En‘âm Suresi 15. Ayette “De ki: Eğer Rabbime İsyan Edersem, Büyük Günün Azabından Korkarım” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 15. ayet, bir önceki ayetteki tevhid ve teslimiyet vurgusunu doğrudan hesap ve sorumluluk temasına bağlar.
En‘âm 14’te Hz. Muhammed’e:
“Allah’tan başkasını mı dost ve koruyucu edineyim?”
denilmiş,
ardından:
“Bana Müslümanların ilki olmam emredildi.”
ifadesi gelmişti.
Şimdi ise peygamberin ağzından şu söz söylenir:
“Eğer Rabbime isyan edersem, büyük günün azabından korkarım.”
Bu çok önemli bir ilkedir:
Peygamberlik makamı bile kulluğu ortadan kaldırmaz.
Tam tersine, sorumluluğu daha görünür hâle getirir.
“Eğer Rabbime İsyan Edersem” Ne Anlama Gelir
Buradaki ifade Allah’ın emrine bilinçli biçimde karşı gelmeyi anlatır.İsyan;
sadece hata yapmak,
yanılmak
veya bir konuda eksik davranmak
anlamında değildir.
Daha güçlü biçimde Allah’ın emrine karşı çıkma ve itaatsizlik tavrını ifade eder.
Ayetin merkezindeki mesaj şudur:
Hiç kimse Allah karşısında mutlak dokunulmaz değildir.
Neden Peygamber Kendi Ağzından Böyle Bir Cümle Söylüyor
Çünkü peygamber de Allah’ın kuludur.İnsanlar peygamberi yüceltebilir.
Ama Kur’an peygamberi Allah’ın yerine koymaz.
Hz. Muhammed:
“Ben hesap dışıyım.”
demiyor.
Tam tersine:
“Rabbime isyan edersem korkarım.”
diyor.
Bu, peygamberlik ile kulluk arasındaki dengeyi çok açık biçimde gösterir.
Peygamberler Günah İşleyebilir mi
İslam düşüncesinde peygamberlerin ismet, yani ilahî koruma altında olmaları konusu ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.Genel kabul, peygamberlerin vahyi kasıtlı biçimde tahrif etmekten ve peygamberlik görevini bozan ağır ahlaki sapmalardan korundukları yönündedir.
Bununla birlikte Kur’an bazı peygamberlerin insanî hatalarını veya uyarıldıkları durumları da anlatır.
En‘âm 15’in temel mesajı ise teorik peygamberlik tartışmasından önce şudur:
Peygamber bile Allah’ın kuludur ve Allah’a karşı sorumludur.
“Rabbim” Kelimesinin Kullanılması Neden Önemlidir
Hz. Muhammed:“Allah’a isyan edersem”
demek yerine:
“Rabbime isyan edersem”
ifadesini kullanır.
“Rab” kelimesi;
yaratan,
terbiye eden,
yaşatan,
koruyan
ve yönlendiren
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla burada itaat yalnızca kuru bir otorite ilişkisi değildir.
İnsanı var eden Rabbe karşı sorumluluktur.
Allah’a İtaat Korkuya mı Dayanır
Yalnızca korkuya değil.Kur’an’da Allah ile ilişki;
sevgi,
umut,
rahmet,
şükür,
saygı
ve korku
gibi farklı boyutlarla anlatılır.
Korku burada panik veya anlamsız dehşet değil, hesabın ciddiyetini bilmek anlamına gelir.
Bu, sorumluluk duygusudur.
“Büyük Gün” Hangi Gündür
Buradaki büyük gün, kıyamet ve hesap günüdür.İnsanların yeniden diriltileceği,
yaptıklarının ortaya çıkarılacağı
ve ilahî hükmün verileceği gün.
Kur’an bu günü;
büyük,
ağır,
kaçınılmaz
ve belirleyici
bir gün olarak anlatır.
Çünkü dünya hayatının ahlaki sonuçları orada tamamlanır.
