En‘âm Suresi 142. Ayette “Hayvanlardan Yük Taşıyanları ve Yünlerinden Serilecek Şeyler Yapılanları da Yaratan O’dur. Allah’ın Size Verdiği Rızıktan Yiyin ve Şeytanın Adımlarına Uymayın. Çünkü O Sizin Apaçık Düşmanınızdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 142. ayet, bir önceki ayette geçen:
ekinler,
meyveler,
hasat,
paylaşma,
israf etmeme
temasının ardından bu kez hayvanlardan söz eder.
Ayet, hayvanların insan hayatındaki farklı faydalarına dikkat çeker.
Bazıları:
yük taşır,
ulaşım ve iş gücü sağlar.
Bazılarından:
yün,
kıl,
deri benzeri faydalar
elde edilir.
Ardından çok önemli bir denge kurulur:
“Allah’ın size verdiği rızıktan yiyin.”
Ve hemen sonrasında:
“Şeytanın adımlarına uymayın.”
Yani Allah’ın helal kıldığı nimetlerden yararlanmak ile din adına keyfî yasaklar üretmek birbirinden ayrılır.
“Hayvanlardan Yük Taşıyanları” İfadesi Ne Demektir
Ayet, insanların hayatında kullanılan büyük ve güçlü hayvanlara dikkat çeker.Bunlar:
yük taşımada,
ulaşımda,
tarımsal işlerde
kullanılabilir.
Kur’an burada hayvanların insan hayatına sunduğu faydayı bir nimet olarak gösterir.
Ama bu, hayvana sınırsız eziyet hakkı verildiği anlamına gelmez.
“Serilecek Şeyler Yapılan Hayvanlar” Ne Anlama Gelir
Ayetteki ifade klasik tefsirlerde farklı biçimlerde açıklanmıştır.Özellikle küçükbaş hayvanlardan:
yün,
kıl,
deri
gibi insanların günlük hayatında kullanabileceği ürünler elde edilmesi kastedilebilir.
Yani hayvan sadece et kaynağı değildir.
İnsan yaşamının birçok alanına katkı sağlar.
Ayet Neden Hayvanların Farklı Faydalarını Hatırlatıyor
Çünkü insan alıştığı nimetleri kolayca sıradanlaştırır.Bir hayvanın:
etinden,
sütünden,
yününden,
gücünden
yararlanabilir.
Ama bütün bunların kendiliğinden ve zorunlu olarak var olduğunu sanabilir.
Kur’an bu alışkanlığı kırıp insanı nimetin kaynağını fark etmeye çağırır.
“Allah’ın Size Verdiği Rızıktan Yiyin” Ne Demektir
Bu ifade son derece açıktır.Allah’ın helal kıldığı rızıktan yararlanmak meşrudur.
Kur’an burada yine gereksiz yasakçılığı reddeder.
Önceki ayetlerde insanlar bazı hayvanları kendi zanlarıyla haramlaştırıyordu.
Burada ise:
“Yiyin.”
denir.
Yani din, Allah’ın helal kıldığını keyfî biçimde yasaklamak değildir.
Her Hayvanı Yemek Serbest midir
Hayır.Ayet:
“Her şeyi yiyin.”
demiyor.
Allah’ın verdiği ve helal kıldığı rızıktan yiyin diyor.
İslam hukukunda:
helal tür,
kesim şartları,
zaruret,
temizlik
gibi ayrıntılar vardır.
Buradaki vurgu, insanların kendi uydurdukları batıl yasakları kaldırmaktır.
“Şeytanın Adımlarına Uymayın” Ne Anlama Gelir
Bu ifade çok dikkat çekicidir.Kur’an “şeytanın yoluna girmeyin” demek yerine “adımlarına” vurgu yapar.
Bu, yanlışın çoğu zaman bir anda değil, aşama aşama büyüdüğünü düşündürür.
Bir küçük taviz.
Sonra bir başkası.
Sonra normalleşme.
Sonunda insan başladığı yerden çok uzağa gidebilir.
Neden “Adımlar” Kelimesi Önemlidir
Çünkü şeytanî yönlendirme çoğu zaman insana doğrudan en ağır kötülüğü sunmaz.Önce küçük bir gerekçe gelir.
Sonra alışkanlık.
Sonra savunma.
Sonra meşrulaştırma.
İşte bu nedenle ahlaki düşüş çoğu zaman:
bir sıçrama değil, bir yürüyüş gibidir.
Şeytan İnsanı Zorlayabilir mi
Kur’an’ın genel yaklaşımında şeytan:vesvese verir,
güzel gösterir,
çağırır.
Ama insanın iradesini tamamen ortadan kaldırmaz.
Bu yüzden:
“Şeytanın adımlarına uymayın.”
denmesi, insanda seçim gücü bulunduğunu gösterir.
Uyup uymamak insanın sorumluluğundadır.
Şeytanın Adımları Bu Ayetin Bağlamında Ne Olabilir
Bağlamda özellikle:Allah’ın helal kıldığını haramlaştırmak,
kendi zanlarını dine dönüştürmek,
nimetleri batıl kutsallıklarla sınıflandırmak
öne çıkar.
Yani şeytanın adımlarına uymak sadece açık günahlarla ilgili değildir.
Dini bozmak da şeytanî bir süreç olabilir.
İnsan Fazla Yasak Koyarak Daha Dindar Olabilir mi
Her zaman değil.Bazen insan:
daha çok yasak,
daha çok kısıtlama,
daha çok korku
ürettikçe daha takvalı olduğunu sanabilir.
