Bakara Suresi 119. Ayette “Şüphesiz Biz Seni Hak İle Bir Müjdeleyici ve Uyarıcı Olarak Gönderdik. Sen Cehennemliklerden Sorumlu Tutulmayacaksın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 119. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 119. ayeti, Hz. Muhammed’in peygamberlik görevinin sınırlarını son derece açık biçimde ortaya koyar.
Ayet üç temel noktayı vurgular:
Peygamber hak ile gönderilmiştir.
Onun görevi müjdelemek ve uyarmaktır.
Ve:
İnsanların kendi seçimlerinin nihai sorumluluğu peygambere yüklenmez.
Bu, peygamberlik anlayışı açısından son derece önemli bir dengedir.
Peygamber:
hakikati bildirir,
yolu gösterir,
sonuçları açıklar.
Fakat insanın iradesini elinden alıp onu zorla iman ettirmez.
“Biz Seni Hak İle Gönderdik” Ne Demektir
Buradaki “hak” kelimesi:
gerçek,
doğru,
yerinde,
sağlam temele dayanan
anlamlarını taşır.
Hz. Muhammed’in gönderilişi rastgele veya kişisel bir iddia olarak sunulmaz.
Kur’an onu:
hakikati taşıyan bir elçi
olarak tanımlar.
Bu nedenle peygamberin asıl otoritesi:
kendi şahsından değil,
taşıdığı vahiyden
kaynaklanır.
Peygamberin “Müjdeleyici” Olması Ne Anlama Gelir
Ayette Hz. Muhammed için kullanılan görevlerden biri:
“beşîr”, yani müjdeleyicidir.
Bu çok önemlidir.
Çünkü din yalnızca:
yasak,
ceza,
korku
üzerinden anlatılmaz.
Kur’an aynı zamanda:
bağışlanma,
rahmet,
cennet,
Allah’ın yakınlığı,
iyiliğin karşılığı
gibi umut verici mesajlar taşır.
Dolayısıyla peygamberlik:
insana yalnızca tehlikeyi göstermez, umudu da gösterir.
Peygamberin “Uyarıcı” Olması Ne Demektir
İkinci görev:
“nezîr”, yani uyarıcı olmaktır.
İnsan yaptığı seçimlerin sonuçlarını her zaman hemen görmez.
Haksızlık yapabilir ve karşılığını yıllarca yaşamayabilir.
Kötülük yapabilir ve dünyada güçlü görünebilir.
Bu nedenle vahiy:
davranışların görünmeyen sonuçlarına karşı insanı uyarır.
Uyarı burada tehdit üretmek için değil:
insanı sorumluluğa çağırmak için
vardır.
Müjde ve Uyarı Neden Birlikte Verilir
Çünkü insan yalnızca korkuyla sağlıklı biçimde yönlendirilemez.
Sadece umutla da sorumluluk bilinci oluşmayabilir.
Kur’an bu iki duyguyu dengeler:
Ümit ve sorumluluk.
Müjde:
“İyilik boşa gitmez.”
der.
Uyarı:
“Yaptığın kötülük de önemsiz değildir.”
der.
Böylece insan:
ne tamamen umutsuzluğa düşer,
ne de sorumluluktan kaçar.
Din Sadece Korku Üzerinden Anlatılırsa Ne Olur
İnsan Allah’ı yalnızca:
cezalandıran,
öfkenen,
hata kollayan
bir varlık gibi düşünmeye başlayabilir.
Bu da:
kaygı,
umutsuzluk,
manevi yabancılaşma
üretebilir.
Oysa ayette peygamber önce:
müjdeleyici
olarak da tanımlanır.
Din:
korkuyla birlikte:
rahmet,
umut,
bağışlanma
boyutunu da taşır.
Din Yalnızca Sevgi ve Umut Üzerinden Anlatılırsa Ne Olur
Bu kez de insan:
sorumluluğun ağırlığını
kaybedebilir.
“Allah zaten affeder.”
diyerek:
haksızlıklarını,
zulmünü,
ahlaki ihmallerini
önemsizleştirebilir.
Kur’an’ın dengesi bu yüzden önemlidir:
Rahmet vardır ama hesap da vardır.
Ümit vardır ama sorumluluk da vardır.
Müjde ve uyarı:
aynı hakikatin iki yönü haline gelir.
Peygamber İnsanları İmana Zorlayabilir miydi
Hayır.
Kur’an’ın genel yaklaşımında peygamberin görevi:
tebliğ etmektir.
İnsanların kalplerini zorla değiştirmek değildir.
Peygamber:
anlatır,
açıklar,
örnek olur,
uyarır.
Ama:
seçimi insanın yerine yapmaz.
Bu, insan iradesinin ve ahlaki sorumluluğun temelidir.
“Sen Cehennemliklerden Sorumlu Tutulmayacaksın” Ne Anlama Gelir
Ayetin son kısmında peygambere büyük bir psikolojik sınır çizilir.
