En‘âm Suresi 17. Ayette “Allah Sana Bir Zarar Dokundurursa, Onu O’ndan Başka Giderecek Yoktur; Sana Bir Hayır Dokundurursa da O Her Şeye Gücü Yetendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 17. ayet, bir önceki ayetteki rahmet ve kurtuluş temasından sonra insanın günlük hayatında çok yakından tanıdığı iki gerçeğe yönelir:
Zarar ve hayır.
İnsan hayatı boyunca;
hastalık,
kayıp,
korku,
maddi sıkıntı,
başarısızlık
ve beklenmedik acılarla karşılaşabilir.
Aynı şekilde;
sağlık,
bolluk,
başarı,
huzur,
sevgi
ve çeşitli nimetlere de ulaşabilir.
Ayet bütün bu değişken hayatın üzerinde tek bir mutlak kudret bulunduğunu hatırlatır:
Allah.
Fakat bu ayet yanlış anlaşılmamalıdır.
“Allah’tan başka gideren yoktur” demek;
doktoru bırakmak,
ilaç kullanmamak,
yardım istememek
veya sebepleri terk etmek
anlamına gelmez.
Asıl mesaj şudur:
Sebepler vardır; fakat sebeplerin hiçbiri Allah’tan bağımsız mutlak güç değildir.
“Allah Sana Bir Zarar Dokundurursa” Ne Anlama Gelir
Buradaki “zarar” geniş bir kavramdır.Hastalık olabilir.
Maddi kayıp olabilir.
Bir korku olabilir.
Bir başarısızlık olabilir.
İnsanın hayatında acı veren herhangi bir durum olabilir.
Ayet, insan hayatının tamamen kendi kontrolünde olmadığını hatırlatır.
İnsan tedbir alabilir ama hayatın bütün ihtimallerini yönetemez.
Buradaki İfade Allah’ın Keyfî Biçimde İnsanlara Zarar Verdiği Anlamına mı Gelir
Hayır.Kur’an’ın genel çerçevesinde Allah’ın fiilleri;
hikmet,
adalet
ve bilgi
ile birlikte düşünülür.
Bir sıkıntının neden meydana geldiğini insan her zaman bilemeyebilir.
Bazısı doğal süreçlerin sonucudur.
Bazısı insan tercihlerinden doğar.
Bazısı imtihan niteliği taşıyabilir.
Bu ayetin temel amacı kötülüğün bütün felsefi sebeplerini açıklamak değil, nihai kudretin kime ait olduğunu bildirmektir.
“Onu O’ndan Başka Giderecek Yoktur” Ne Demektir
Bu ifade mutlak anlamda son sözü söyleyen kudretin Allah olduğunu belirtir.Bir hastalığın tedavisinde doktor araç olabilir.
İlaç araç olabilir.
Cerrahi müdahale araç olabilir.
Ama hiçbir araç kendi başına, bağımsız ve sınırsız güce sahip değildir.
Kur’an açısından şifa sebepler üzerinden gelebilir; fakat nihai şifa Allah’ın kudreti içindedir.
Bu Ayet Doktora Gitmeyi veya Tedavi Olmayı Gereksiz mi Kılar
Hayır.Tam tersine sebeplere başvurmak insanın sorumluluğunun parçasıdır.
Hasta olan kişi doktora gider.
İlaç kullanır.
Tedbir alır.
Ama doktoru Tanrılaştırmaz.
İlaç etkili olabilir fakat mutlak değildir.
Bu yüzden doğru anlayış:
Tedbir al, sebebe başvur, sonucu Allah’a bırak.
şeklindedir.
İnsanlardan Yardım İstemek Tevhide Aykırı mıdır
Hayır.Bir insan boğulurken yardım ister.
Borç içindeyken destek arar.
Hastayken doktora başvurur.
Bir meselede uzmana danışır.
Bunların hiçbiri başlı başına tevhid problemi değildir.
Sorun, yaratılmış bir varlığı Allah’tan bağımsız mutlak güç sahibi görmekle başlar.
Ayet Neden Önce Zarardan Söz Ediyor
Çünkü insan özellikle sıkıntı anında kendi sınırlılığını daha açık görür.Her şey yolundayken kendisini güçlü sanabilir.
Ama bir hastalık,
bir kayıp,
bir kriz
insanın kontrol duygusunu sarsar.
Bu anlarda kişi hayatın ne kadar kırılgan olduğunu fark eder.
