En‘âm Suresi 128. Ayette “Allah Onların Hepsini Toplayacağı Gün, ‘Ey Cin Topluluğu! İnsanlardan Pek Çoğunu Etkiniz Altına Aldınız’ Der. İnsanlardan Onların Dostları da ‘Rabbimiz! Biz Birbirimizden Yararlanmıştık ve Bizim İçin Belirlediğin Sürenin Sonuna Ulaştık’ Derler. Allah da ‘Durağınız Ateştir; Allah’ın Dilediği Hariç Orada Kalacaksınız’ Buyurur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 128. ayet, önceki ayetlerde geçen:
cinler,
şeytanlar,
fısıltılar,
yaldızlı sözler,
yanlış yönlendirmeler
temasını ahiret sahnesine taşır.
Artık dünyadaki yönlendirme sona ermiştir.
Hesap başlamıştır.
Ayet, cinler ile insanlardan onlara dost olanlar arasındaki ilişkiyi anlatır ve çok önemli bir gerçeği ortaya koyar:
Kötülük çoğu zaman yalnızca dışarıdan dayatılmaz; insan da ona cevap verir, ondan yarar bekler ve onunla bir ilişki kurabilir.
Bu yüzden nihai hesapta:
“Beni onlar zorladı.”
demek tek başına yeterli değildir.
“Allah Onların Hepsini Toplayacağı Gün” Ne Demektir
Bu ifade kıyamet ve hesap gününü anlatır.Dünyada:
ayrı yaşayan,
birbirini görmeyen,
farklı zamanlarda bulunan
insanlar ve cinler Allah’ın huzurunda toplanacaktır.
Kur’an bu sahneyle, hiçbir ilişkinin ve hiçbir davranışın nihai hesaptan kaçamayacağını vurgular.
Neden Cinler ve İnsanlar Birlikte Anılıyor
Çünkü önceki ayetlerde:“İnsan ve cin şeytanları”
ifadesi geçmişti.
Burada da kötülüğün farklı kaynakları ve ona katılan insanlar birlikte hesaba çağrılır.
Yani görünmeyen yönlendirme ile insan tercihi birbirinden kopuk değildir.
“Ey Cin Topluluğu!” Hitabı Ne Anlama Gelir
Kur’an cinleri irade ve sorumluluk sahibi varlıklar olarak ele alır.Bu nedenle onların da:
iman,
inkâr,
itaat,
isyan
bakımından sorumlulukları vardır.
Buradaki hitap, özellikle insanları yanlış yola çeken cin topluluğunu hedef alır.
“İnsanlardan Pek Çoğunu Etkiniz Altına Aldınız” Ne Demektir
Bu ifade cinlerin birçok insanı:aldatma,
vesvese,
yanlış yönlendirme
ile etkilediğini anlatır.
Ancak bu etki insanın iradesini tamamen ortadan kaldırmaz.
Kur’an’ın genel anlatımında şeytan çağırır, insan ise cevap verir.
Şeytan İnsanı Zorla Günaha Sokabilir mi
Kur’an’ın genel çizgisinde hayır.Şeytan:
vesvese verir,
süsler,
çağırır,
kandırmaya çalışır.
Ama insanı iradesiz bir varlığa dönüştürmez.
Bu nedenle:
“Şeytan bana yaptırdı.”
cümlesi bütün sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
“İnsanlardan Onların Dostları” Kimlerdir
Buradaki dostluk, sevgi dolu sıradan bir arkadaşlık anlamından çok:uyum,
ittifak,
karşılıklı yöneliş
anlamında düşünülebilir.
İnsan, şeytanî yönlendirmeyi kabul edip onunla aynı hedefte buluştuğunda böyle bir bağ oluşur.
“Biz Birbirimizden Yararlanmıştık” Ne Anlama Gelir
Bu, ayetin en dikkat çekici ifadelerinden biridir.İlişki tek taraflı değildir.
Klasik tefsirlerde cinlerin insanları yönlendirmesi; insanların da onlardan:
gizemli bilgi,
koruma,
güç,
korkularını yatıştırma
gibi faydalar umması şeklinde açıklamalar görülür.
Yani yanlış ilişki bazen karşılıklı çıkar üzerine kurulabilir.
İnsan Şeytanî Bir Yönlendirmeden Nasıl “Yarar” Sağlayabilir
Örneğin:egosunun okşanması,
kısa vadeli çıkar,
intikam fırsatı,
sorumluluktan kaçış
kişiye fayda gibi görünebilir.
Ama kısa vadeli kazanç, uzun vadeli iyilik anlamına gelmez.
Ayet bu sahte yarar ilişkisini hesap gününde açığa çıkarır.
Geçici Fayda Neden Tehlikeli Olabilir
Çünkü insan bazen:“İşime yarıyor.”
ile
“Doğru.”
kavramlarını birbirine karıştırır.
Bir şey:
para kazandırabilir,
güç verebilir,
haz sağlayabilir.
Ama yine de yanlış olabilir.
Kur’an ahlakında fayda, tek başına hakikat ölçüsü değildir.
“Bizim İçin Belirlediğin Sürenin Sonuna Ulaştık” Ne Demektir
İnsanlar dünya hayatlarının sona erdiğini ve artık hesap vaktiyle karşılaştıklarını kabul ederler.Dünyada zaman:
sınırlıydı.
Tercih imkânı vardı.
Tövbe mümkündü.
Ama o süre sona ermiştir.
Bu, zamanın bir emanet olduğunu hatırlatır.
