En‘âm Suresi 149. Ayette “De ki: Kesin ve Üstün Delil Allah’ındır. Eğer O Dileseydi Elbette Hepinizi Doğru Yola İletirdi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 149. ayet, bir önceki ayette müşriklerin:
“Allah dileseydi biz şirk koşmazdık.”
şeklindeki kaderci mazeretlerinin reddedilmesinin hemen ardından gelir.
- ayette onlara:
diye sorulmuştu.
- ayette ise ölçü açıkça ortaya konur:
Yani insanın:
zannı,
geleneği,
tahmini
ilahî hakikatin yerine geçemez.
Ardından çok önemli bir cümle gelir:
“Allah dileseydi hepinizi doğru yola iletirdi.”
Bu ifade Allah’ın kudretini gösterirken, zorunlu iman ile sorumlu iman arasındaki farkı da düşündürür.
“Kesin ve Üstün Delil Allah’ındır” Ne Demektir
Buradaki ifade klasik olarak “el-huccetü’l-bâliğa” şeklinde anlaşılır.Bu:
son derece açık,
ulaşıcı,
kesin,
üstün
delil anlamına gelir.
Yani hakikat konusunda nihai delil Allah’a aittir.
İnsanların tahmini, Allah’ın vahyinin önüne geçmez.
“Hüccet” Ne Anlama Gelir
“Hüccet”:delil,
kanıt,
gerekçe
anlamına gelir.
Bir iddia ortaya koyan kişinin dayanak göstermesi gerekir.
Kur’an burada Allah’ın delilinin:
insan uydurmalarından,
geleneğin baskısından,
çıkar amaçlı yorumlardan
üstün olduğunu bildirir.
“Bâliğa” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Bâliğa”, ulaşan ve maksadına erişen anlamı taşır.Yani Allah’ın delili:
yetersiz,
yarım,
karanlık
değildir.
İnsana sorumluluk doğuracak kadar açıklanmış hakikat anlamı öne çıkar.
Bu Ayet Akıl ile Vahyi Karşı Karşıya mı Koyuyor
Hayır.Kur’an sürekli düşünmeye ve akletmeye çağırır.
Ama akıl:
delilsiz iddiayı,
Allah adına uydurmayı,
zan üzerinden kesin hüküm vermeyi
meşrulaştıran bir araç olmamalıdır.
Sağlıklı akıl, vahyi anlamaya çalışır.
Allah’ın Delili Neden İnsan Delilinden Üstündür
Çünkü insan:eksik bilir,
yanılabilir,
çıkarından etkilenebilir.
Allah ise Kur’an açısından:
her şeyi bilen,
adalet sahibi,
hakikatin kaynağıdır.
Bu nedenle vahiy, insanın keyfî kanaatinden daha yüksek ölçüdür.
“Allah Dileseydi Hepinizi Doğru Yola İletirdi” Ne Demektir
Bu ifade Allah’ın mutlak kudretini gösterir.Allah isterse insanların:
şirk koşmasını,
inkâr etmesini,
yanlış yapmasını
zorla engelleyebilirdi.
Ama insan dünyada seçim yapabilen bir varlık olarak yaratılmıştır.
Bu yüzden hidayet zorunlu bir programlama gibi işlemez.
Allah Herkesi Zorla Hidayete Getirmiyorsa Bunun Sebebi Nedir
Kur’an’ın genel anlatımında dünya:imtihan,
irade,
sorumluluk
alanıdır.
Zorunlu biçimde iman eden bir varlıkla bilinçli olarak iman eden insan aynı değildir.
İmanın ahlaki anlamı, seçim imkânıyla birlikte ortaya çıkar.
Bu Ayet İnsan Özgürlüğünü Tamamen Bağımsız mı Görür
Hayır.Kur’an ne:
Allah’ı devre dışı bırakan mutlak insan özgürlüğünü,
ne de insanı tamamen sorumsuzlaştıran kaderciliği
öğretir.
Allah’ın iradesi üstündür.
Ama insan da seçimlerinden sorumludur.
Bu denge, İslam düşüncesinde uzun uzun tartışılmıştır.
Hidayet Sadece İnsanın Kendi Başarısı mıdır
Hayır.Kur’an hidayeti Allah’ın lütfu olarak da anlatır.
Ama insan:
aramak,
dinlemek,
düşünmek,
yönelmek
ile sorumludur.
Yani hidayet ne sadece insanın başarısıdır ne de insanın hiçbir payının olmadığı mekanik bir süreçtir.
Allah Dileseydi Herkesi Hidayete Erecek Şekilde Yaratamaz mıydı
Elbette yaratabilirdi.Ayet zaten bunu söylüyor.
Ama mesele:
“Allah yapabilir mi?”
sorusu değildir.
Asıl mesele:
“Allah insanı nasıl bir varlık olarak yaratmayı dilemiştir?”
İnsan sorumluluk taşıyan, seçim yapabilen bir varlık olarak yaratılmıştır.