Kıyamet Gününe Neden “Büyük” Deniliyor
Çünkü insanın bütün hayatı o günün hesabına çıkar.Dünyada büyük görünen birçok şey;
makam,
servet,
ün,
siyasi güç,
toplumsal statü
o gün önemini kaybedebilir.
Asıl önemli olan:
İnsan ne yaptı?
Bu yüzden o gün, insan hayatının en büyük yüzleşmesidir.
Peygamberin Azaptan Korkması Ne Öğretir
Şunu:Makam sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Tam tersine arttırabilir.
Bir insan ne kadar fazla bilgiye sahipse,
ne kadar fazla yetki taşıyorsa,
ne kadar fazla insana örnek oluyorsa,
sorumluluğu da o kadar büyüyebilir.
Bu ilke peygamberlikten günlük hayata kadar uzanır.
Dini Makam Bir İnsanı Otomatik Olarak Güvenli Kılar mı
Hayır.Bir insan;
alim,
öğretmen,
imam,
lider
veya dinî otorite
olabilir.
Ama makam tek başına ahlaki kurtuluş garantisi değildir.
Önemli olan kişinin ne söylediğinden çok, aynı zamanda nasıl yaşadığıdır.
En‘âm 15 bu açıdan makamı değil, kulluğu merkeze koyar.
“Ben Peygamberim, Bana Bir Şey Olmaz” Anlayışı Neden Yanlıştır
Çünkü ayetin dili bunun tam tersini söyler.Hz. Muhammed kendi ayrıcalığını ilan etmiyor.
Sorumluluğunu ilan ediyor.
Bu çok güçlü bir mesajdır:
Allah’a yakınlık, hesaptan kaçmak değil; daha bilinçli yaşamak demektir.
Gerçek maneviyat dokunulmazlık hissi değil, sorumluluk hissi üretir.
Korku Dini Hayatta Faydalı mı, Zararlı mı
Ölçüsüne bağlıdır.Aşırı korku insanı umutsuzluğa sürükleyebilir.
Korkusuzluk ise sorumsuzluğa götürebilir.
Kur’an’ın dengesi genellikle şudur:
Rahmeti umut et.
Hesabı ciddiye al.
Bu iki yön birlikte olduğunda insan ne umutsuzlaşır ne de rehavete kapılır.
Günah Korkusu ile Allah Korkusu Aynı Şey midir
Allah korkusu çoğu zaman yalnızca ceza korkusu olarak anlaşılmamalıdır.Takvâ;
Allah’a karşı bilinç,
saygı,
sorumluluk
ve sınırları koruma
anlamlarını da taşır.
İnsan sadece:
“Ceza gelir mi?”
diye değil,
“Rabbime karşı doğru davranıyor muyum?”
diye düşünür.
Bu daha derin bir ahlak bilincidir.
Ayet İnsanları Korkutarak mı Yönetmek İstiyor
Ayetin amacı yalnızca psikolojik korku üretmek değildir.Hesabın varlığını hatırlatır.
Toplumda hiçbir hesap mekanizması olmasa insanlar ne yapardı?
Bazıları gücünü kötüye kullanabilirdi.
Ahiret inancı ise insanın görünmeyen davranışlarını da sorumluluk alanına taşır.
Bu nedenle korku, ahlaki denetimin tek unsuru değil ama önemli bir parçasıdır.
Peygamberin Bu Sözü Tevazu Örneği midir
Evet.Çünkü Hz. Muhammed kendisini ilahî hükmün üzerinde görmez.
Kendisi için özel bir dokunulmazlık iddia etmez.
Bu, gerçek liderliğin önemli özelliklerinden biridir:
Kuralı yalnız başkasına uygulamamak.
Gerçek lider önce kendisini sorumlu görür.
Bu Ayet İnsanların Başkalarına Karşı Üstünlük Taslamasını Nasıl Engeller
Eğer peygamber bile:“Rabbime isyan edersem korkarım.”
diyorsa sıradan insanın:
“Ben garanti kurtuldum.”
demesi ne kadar doğru olabilir?
