En‘âm Suresi 20. Ayette “Kendilerine Kitap Verdiklerimiz Onu Kendi Oğullarını Tanıdıkları Gibi Tanırlar; Kendilerini Ziyana Uğratanlar İşte Onlar İman Etmezler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 20. ayet, bir önceki ayetteki şahitlik ve Kur’an’ın ulaştığı kimseler üzerindeki sorumluluk temasını daha da ileri taşır.
Ayet, “kendilerine kitap verilenler”den söz eder.
Yani vahiy geleneğini bilen topluluklardan.
Ve çok güçlü bir benzetme kullanır:
“Onu kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar.”
Bu ifade, sıradan bir bilgi düzeyini değil, çok güçlü bir tanıma ve aşinalık hâlini anlatır.
Fakat ayetin sonu şaşırtıcıdır:
Tanımak yetmeyebilir.
Çünkü insan hakikati tanıyabilir ama yine de onu kabul etmeyebilir.
İşte ayetin en derin psikolojik yönü budur.
“Kendilerine Kitap Verdiklerimiz” Kimlerdir
Kur’an’da bu ifade genellikle daha önce vahiy geleneğine sahip toplulukları, özellikle Yahudileri ve Hristiyanları kapsayan geniş bir anlam taşır.Bu, bütün bireyleri tek tip görmek anlamına gelmez.
Kur’an başka yerlerde Ehl-i Kitap içinde;
dürüst,
samimi,
iman eden
ve farklı tavırlar gösteren insanların bulunduğunu da belirtir.
Burada eleştiri, belirli bir tanıma rağmen reddetme tavrına yöneliktir.
“Onu Tanırlar” İfadesindeki “O” Neyi İfade Eder
Klasik tefsirlerde bu zamirin;Hz. Muhammed’i,
onun peygamberliğini
veya getirilen vahyin hakikatini
ifade ettiği yönünde açıklamalar yapılmıştır.
Bağlam açısından temel fikir şudur:
Daha önceki vahiy bilgisine sahip bazı kişiler, yeni gelen mesajın bazı işaretlerini tanıyabilecek durumdaydılar.
Ancak tanıma her zaman kabule dönüşmedi.
“Kendi Oğullarını Tanıdıkları Gibi” Benzetmesi Neden Kullanılıyor
Çünkü bir insan kendi çocuğunu çok iyi tanır.Yüzünü.
Sesini.
Davranışını.
Başkasından kolayca ayırabilir.
Kur’an bu kadar güçlü bir benzetme kullanarak:
“Bu tanıma yüzeysel değildi.”
mesajını verir.
Yani bazı kişiler için mesele tamamen bilgisizlik değildi.
Bu Ayet Bütün Yahudi ve Hristiyanların Hz. Muhammed’i Tanıdığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Böyle genellemek doğru olmaz.
Ayet bütün bireyler hakkında psikolojik kesinlik ilan eden bir ifade gibi kullanılmamalıdır.
Kur’an farklı Ehl-i Kitap grupları hakkında farklı değerlendirmeler yapar.
Bu nedenle ayeti:
“Bütün Yahudiler ve Hristiyanlar gerçeği biliyor ama bilerek reddediyor.”
şeklinde okumak hem aşırı genelleyici hem de ayetin bağlamını daraltıcı olur.
Hakikati Tanımak ile Kabul Etmek Neden Farklıdır
Çünkü insan yalnızca bilgiyle hareket etmez.Çıkarları vardır.
Korkuları vardır.
Sosyal çevresi vardır.
Statüsü vardır.
Geçmişi vardır.
Bazen bir şeyi doğru bulsa bile:
“Bunu kabul edersem hayatım değişecek.”
diye düşünebilir.
İşte bilgi ile teslimiyet arasındaki mesafe burada ortaya çıkar.
İnsan Bildiği Bir Gerçeği Neden Reddedebilir
Birçok sebep olabilir.Prestij kaybı.
Toplum baskısı.
Maddi çıkar.
Dini otorite kaybı.
Kendi geçmişini yanlış kabul etme korkusu.
İnsan bazen gerçeği bilmekten çok, mevcut hayat düzenini korumaya yönelir.