Ayet bu kırılganlığı umutsuzluk için değil, gerçek bağımlılığı fark etmek için kullanır.
“Sana Bir Hayır Dokundurursa” Ne Anlama Gelir
“Hayır” burada insanın yararına olan nimetleri kapsayabilir.Sağlık.
Rızık.
Huzur.
Bilgi.
Başarı.
Aile.
Korunma.
İnsan bunların her birini çeşitli sebepler aracılığıyla elde edebilir.
Ama ayet bunların nihai kaynağını Allah’a bağlar.
Hayır İçin Neden “Dokundurursa” Gibi Bir İfade Kullanılır
Bu anlatım hem zarar hem iyilik için aynı insan deneyimini hatırlatır:Hayat sana bir şey getirir.
Bazen beklemediğin bir sıkıntı.
Bazen beklemediğin bir nimet.
İnsan bütün sonuçları planlayamaz.
Bu yüzden “dokunmak” ifadesi hayatın insana ulaşan değişken tecrübelerini çok canlı biçimde anlatır.
“O Her Şeye Gücü Yetendir” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Geliyor
Çünkü ayetin bütün mantığı bu cümlede tamamlanır.Zararın giderilmesi de,
hayrın verilmesi de,
hayatın yönünün değişmesi de
Allah’ın kudreti dışına çıkmaz.
Bu yüzden ayet:
“O her şeye Kadîr’dir.”
diyerek insanın nihai güven merkezini belirler.
Allah Her Şeye Gücü Yetiyorsa İnsan Neden Acı Çeker
Bu, teoloji ve felsefenin en derin sorularından biridir.Kur’an tek bir ayette bütün kötülük problemini çözmeye çalışmaz.
Ancak genel çerçevede dünya;
imtihan,
özgür irade,
doğal düzen,
sorumluluk
ve geçicilik
alanıdır.
Bazı acılar insan seçimlerinden doğar.
Bazıları doğal süreçlerle ortaya çıkar.
Bazılarının hikmetini insan tam olarak göremeyebilir.
Ayetin burada söylediği temel şey:
Acı, Allah’ın kudretinin dışına çıkmış bağımsız bir güç değildir.
Sıkıntı Anında Dua Etmek Neden Önemlidir
Çünkü dua insana kendi sınırlılığını hatırlatır.İnsan elinden geleni yaptıktan sonra kontrol edemediği alanda Allah’a yönelir.
Bu, pasiflik değildir.
İnsan hem tedbir alabilir hem dua edebilir.
İkisi birbirinin alternatifi değildir.
Çaba insanın görevi, sonuç ise her zaman insanın mülkü değildir.
Bu Ayet Batıl İnançları Nasıl Sorgular
Eğer zarar ve fayda üzerinde nihai kudret Allah’a aitse, herhangi bir nesneye veya kişiye bağımsız biçimde:“Bu beni kesin korur.”
veya
“Bu bana mutlaka uğur getirir.”
gibi mutlak güçler yüklemek tevhid açısından sorgulanır.
Bir şey maddi sebep olabilir.
Ama ona açıklanamaz, bağımsız ve ilahî bir güç vermek başka bir şeydir.
İnsan Neden Zararı Allah’a, İyiliği Kendisine Mal Etmeye Eğilimlidir
İnsan psikolojisinde böyle bir eğilim görülebilir.Başarı olduğunda:
“Ben yaptım.”
der.
Sorun olduğunda:
“Neden bu benim başıma geldi?”
diye sorar.
Ayet iki alanı da aynı merkeze yerleştirir.
Hayatındaki iyilikte de kibirlenme.
Sıkıntıda da Allah’ı unutma.
Hem başarıda hem zorlukta kul olduğunu hatırla.
Bu Ayet Kadercilik Öğretiyor mu
Hayır.Kadercilik:
“Ne yaparsam yapayım fark etmez.”
şeklinde anlaşılırsa Kur’an’ın sorumluluk anlayışıyla bağdaşmaz.
İnsan seçim yapar.
Tedbir alır.
Çalışır.
Hata yaparsa sonuçlarına katlanabilir.
En‘âm 17’nin söylediği şey:
İnsan güçlüdür ama mutlak güçlü değildir.
Bu ikisi birbirinden farklıdır.
“Sebebe Güvenmek” ile “Sebebi Tanrılaştırmak” Arasındaki Fark Nedir
Sebebe güvenmek:“Bu tedavi büyük ihtimalle işe yarayabilir.”
demektir.