Ayet insanı başkalarının kaderi hakkında kibirli hükümlerde bulunmaktan uzaklaştırır.
İnsan önce kendi sorumluluğuna bakmalıdır.
En‘âm 14 ve 15 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
En‘âm 14:Allah’tan başka nihai koruyucu edinme.
Allah’a teslim ol.
der.
En‘âm 15:
Bu teslimiyetten saparsam büyük günün azabından korkarım.
der.
Yani:
Tevhid → Teslimiyet → Sorumluluk → Hesap
şeklinde güçlü bir sıra ortaya çıkar.
İman sadece iddia değil, sonuç doğuran bir bağlılıktır.
Bu Ayet Liderlik Açısından Ne Öğretir
Çok önemli bir ilke öğretir:Yetki arttıkça hesap bilinci de artmalıdır.
Lider:
“Ben istediğimi yaparım.”
diyorsa tehlike başlar.
Ama:
“Ben de hesap vereceğim.”
diyorsa güç sınırlandırılmış olur.
Bu ilke;
ailede,
iş hayatında,
toplumda
ve yöneticilikte
çok değerlidir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Kendini kuralların dışında görme.
İnsan bazen statüsü yükseldikçe ayrıcalık bekler.
Zengin:
“Bana bir şey olmaz.”
Güçlü:
“Ben hesap vermem.”
Bilgili:
“Ben yanılmam.”
diyebilir.
En‘âm 15 tam tersini öğretir:
Gerçek büyüklük, sorumluluktan kaçmak değil onu kabul etmektir.
En‘âm Suresi 15. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 15. ayet son derece kısa olmasına rağmen insanın güç, din ve sorumluluk anlayışını kökten değiştirebilecek bir cümle içerir:“Eğer Rabbime isyan edersem, büyük günün azabından korkarım.”
Bunu söyleyen sıradan bir insan değil.
Bir peygamber.
İşte ayetin ağırlığı burada ortaya çıkar.
Peygamber kendisini hesabın dışında görmüyor.
Kendisini Allah’ın üstünde görmüyor.
Kendisini kuralın istisnası ilan etmiyor.
Tam tersine:
“Ben de kulum.”
mesajı veriyor.
Bu, insanlık için çok büyük bir ahlak dersidir.
Çünkü güç insanı kolayca değiştirebilir.
İnsan yükseldikçe:
“Benim için kurallar farklı.”
demeye başlayabilir.
Makam sahibi olur.
Kendisini eleştirilemez görür.
Bilgi sahibi olur.
Kendisini yanılmaz sanır.
Dindar görünür.
Kurtuluşu garanti zanneder.
En‘âm 15 bütün bu kibri tek cümlede parçalar:
Peygamber bile Allah karşısında kuldur.
Bu yüzden gerçek iman insana:
“Ben kurtuldum, diğerleri bitti.”
dedirtmemelidir.
Daha çok:
“Ben kendi sorumluluğumu yerine getiriyor muyum?”
sorusunu sordurmalıdır.
Ayet aynı zamanda korkuyu da yeniden tanımlar.
Bu korku Allah’tan kaçma korkusu değil, Allah karşısında yanlış yapmanın ciddiyetidir.
Sevdiğin bir insanı kırmaktan korkarsın.
Güvendiğin bir insanı hayal kırıklığına uğratmaktan korkarsın.
Burada da kul:
“Rabbime karşı isyan içinde olmak istemiyorum.”
der.
Bu korku insanı felç etmezse, onu daha bilinçli yapabilir.
Daha adil.
Daha dikkatli.
Daha mütevazı.
Daha sorumlu.
Ve belki En‘âm 15’in bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Allah’a yakın olduğunu düşünmek seni hesap duygusundan uzaklaştırıyorsa orada bir problem vardır; çünkü Kur’an’ın peygamberi bile kendisini ayrıcalıklı değil, Rabbine karşı sorumlu bir kul olarak görür.
