatılan cahiliye uygulamalarını toparlayan çok güçlü bir sonuç cümlesidir.
- ayette:
- ayette:
138 ve 139. ayetlerde:
hayvanlar ve yiyecekler hakkında keyfî helal-haram hükümleri
eleştirilmişti.
- ayet şimdi bütün bu yanlışların ortak sonucunu açıklar:
Çünkü insan hem canı yok ediyor hem de Allah’ın verdiği nimeti kendi zannıyla yasaklıyor.
“Çocuklarını Öldürenler” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, cahiliye toplumundaki bazı ağır uygulamalara işaret eder.Kur’an başka ayetlerde de çocukların:
fakirlik korkusuyla,
utanç anlayışıyla,
batıl dinî gerekçelerle
öldürülmesini reddeder.
Buradaki vurgu, çocuğun hayat hakkının insan yapımı korkular ve geleneklerle ortadan kaldırılamayacağıdır.
“Bilgisizlik Yüzünden” Ne Demektir
Buradaki bilgisizlik sıradan bir bilgi eksikliğinden daha derindir.Bu:
hakikati bilmemek,
yanlış geleneğe teslim olmak,
ahlaki ölçüyü kaybetmek
anlamlarını taşır.
İnsan çok şey biliyor olabilir ama temel ahlaki hakikati göremiyorsa yine de cahillik içinde olabilir.
Ayetteki “Beyinsizce” veya “Akılsızca” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Buradaki anlam, zekâ eksikliği veya tıbbi bir durum değildir.Kastedilen:
sağduyuya,
ahlaka,
hikmete
aykırı davranmaktır.
Yani insanın kendi evladını öldürmesi, hem vicdan hem akıl bakımından büyük bir sapmadır.
Neden Çocuk Öldürmek “Ziyan” Olarak Tanımlanıyor
Çünkü burada kaybedilen sadece bir mal veya fırsat değildir.Bir hayat yok edilir.
Bir aile yaralanır.
Bir toplum geleceğini tüketir.
İnsan kendi vicdanını da yaralar.
Bu yüzden “hüsran” yani ziyan, son derece güçlü bir kelimedir.
“Allah’ın Kendilerine Verdiği Rızkı Haram Kılanlar” Ne Demektir
İnsanlar bazı:hayvanları,
ürünleri,
yiyecekleri
Allah’ın açık bir hükmü olmadan yasaklıyorlardı.
Bu, nimeti reddetmekten öte bir durumdur.
Çünkü yasağı Allah’a nispet ediyorlardı.
Yani kendi kuralını ilahî hüküm hâline getiriyorlardı.
İnsan Kendi İsteğiyle Bir Yiyeceği Tüketmeyebilir mi
Elbette.Bir insan:
sevmeyebilir,
sağlık nedeniyle kaçınabilir,
etik tercih yapabilir.
Ama:
“Allah bunu haram kıldı.”
demek çok daha farklı bir iddiadır.
Kişisel tercih ile dinî hüküm birbirine karıştırılmamalıdır.
“Allah’a İftira Ederek” İfadesi Neden Bu Kadar Ağırdır
Çünkü Allah’ın söylemediğini O söylemiş gibi göstermek, dinî otoriteyi kötüye kullanmaktır.İnsan:
kendi fikrini,
geleneğini,
çıkarını
Allah’ın emri gibi sunarsa büyük bir sorumluluk altına girer.
Bu yüzden din adına kesin konuşmak son derece dikkat ister.
Helal-Haram Yetkisi Neden Tevhidle İlişkilidir
Çünkü tevhid sadece:“Allah birdir.”
demek değildir.
Aynı zamanda nihai dinî hüküm koyma yetkisinin Allah’a ait olduğunu kabul etmektir.
İnsan:
Allah’ın haram demediğini keyfî biçimde haram ilan edemez.
Bu, tevhidin pratik boyutudur.
Çocuk Öldürmek ile Yiyecek Haramlaştırmak Neden Aynı Ayette Birlikte Anılıyor
Çünkü ikisi de aynı kökten doğabilir:Batıl inanç ve delilsiz din anlayışı.
Birinde insan hayatı yok edilir.
Diğerinde Allah’ın nimeti yasaklanır.
İki farklı eylem ama ortak problem:
Allah adına yanlış hüküm üretmek.
“Gerçekten Ziyana Uğramışlardır” Ne Anlama Gelir
“Hüsran” sadece ekonomik kayıp değildir.İnsan:
ahlakını,
doğru yolu,
rahmeti,
ahiretini
kaybedebilir.
Kur’an açısından en büyük kayıp, insanın kendisini hakikatten uzaklaştırmasıdır.
İnsan Bazen Zararı Fayda Sanabilir mi
Evet.Bu ayet tam da bunu gösterir.
Bir toplum:
çocuk öldürmeyi çözüm,
haram üretmeyi dindarlık
sanabilir.