Sebebi mutlaklaştırmak ise:
“Bu kesinlikle başarısız olamaz.”
gibi sınırsız bir iddiaya dönüşebilir.
İnsan sebepleri kullanır.
Ama onların sınırlı olduğunu bilir.
Tevhid, sebebi reddetmez.
Sebebi mutlaklaştırmayı reddeder.
En‘âm 16 ve 17 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 16:Allah’ın rahmetine ulaşmanın gerçek kurtuluş olduğunu
söyler.
En‘âm 17:
Zararı kaldıran ve hayrı veren nihai kudretin Allah olduğunu
hatırlatır.
Böylece güçlü bir bağ oluşur:
Rahmet → Korunma → Kudret → Tevekkül.
İnsan kurtuluşunu da hayatındaki nimet ve korumayı da kendisinden bağımsız bir sahiplik gibi görmez.
Tevekkül Bu Ayetle Nasıl İlişkilidir
Tevekkül, hiçbir şey yapmadan sonucu beklemek değildir.Doğru tevekkül:
Elinden geleni yapıp, kontrol edemediğin sonucu Allah’a bırakmaktır.
Çalış.
Planla.
Tedavi ol.
Önlem al.
Sonra şunu kabul et:
Her şeyi kontrol edemiyorum.
Bu kabul insanı tembelleştirmekten çok, kontrol edemediği şeyler karşısında içsel denge sağlayabilir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Kontrol edebildiğin şeylerle kontrol edemediklerini birbirinden ayır.
Modern insan kontrolü çok sever.
Takvim yapar.
Sigorta yaptırır.
Sağlığını ölçer.
Geleceğini planlar.
Bunların hepsi değerlidir.
Ama hayat bazen bütün planların dışına çıkar.
En‘âm 17 bu noktada insana:
“Tedbirini al ama kendini evrenin yöneticisi sanma.”
der.
En‘âm Suresi 17. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 17. ayet, insanın hayat karşısındaki en büyük yanılsamalarından birini kırar:“Her şeyi kontrol edebilirim.”
Hayır.
Birçok şeyi etkileyebilirsin.
Ama her şeyi kontrol edemezsin.
Sağlıklı yaşarsın.
Yine de hastalanabilirsin.
İyi plan yaparsın.
Yine de beklenmedik bir olay çıkabilir.
Bir ilişki için elinden geleni yaparsın.
Ama karşındaki insanın bütün kararlarını yönetemezsin.
Bir iş kurarsın.
Çalışırsın.
Ama ekonominin bütün şartlarını kontrol edemezsin.
İşte insanın kırılganlığı burada ortaya çıkar.
Ama ayet bunu yalnızca korku üretmek için söylemez.
Aynı zamanda sığınak gösterir.
“Zararı O’ndan başka giderecek yoktur.”
Bu ifade insana:
“Hiçbir şey yapma.”
demiyor.
Tam tersine:
Elinden geleni yap.
Sonra kontrol edemediğin alan yüzünden kendini Tanrı rolüne zorlama.
Bu çok derin bir psikolojik huzur sağlayabilir.
Çünkü bazı insanlar her kötü sonucu kendi başarısızlığı sanır.
Her şeyi kontrol edemediğini kabul edemez.
Sonra ağır bir suçluluk ve kaygı yaşar.
Ayet ise insanın sınırını çizer:
Sen sebep üretebilirsin, fakat sonuçların mutlak sahibi değilsin.
Aynı şey başarı için de geçerlidir.
Başardığında kibirlenme.
Çünkü sen çalıştın ama koşullar da vardı.
Sağlığın vardı.
Fırsat vardı.
İnsanlar yardım etti.
Ve bütün bunların üzerinde Allah’ın kudreti vardı.
Dolayısıyla ayetin iki kanadı vardır:
Zararda:
Umutsuz olma.
Hayırda:
Kibirlenme.
Zararda Allah’a yönel.
Hayırda Allah’a şükret.
Ve her iki durumda da sebepleri kullan.
Çünkü tevhid insanı gerçeklikten koparmaz.
Tam tersine, sebeplerin sınırını doğru görmesini sağlar.
Belki de En‘âm 17’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Tedbirini sebeplere bağla, kalbini ise sebeplerin Rabbine; çünkü hiçbir araç mutlak değildir, hiçbir sıkıntı Allah’ın kudretini aşmaz ve hiçbir nimet insanın tek başına ürettiği bağımsız bir zafer değildir.