Bu yüzden hakikat karşısında en büyük engel her zaman bilgisizlik değildir.
Ayet Dinî Bilginin Tek Başına Yeterli Olmadığını mı Söylüyor
Evet, güçlü biçimde bunu düşündürür.Bir insan kutsal metinleri çok iyi bilebilir.
Din tarihini öğrenebilir.
Teolojik kavramlara hâkim olabilir.
Ama bütün bunlar tek başına ahlaki dönüşüm üretmeyebilir.
Bilgi önemlidir.
Ama bilgiyle birlikte samimiyet ve cesaret de gerekir.
İnsan Çok Bilip Yine de Yanlış Yaşayabilir mi
Evet.Bilgi ile karakter aynı şey değildir.
Bir doktor sigaranın zararını çok iyi bilebilir ama yine de içebilir.
Bir insan yalanın yanlış olduğunu bilir ama yalan söyleyebilir.
Bir din bilgini kul hakkını bilir ama yine de haksızlık yapabilir.
Bu yüzden:
Bilmek başka, bildiğini yaşamak başkadır.
“Kendilerini Ziyana Uğratanlar” Ne Demektir
Ayet yine çok güçlü bir ifade kullanır.İnsan hakikati reddederken sadece dışarıdaki bir fırsatı kaçırmıyor olabilir.
Asıl zararı kendisine veriyor olabilir.
Vicdanını zayıflatabilir.
Doğruluk duygusunu köreltebilir.
Kendisini savunmak için yeni bahaneler üretebilir.
Böylece kişi kendi iç bütünlüğünü kaybedebilir.
İnsan Kendini Nasıl Ziyana Uğratır
Kendisine karşı dürüst olmayarak.Hakikati bildiği hâlde görmezden gelerek.
Çıkarı için yanlışta ısrar ederek.
Yanlışını savunmak için daha büyük yanlışlar üreterek.
Bu süreçte insan belki dışarıdan kazanır.
Ama içeride kendisiyle olan bağını kaybedebilir.
Bu Ayet “Bilgi Sorumluluğu Artırır” İlkesini Nasıl Gösterir
Bir şeyi hiç bilmeyenle, çok açık biçimde bilen aynı durumda değildir.Bilgi arttıkça:
“Bilmiyordum.”
alanı daralır.
Bu yüzden Kur’an’da vahyin ulaşması ve tanınması, aynı zamanda daha büyük sorumluluk anlamına gelebilir.
Daha çok bilgi bazen daha çok imtiyaz değil, daha çok hesap demektir.
Önceki Kutsal Metinlerde Hz. Muhammed’e Dair İşaretler Meselesi Nasıl Anlaşılmalıdır
İslam geleneğinde bu ayet, önceki vahiylerde Hz. Muhammed’in geleceğine dair işaretler bulunduğu şeklinde yorumlanmıştır.Yahudi ve Hristiyan yorum gelenekleri ise bu metinleri farklı biçimde değerlendirir ve aynı sonucu kabul etmez.
Bu nedenle burada iki şeyi ayırmak gerekir:
Kur’an’ın kendi teolojik iddiası ile
başka geleneklerin kendi metinlerini nasıl yorumladığı.
Adil yaklaşım, her geleneğin kendi pozisyonunu doğru temsil etmektir.
Hakikati Kabul Etmek Neden Bazen Kimlik Krizi Oluşturur
Çünkü insan inancını sadece fikir olarak taşımaz.Aileyle bağlanır.
Toplumla bağlanır.
Geçmişle bağlanır.
Bir insan fikrini değiştirdiğinde yalnızca bir cümleyi değiştirmiyor olabilir.
Bazen:
“Ben kimim?”
sorusunu yeniden kurmak zorunda kalabilir.
Bu yüzden hakikati kabul etmek bazen çok büyük bir psikolojik maliyet taşır.
Bu Ayet Dinî Kibre Karşı Nasıl Bir Uyarı Taşır
İnsan:“Ben kitabı biliyorum.”
diye kendisini güvende sanabilir.
Ama bilgi onu otomatik olarak kurtarmaz.
Tam tersine bildiği hâlde yanlış davranırsa sorumluluğu artabilir.
Bu nedenle gerçek din bilgisi kibir değil:
tevazu ve sorumluluk
üretmelidir.