Ama Kur’an bunlara:
“Ziyan.”
der.
Demek ki insanın fayda tanımı da yanlış olabilir.
“Onlar Sapmışlardır” Ne Demektir
Sapmak burada yol metaforudur.Doğru ölçüden uzaklaşmak.
Hakikati kaybetmek.
Ahlaki yönünü şaşırmak.
İnsan fiziksel olarak bir yerde olabilir ama manevi olarak yönünü tamamen kaybetmiş olabilir.
“Doğru Yolu Bulamamışlardır” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu, sadece hata yapmak değildir.İnsan yanlışını:
kutsal,
doğru,
gerekli
sanıyorsa doğru yolu bulamamıştır.
Çünkü doğruyu aramak için önce yanlışın yanlış olduğunu görebilmek gerekir.
Bu Ayet Geleneklere Karşı mı
Hayır.Kur’an her geleneği reddetmez.
Sorun:
zulmü,
hurafeyi,
Allah adına uydurmayı
meşrulaştıran gelenektir.
Gelenek vahye ve adalete uygunsa yaşatılabilir.
Ama sırf eski diye kutsal sayılamaz.
Bu Ayet Anne-Babalara Ne Öğretir
Çocuğun bir emanet olduğunu.Çocuk:
ailenin namusu,
ekonomik yük,
sosyal statü aracı
değildir.
Hayatı değerlidir.
Anne-babanın görevi onu korumak, büyütmek ve adaletle yetiştirmektir.
Bu Ayet Din Adına Korku Üretmeye Ne Söyler
Çok önemli bir uyarı yapar.İnsanlara:
“Bunu yapmazsan uğursuzluk gelir.”
“Şunu yersen kesin günah.”
“Bunu kullanırsan Allah cezalandırır.”
gibi delilsiz iddialar yöneltmek tehlikelidir.
Din korku üretmek için keyfî yasaklar kurma alanı değildir.
En‘âm 136’dan 140’a Kadar Olan Ayetler Birlikte Ne Anlatıyor
Bu bölüm çok güçlü bir bütünlük oluşturur.Önce:
nimetlerin batıl biçimde paylaştırılması.
Sonra:
çocuk öldürmenin kutsallaştırılması.
Ardından:
hayvan ve yiyecekler üzerinde keyfî yasaklar.
Ve sonunda:
“Bütün bunlar ziyan ve sapmadır.”
Yani yanlış inanç küçük kalmaz; zamanla bütün hayatı bozabilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Din adına söylenen her şeyi otomatik olarak din sanma.
Bir iddia:
çok eski,
çok yaygın,
çok korkutucu
olabilir.
Ama yine de yanlış olabilir.
Ölçü:
vahiy,
sağlam bilgi,
adalet,
merhamet
olmalıdır.
En‘âm Suresi 140. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 140. ayet, insanın iki büyük yanlışını aynı anda gösterir:Merhameti kaybetmek ve Allah adına konuşmak.
Bir toplum çocuklarını öldürüyor.
Bunu bir gerekçeyle normalleştiriyor.
Sonra Allah’ın verdiği nimetleri kendi kurallarıyla yasaklıyor.
Üstelik bütün bunları dinî bir sistem gibi sunuyor.
Kur’an buna açıkça:
“Ziyan.”
diyor.
Bu çok önemli.
Çünkü insan bazen kendi kurduğu sistemin içinde yıllarca yaşar ve artık onun ne kadar yanlış olduğunu fark etmez.
Herkes aynı şeyi yapıyorsa normal gelir.
Atalar yaptıysa doğru sanılır.
Din adı kullanılıyorsa sorgulamak zorlaşır.
Ama hakikat çoğunluğa, geleneğe veya korkuya göre değişmez.
Bu ayet bize sürekli şu soruları sordurur:
Allah gerçekten bunu mu söyledi?
Yoksa insanlar mı böyle kabul etti?
Bu uygulama merhameti mi büyütüyor, zulmü mü?
Bu hüküm vahye mi dayanıyor, zanna mı?
İşte bu sorular insanı sağlıklı bir din anlayışına yaklaştırır.
Ayetin bir başka büyük mesajı da şudur:
Dindarlık, Allah’ın koymadığı yasakları çoğaltmak değildir.
Bazen insan çok yasakçı oldukça daha takvalı olduğunu sanabilir.
Oysa takva, Allah’ın sınırlarına sadakat demektir.
Sınır eklemek değil.
Sınırı değiştirmek değil.
Ve belki En‘âm 140’ın bugün için en güçlü cümlesi şudur:
İnsan Allah adına konuşmaya başladığı anda çok dikkatli olmalıdır; çünkü kendi korkusunu, geleneğini veya çıkarını din hâline getirmek hem merhameti öldürebilir hem hakikati. Gerçek takva, Allah’ın söylediğini olduğu gibi kabul etmek ve O’nun söylemediğini O’na söylememektir.