Bir insan peygamberin mesajını duyabilir.
Ama reddedebilir.
Bunun nihai sorumluluğu:
peygambere ait değildir.
Peygamber görevini yaptıktan sonra:
insanın tercihi
kendisine aittir.
Bu çok önemli bir ilkedir:
Birinin hakikati reddetmesi, hakikati anlatanın başarısız olduğu anlamına gelmez.
Peygamber İnsanların İnanmamasından Üzüntü Duyuyor muydu
Kur’an’ın başka ayetlerinde Hz. Muhammed’in insanların iman etmemesi karşısında:
derin üzüntü duyduğu
anlaşılır.
Hatta bazı ayetlerde adeta:
kendini tüketecek kadar üzülmemesi
gerektiği hatırlatılır.
Bu, peygamberin insanlara karşı duyduğu merhametin göstergesidir.
Ama merhamet bile:
başkasının özgür iradesini kontrol edemez.
Bakara 119 bu psikolojik sınırı hatırlatır.
Bir İnsan Başkasının Seçimlerinden Ne Kadar Sorumludur
İnsan:
doğruyu anlatmaktan,
uyarmaktan,
örnek olmaktan
sorumlu olabilir.
Ama bir başka kişinin:
nihai tercihinden
tam anlamıyla sorumlu değildir.
Örneğin bir anne veya baba:
çocuğuna değerler kazandırmaya çalışabilir.
Ama yetişkin bir insanın her kararını kontrol edemez.
Bir öğretmen:
bilgiyi anlatabilir.
Ama öğrencinin öğrenip öğrenmemesi bütünüyle öğretmenin kontrolünde değildir.
Bu ayet:
sorumluluk ile kontrol arasındaki farkı
gösterir.
Sorumluluk İle Kontrol Arasındaki Fark Nedir
Sorumluluk:
yapabileceğin şeyi yapmak
demektir.
Kontrol ise:
sonucu istediğin hale getirebilmek
demektir.
İnsan çoğu zaman bunları birbirine karıştırır.
“Elimden geleni yaptım ama sonuç istediğim gibi olmadı.”
Bu durumda:
başarısızlık hissedebilir.
Oysa her sonuç:
senin kontrolünde değildir.
Bakara 119’un güçlü mesajlarından biri şudur:
Görevini yapmak senin sorumluluğundur; insanların seçimini yönetmek değil.
Bu İlke Din Anlatan İnsanlar İçin Ne Anlama Gelir
Bir kişi dini anlattığında:
insanları zorlamamalıdır.
“Ben anlattım, mutlaka kabul etmelisin.”
diyemez.
Görevi:
bilgi vermek,
gerekçe sunmak,
örnek olmak
olabilir.
Ama karşıdaki insanın iradesine saygı göstermek gerekir.
Çünkü iman:
zorla meydana getirilebilecek bir iç yöneliş değildir.
Zorlama davranış üretebilir.
Ama samimi iman üretmeyebilir.
Birini İkna Edememek Her Zaman Anlatanın Hatası mıdır
Hayır.
Elbette anlatım kötü olabilir.
Yanlış yöntem kullanılabilir.
Kaba davranılabilir.
Bu durumda anlatan kişinin sorumluluğu vardır.
Ama anlatım doğru ve dürüst olduğu halde karşıdaki kişi kabul etmiyorsa:
bu otomatik olarak anlatanın hatası değildir.
Çünkü insan:
kendi dünya görüşünü seçen bir varlıktır.
Her insanı ikna edebilmek:
hiç kimsenin sahip olduğu bir güç değildir.
Ayet Fanatizme Karşı Nasıl Bir Sınır Çizer
Eğer peygamber bile:
insanları zorla iman ettirmekle görevlendirilmemişse,
başka hiçbir insan:
“Ben seni zorla doğruya sokarım.”
deme hakkına sahip değildir.
Bu çok güçlü bir sonuçtur.
Hakikat savunulabilir.
Tartışılabilir.
Anlatılabilir.
Ama hakikat adına:
insanın iradesini tamamen yok saymak
peygamberlik modelinin kendisiyle uyuşmaz.
Ayet Psikolojik Olarak “Kurtarıcı Kompleksi”ne Karşı Ne Söyler
Bazı insanlar sevdikleri kişilerin hayatını düzeltmek için aşırı sorumluluk hissedebilir.
“Onu ben kurtarmalıyım.”
“Onun değişmesi benim görevim.”
“Ben yeterince uğraşırsam her şeyi düzeltebilirim.”
Bu düşünce zamanla insanı tüketebilir.
Bakara 119’dan çıkarılabilecek önemli bir psikolojik ders şudur:
İnsan başkasına yardım edebilir ama onun hayatının mutlak yöneticisi değildir.
Sevebilirsin.
Anlatabilirsin.