Dünya Hayatının Süreli Olması Neden Önemlidir
Çünkü insan çoğu zaman vaktini sonsuz sanır.“Sonra düzeltirim.”
“Bir gün tövbe ederim.”
“İleride değişirim.”
diyebilir.
Ama ayet, hayatın belirlenmiş bir sona doğru ilerlediğini hatırlatır.
Her ertelemenin sonsuz bir yarını yoktur.
“Durağınız Ateştir” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu, yanlışta ısrar eden ve hesap gününe bu hâlde gelenler için ahiret cezasını ifade eder.Kur’an burada insanın tercihlerinin nihai sonuç taşıdığını bildirir.
Cehennem anlatımı:
tehdit üretmekten öte,
ahlaki sorumluluğun gerçek ve ciddi olduğunu göstermektedir.
“Allah’ın Dilediği Hariç” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Bu ifade klasik tefsirlerde çeşitli biçimlerde yorumlanmıştır.Temel vurgu şudur:
Nihai hüküm ve süre Allah’ın iradesine bağlıdır.
İnsan Allah’ın üzerinde bir zorunluluk kuramaz.
Bu ifadeden hareketle ahiret azabının süresi konusunda farklı kelâmî tartışmalar yapılmış olsa da, ayetin açık mesajı ilahî hükümranlıktır.
Bu Ayet Cinlerden Korkmayı mı Öğretiyor
Hayır.Ayetin amacı cinleri büyütmek değildir.
Tam tersine onlar da:
yaratılmış,
sorumlu,
hesaba çekilen
varlıklardır.
Bu nedenle cinlere sınırsız güç atfetmek ayetin ruhuna ters düşer.
Mutlak güç Allah’a aittir.
Cinlerle İlgili Her Olağanüstü İddia Kabul Edilmeli midir
Hayır.Kur’an cinlerin varlığından söz eder.
Ama bu, her:
garip olayın,
hastalığın,
psikolojik sıkıntının,
açıklanamayan durumun
otomatik olarak cinlerle açıklanabileceği anlamına gelmez.
Doğal, psikolojik ve tıbbi nedenler gerektiğinde araştırılmalıdır.
En‘âm 127 ve 128 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayette:
anlatılmıştı.
- ayette ise:
gösterilir.
Yani iki farklı son vardır:
Dârüsselâm.
Ve:
hesapla yüzleşilen azap.
İnsan tercihleri iki farklı yöne doğru ilerleyebilir.
Bu Ayet İnsan İlişkileri Açısından da Bir Ders Verir mi
Evet, daha geniş bir ahlaki benzetme kurulabilir.İnsan bazen yanlış bir çevreyle ilişki kurar çünkü karşılıklı çıkar vardır.
Biri diğerine:
güç,
statü,
para,
onay
sağlar.
Ama yanlış üzerine kurulan ittifak, kısa vadede kazanç sağlasa bile sonunda iki tarafa da zarar verebilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Sana fayda sağlayan herkes seni iyi bir yere götürüyor olmayabilir.
Bir ilişki sana:
kazanç,
güç,
haz
sağlayabilir.
Ama aynı zamanda ahlakını kaybettiriyorsa, gerçek bir fayda değildir.
İnsan sadece ne kazandığına değil, kazandığı şey uğruna neye dönüştüğüne de bakmalıdır.
En‘âm Suresi 128. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 128. ayet, yanlışın bazen neden bu kadar çekici olduğunu gösteren çok güçlü bir ifade kullanır:“Biz birbirimizden yararlanmıştık.”
Bu cümle önemlidir.
Çünkü insan her zaman kötü olduğunu düşündüğü şeyi yapmaz.
Bazen yanlış ona faydalı görünür.
Bir yalan işi kolaylaştırır.
Bir haksızlık para kazandırır.
Yanlış bir dostluk güç sağlar.
Bir çıkar ortaklığı insana kapılar açar.
Sonra kişi şöyle düşünür:
“Ama bana faydası var.”
Ayet tam burada “fayda” kelimesini sorgulatır.
Gerçekten fayda mı?
Yoksa bugün alınan bir kazancın yarın ödenecek bedeli mi?
İnsan şeytanî yönlendirmeyle de böyle bir ilişki kurabilir.
Şeytan ona:
kibrini haklı çıkaran bir düşünce,
öfkesini besleyen bir gerekçe,
arzusunu meşrulaştıran bir bahane
sunar.
İnsan da bunu kabul eder çünkü işine gelir.
Böylece aldatma sadece dışarıdan yapılan bir saldırı olmaktan çıkar.
Karşılıklı bir ilişkiye dönüşür.
Fakat hesap günü o ilişkinin gerçek niteliği ortaya çıkar.
Dünyada yarar gibi görünen şeyin aslında insanı nereye götürdüğü anlaşılır.
Ayetin:
“Bizim için belirlediğin süreye ulaştık.”
ifadesi de çok ağırdır.
Çünkü dünyada sürekli zaman varmış gibi yaşarız.
Bir gün.
Bir ay.
Bir yıl.
Sonra bir gün süre biter.
İşte bu nedenle asıl soru şudur:
Bugün bana faydalı görünen şey, hayatım bittiğinde de fayda olarak kalacak mı?
Bu soru insanın pek çok kararını değiştirebilir.
Ve belki En‘âm 128’in bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Her karşılıklı çıkar gerçek dostluk, her kısa vadeli kazanç gerçek fayda değildir. İnsan sonunda yalnız ne elde ettiğinin değil, o kazanç uğruna kimlerle yürüdüğünün ve neye dönüştüğünün de hesabıyla karşılaşır.