Ama Kur’an’ın önceki ayetlerdeki uyarısı çok nettir:
Allah’ın haram kılmadığını insan kendi başına haramlaştıramaz.
Takva, sınırı çoğaltmak değil, Allah’ın koyduğu sınırı korumaktır.
Bu Ayet Hayvanlardan Yararlanmayı Meşru mu Görüyor
Evet.Kur’an hayvanlardan:
taşıma,
gıda,
giyim ve benzeri faydalar
elde edilmesini meşru görür.
Ama İslam ahlakının genelinde hayvana:
eziyet etmemek,
gereksiz yere acı çektirmemek,
ihtiyaçlarını gözetmek
de önemlidir.
Yararlanma hakkı, merhamet sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Hayvan “Nimet” Olarak Görülüyorsa Ona Nasıl Davranılmalıdır
Bir nimete:şükürle,
ölçüyle,
sorumlulukla
yaklaşılır.
Hayvanı nimet görmek:
onu küçümsemek değil,
değerini anlamaktır.
İnsan ondan yararlanabilir ama onu gereksiz yere acı çektirecek bir nesne gibi görmemelidir.
En‘âm 141 ve 142 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayette bitkisel nimetler anlatılır.
- ayette hayvansal nimetler.
Yiyin, hakkını verin, israf etmeyin.
142’de:
Rızıktan yiyin, şeytanın adımlarına uymayın.
Yani nimet karşısında iki büyük tehlike vardır:
israf
ve
batıl yasak üretmek.
Bu Ayet Tevhid ile Sofra Arasında Nasıl Bir Bağ Kurar
Çok doğrudan bir bağ kurar.İnsan:
ne yediği,
neyi helal gördüğü,
neyi haram gördüğü
konusunda da Allah’ın ölçüsüne bağlıdır.
Tevhid yalnız ibadet anında değil, günlük hayatın en sıradan alanlarında bile kendisini gösterebilir.
Sofra da bir iman alanıdır.
Şeytanın Adımları Günümüzde Nasıl Düşünülebilir
Daha geniş ahlaki bir benzetmeyle:“Bir kereden bir şey olmaz.”
“Bunu herkes yapıyor.”
“Zaten küçük bir şey.”
“Sonra düzeltirim.”
gibi düşünceler yanlışın ilk adımlarına dönüşebilir.
Tek tek küçük görünen tercihler zamanla karakter oluşturabilir.
Bir Yanlışı İlk Aşamada Durdurmak Neden Daha Kolaydır
Çünkü alışkanlık henüz kökleşmemiştir.İnsan ilk adımda:
durabilir,
geri dönebilir,
sınır koyabilir.
Ama tekrarlandıkça davranış:
alışkanlığa,
kimliğe,
savunulan bir yaşam biçimine
dönüşebilir.
Bu nedenle “adımlar” ifadesi ahlaki psikoloji açısından çok güçlüdür.
Bu Ayet Şükür ile Helallik Arasında Nasıl Bir Bağ Kurar
Şükür sadece:“Bu nimet Allah’tandır.”
demek değildir.
Aynı zamanda onu Allah’ın izin verdiği şekilde kullanmaktır.
Allah’ın helal kıldığını keyfî biçimde haramlaştırmak da şükrün ruhuna aykırı olabilir.
Nimeti kabul etmek de bir şükür biçimidir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Yanlışın son hâlinden korktuğun kadar ilk adımından da sakın.
Çünkü büyük sapmalar çoğu zaman küçük tavizlerle başlar.
Aynı şekilde dinî sapmalar da bir anda ortaya çıkmayabilir.
Önce:
küçük bir gelenek,
sonra kutsallık,
sonra yasak,
sonra “Allah böyle emretti”
noktasına ulaşılabilir.
En‘âm Suresi 142. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 142. ayet iki farklı aşırılığın önünü keser.Bir tarafta:
nimeti yasaklamak.
Diğer tarafta:
nimeti sorumsuzca kullanmak.
Kur’an’ın tavrı dengelidir.
Allah’ın verdiği rızıktan yararlan.
Ama Allah’ın ölçüsünü unutma.
Hayvanlardan faydalan.
Ama onları yaratıcıdan bağımsız bir mülk gibi görme.
Helal olanı ye.
Ama kendi korkuların ve hurafelerinle yeni dinî yasaklar üretme.
Ve en önemlisi:
Şeytanın adımlarına uyma.
Bu ifade belki de ayetin en derin tarafıdır.
Çünkü insan genellikle büyük yanlışlardan korkar.
Ama küçük adımları önemsemez.
Bir yalan.
Bir küçük haksızlık.
Bir gereksiz taviz.
Bir delilsiz dinî iddia.
Bir alışkanlık.
Sonra bir diğeri.
Bir süre sonra insan kendisini hiç gitmek istemediği bir yerde bulabilir.
Şeytanî yönlendirme çoğu zaman insana:
“Hemen her şeyi bırak.”
demez.
Bazen sadece:
“Bir adım at.”
der.
Bu yüzden ahlaki uyanıklık, yalnız büyük günahlardan kaçınmak değil, insanı oraya götüren küçük yolları da fark edebilmektir.
Ve belki En‘âm 142’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
İnsan çoğu zaman büyük yanlışlara bir anda düşmez; küçük tavizlerle oraya yürür. Bu yüzden gerçek takva sadece son çizgiyi aşmamak değil, seni o çizgiye götüren ilk adımı da fark edebilmektir.