Bu Ayet 148. Ayetteki Kader Bahanesini Nasıl Çürütüyor
Müşrikler:“Allah istemeseydi biz şirk koşmazdık.”
diyordu.
- ayet şöyle bir anlam kurar:
Ama öyle yapmadı.
Size seçim alanı verdi.
Dolayısıyla:
“Yaptığıma izin verildi, demek ki onaylandı.”
sonucu çıkmaz.
Bir Şeyin Allah’ın İradesi İçinde Olması O Şeyin Sevildiği Anlamına mı Gelir
Hayır.Bu ayrım tekrar önemlidir.
Allah’ın yaratma düzeni içinde:
günah da,
zulüm de,
inkâr da
gerçekleşebilir.
Ama Allah bunları ahlaken emretmez veya sevmez.
İzin ile rıza aynı değildir.
Bu Ayet Delil İstemeyi Nasıl Öğretiyor
Önceki ayette:“Bilginiz var mı?”
denmişti.
Bu ayette:
“Asıl kesin delil Allah’ındır.”
denir.
Yani dinî tartışmada:
kim daha yüksek sesle konuşuyor,
kim daha kalabalık,
kim daha eski geleneğe sahip
değil,
delil önemlidir.
İnsan Kendi Kanaatini Kesin Hakikat Sanabilir mi
Evet.Bu, büyük bir tehlikedir.
İnsan:
“Ben böyle düşünüyorum.”
ile
“Allah kesin böyle diyor.”
arasındaki farkı kaybedebilir.
Ayet bu farkı korur.
İnsan yorumu sınırlıdır.
İlahî delil ise daha üstündür.
Bu Ayet Dinî Tartışmalarda Nasıl Bir Ahlak Öğretir
Şunu:İddianı delille destekle.
Zanna yaslanma.
Karşı tarafı sırf kalabalık veya gelenek üzerinden susturma.
Ve kendi yorumunu Allah’ın kesin hükmü gibi sunma.
Bu, dinî tartışmada hem doğruluk hem tevazu üretir.
Hidayet Neden Zorla Verilseydi İmtihanın Anlamı Değişirdi
Çünkü zorunlu davranış ahlaki seçim değildir.Bir makine sadece programlandığı için doğru davranıyorsa, buna ahlaki erdem demeyiz.
İnsanın:
doğruyu tanıyıp,
yanlış seçenek varken doğruyu seçmesi
ahlaki değeri ortaya çıkarır.
Bu Ayet Umut Açısından Ne Söyler
Hidayetin Allah’ın elinde olması umut verir.İnsan:
bugün yanlışta olabilir,
yarın dönebilir.
Bu yüzden kimse hakkında:
“Asla değişmez.”
diye kesin hüküm vermek doğru değildir.
Allah’ın hidayeti geniştir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Kendi zannını Allah’ın kesin deliliyle karıştırma.
Din hakkında konuşurken:
bilgi,
delil,
tevazu
birlikte olmalıdır.
Ve başkalarının yanlış tercihlerinden Allah’ın razı olduğu sonucunu çıkarmamalıyız.
En‘âm Suresi 149. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 149. ayet iki büyük meseleyi tek cümlede birleştirir:Hakikat.
Ve:
özgürlük.
Önce der ki:
“Kesin delil Allah’ındır.”
Yani insanın:
geleneği,
alışkanlığı,
çoğunluğu,
kişisel kanaati
nihai ölçü değildir.
Bugün de bu çok önemlidir.
Bir bilgi milyonlarca kez paylaşılmış olabilir.
Bir görüş yüzyıllardır söyleniyor olabilir.
Bir kişi çok güçlü konuşuyor olabilir.
Ama soru değişmez:
Delil ne?
Sonra ayet ikinci büyük gerçeği söyler:
“Allah dileseydi hepinizi doğru yola iletirdi.”
Bu ifade insanın bütün kibirli kader yorumlarını bozar.
Evet, Allah güçlüdür.
Eğer insanı seçim yapamayacak şekilde yaratmak isteseydi bunu yapabilirdi.
Ama böyle yapmadı.
İnsana:
akıl,
uyarı,
vahiy,
tercih alanı
verdi.
Bu yüzden kimse:
“Yanlış yaptım ama Allah engellemedi, demek ki doğruydu.”
diyemez.
Bu mantık, sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde insan başkasını zorla iman ettirmeye de çalışmamalıdır.
Çünkü iman, bilinçli yöneliştir.
Zorlama ile aynı şey değildir.
Belki de En‘âm 149’un bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Allah’ın delili insanın bahanesinden üstündür. O dileseydi herkesi zorunlu olarak aynı yola sokabilirdi; fakat insanı seçebilen bir varlık olarak yarattı. Bu nedenle gerçek iman, mazeret üretmek değil, kendisine ulaşan delil karşısında dürüstçe seçim yapabilmektir.