Bir İnsanın Gerçeği Bilip Bilmediğine Biz Karar Verebilir miyiz
Tam olarak hayır.Bir insanın iç dünyasını Allah bilir.
Biz kişinin söylediği ve yaptığı şeyleri görebiliriz.
Ama:
Ne kadar anladı?
Hangi bilgi ona ulaştı?
Nasıl ulaştı?
Hangi psikolojik ve sosyal şartlar içindeydi?
Bunları eksiksiz bilemeyiz.
Bu yüzden ayeti başkalarının kalplerini yargılamak için kullanmak doğru değildir.
En‘âm 19 ve 20 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 19:Kur’an’ın ulaştığı kimseleri uyarmak için vahyedildiğini
söyler.
En‘âm 20:
Daha önce vahiy bilgisine sahip bazı kimselerin bu mesajı tanıma imkânına sahip olduklarını
belirtir.
Yani akış şöyledir:
Mesaj ulaşır → Tanınır → İnsan tavır seçer.
Burada belirleyici nokta artık yalnız bilgi değil, cevap verme biçimidir.
Bu Ayet Dinler Arası İlişkilerde Nasıl Okunmalıdır
Hakaret veya düşmanlık üretmek için değil.Ayetin teolojik iddiası açıktır ve Müslüman inancı açısından önemlidir.
Ama bu, bütün Yahudi veya Hristiyanları kötü niyetli ilan etmek anlamına gelmez.
Dinler arası ilişkilerde dürüst yaklaşım şudur:
Kendi inancını açıkça söyle.
Karşı tarafın inancını doğru aktar.
İnsanların niyetleri hakkında genelleyici hükümlerde bulunma.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Bir şeyi bildiğini söylemekten önce, bildiğin şeyin seni değiştirip değiştirmediğine bak.
Doğruluğu biliyor musun?
Peki doğru musun?
Adaleti biliyor musun?
Peki adil misin?
Merhametin değerini biliyor musun?
Peki merhametli misin?
Bilgi hayatına dokunmuyorsa, sadece zihinde birikmiş olabilir.
En‘âm Suresi 20. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 20. ayet, insanın en büyük yanılsamalarından birini kırar:“Biliyorum, o hâlde doğru taraftayım.”
Hayır.
Bilmek başlangıçtır.
Asıl soru:
Bildiklerin karşısında ne yapıyorsun?
Bir insan gerçeği tanıyabilir.
Hatta onu çok iyi tanıyabilir.
Ama yine de reddedebilir.
Çünkü hakikat sadece zihni değil, hayatı da değiştirir.
Bazen statünü etkiler.
Bazen çevreni.
Bazen gururunu.
Bazen yıllardır savunduğun bir görüşü.
İşte bu noktada bilgi ile cesaret karşılaşır.
İnsan gerçekten hakikati mi istiyor?
Yoksa sadece mevcut kimliğini korumak mı istiyor?
Ayetin:
“Kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar.”
ifadesi bu yüzden çok güçlüdür.
Tanıma var.
Bilgi var.
Aşinalık var.
Ama bütün bunlar yine de tek başına iman üretmeyebilir.
Demek ki insanın en büyük sınavlarından biri:
Bildiği doğruya sadık kalabilmek.
Bu yalnız din alanında değil, hayatın her yerinde geçerlidir.
Bir insan yanlış yaptığını bilir.
Ama özür dilemez.
Bir ilişkinin bittiğini bilir.
Ama kabul etmez.
Bir alışkanlığın kendisini mahvettiğini bilir.
Ama bırakmaz.
Bir işin etik olmadığını bilir.
Ama çıkarı için devam eder.
İşte insanın kendisini ziyana uğratması bazen böyle başlar.
Gerçekle savaşarak.
Ve gerçek değişmediği hâlde kendi iç dünyasını ona karşı sertleştirerek.
Bu nedenle En‘âm 20’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Hakikati tanımak büyük bir adımdır; fakat asıl sınav, tanıdığın hakikate çıkarın zarar görse bile sadık kalabilmektir. Çünkü insan bazen gerçeği kaybetmeden önce, gerçeği reddederek kendisini kaybeder.