Destekleyebilirsin.
Ama onun iradesini:
sen yaşayamazsın.
Bakara 118 Ve 119 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette bazı insanlar:
“Allah bizimle konuşmalı veya bize özel bir işaret gelmeli değil miydi?”
demişti.
Yani sürekli daha fazla delil talep ediliyordu.
- ayette ise Hz. Muhammed’e:
“Sen hak ile gönderilmiş bir müjdeleyici ve uyarıcısın.”
denir.
Bu iki ayet birlikte önemli bir sınır kurar:
Peygamber:
hakikati getirir.
Delilleri sunar.
Müjdeler.
Uyarır.
Ama insanların:
her talebini karşılamak veya onları zorla ikna etmek
zorunda değildir.
Bakara 119’dan Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Elinden geleni yap ama kontrol edemediğin sonuçları kendi omuzlarına yükleme.
İnsan:
çocuklarına,
arkadaşlarına,
eşine,
ailesine
yardım etmek isteyebilir.
Ama bazen sınırı aşar.
Başkasının hayatını:
kendi sorumluluğu
gibi yaşamaya başlar.
Bu durumda insan kendi ruhunu tüketebilir.
Bakara 119 hatırlatır:
Senin görevin ışığı göstermek olabilir; o ışığa dönmek başkasının seçimidir.
Son Söz Bakara 119 Bize “İnsanlara Yol Göstermekle Onların Yerine Yürümek Arasındaki Sınırı Biliyor muyuz?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 119. ayet peygamberlik gibi çok büyük bir görevi anlatırken aynı zamanda insan hayatındaki son derece temel bir gerçeği ortaya çıkarır:
Her şeyi kontrol edemezsin.
Hz. Muhammed:
hakikati anlatmıştır.
Müjdelemiştir.
Uyarmıştır.
İnsanları çağırmıştır.
Büyük fedakârlıklar yapmıştır.
Ama yine de herkes iman etmemiştir.
Bu çok düşündürücüdür.
Çünkü eğer bir peygamberin görevinin sonucu bile:
insanların tamamının aynı seçimi yapması
değilse,
biz neden kendi hayatımızda başkalarının bütün kararlarından kendimizi sorumlu tutuyoruz?
Bir anne düşünelim.
Çocuğuna yıllarca doğruyu öğretir.
Çocuk büyür ve yanlış bir karar verir.
Anne:
“Ben nerede hata yaptım?”
diye kendisini yıllarca suçlayabilir.
Belki gerçekten bazı hataları vardır.
Ama yetişkin bir insanın her seçimi:
annesinin kararı değildir.
Bir dost düşünelim.
Arkadaşına defalarca yardım eder.
Uyarır.
Yanında olur.
Ama arkadaşı tekrar aynı hataya döner.
Bir noktadan sonra şu gerçekle yüzleşmek gerekir:
Sevgi, kontrol değildir.
Bir insanı sevmek:
onun yerine yaşayabilmek anlamına gelmez.
İşte Bakara 119’daki peygamberlik modeli burada çok derin bir insanlık dersine dönüşür.
Sen:
anlatabilirsin.
Ama anlayışı zorla yerleştiremezsin.
Uyarabilirsin.
Ama kararı veremezsin.
Sevebilirsin.
Ama değişimi dayatamazsın.
Kapıyı gösterebilirsin.
Ama:
başkasının yerine o kapıdan geçemezsin.
Ayetin başındaki:
“müjdeleyici ve uyarıcı”
dengesi de ayrıca önemlidir.
Hakikati anlatmak:
insanı yalnızca korkutmak değildir.
İnsanlara sadece:
“Yanlış yaparsanız mahvolursunuz.”
demek peygamberliğin bütününü yansıtmaz.
Müjde de vardır.
Umut da vardır.
Bağışlanma da vardır.
Yeni başlangıç ihtimali de vardır.
Bu nedenle gerçek rehberlik:
korku ile umudu dengeler.
Sonra ayetin sonu gelir:
“Sen cehennemliklerden sorumlu tutulmayacaksın.”
Bu ifade peygambere bile bir sınır çiziyorsa,
belki bizim de hayatımızda öğrenmemiz gereken çok önemli bir şey vardır:
Her başarısız sonuç senin başarısızlığın değildir.
Bazen görevini doğru yaparsın.
Sonuç yine istediğin gibi olmaz.
Bu durumda yapılması gereken:
kendini sonsuza kadar suçlamak değil,
şunu dürüstçe sormaktır:
“Ben gerçekten elimden geleni yaptım mı?”
Eğer yaptıysan:
geri kalan her şey artık yalnızca senin omuzlarında değildir.
Belki Bakara 119’un bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Sevdiğimiz insanların hayatlarına ışık tutmaya mı çalışıyoruz, yoksa onları kaybetme korkusuyla onların iradesini de kontrol etmeye mi çalışıyoruz?
