Yûnus Suresi 44. Ayette “Şüphesiz Allah İnsanlara Hiçbir Şekilde Zulmetmez; Fakat İnsanlar Kendi Kendilerine Zulmederler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 44. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı şöyledir:“Şüphesiz Allah insanlara hiçbir şekilde zulmetmez; fakat insanlar kendi kendilerine zulmederler.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“İnnallâhe lâ yazlimu’n-nâse şey’en ve lâkinne’n-nâse enfusehum yazlimûn.”
Bu kısa ayet Kur’an’ın en temel adalet ilkelerinden birini ortaya koyar:
Allah zulmetmez.
İnsanın yanlış tercihlerinin, inkârının ve ahlaki sapmasının sorumluluğu Allah’a yüklenemez.
Fakat ayeti:
“Başına kötü bir şey geldiyse kendi suçundur.”
şeklinde okumak da büyük bir hata olur.
“Allah İnsanlara Hiçbir Şekilde Zulmetmez” Ne Demektir
Ayette:“lâ yazlimu’n-nâse şey’en”
denilir.
Yani:
“Allah insanlara hiçbir şey kadar bile zulmetmez.”
“Zulüm”:
bir hakkı çiğnemek,
bir şeyi olması gereken yerden başka yere koymak,
haksızlık yapmak
anlamları taşır.
Allah’ın hükmünde:
keyfî haksızlık,
adaletsiz ceza,
hak kaybı
yoktur.
Allah’ın adaleti eksiksizdir.
Allah’ın Zulmetmemesi Neden Tevhid Açısından Önemlidir
Çünkü Kur’an’ın tanıttığı Allah:güç sahibi olduğu için istediği haksızlığı yapan bir hükümdar değildir.
Allah’ın kudreti:
adaletsizlik anlamına gelmez.
Allah:
bilir,
hükmeder,
cezalandırabilir,
bağışlayabilir.
Ama bütün bunlar zulümle değil, hikmet ve adaletle ilişkilidir.
Bu yüzden ilahî kudret ile adaleti birbirine karşıt düşünmek doğru değildir.
Mutlak güç ≠ keyfî zulüm.
“İnsanlar Kendi Kendilerine Zulmederler” Ne Anlama Gelir
Ayetin ikinci kısmında:“ve lâkinne’n-nâse enfusehum yazlimûn”
denilir.
Yani:
“Fakat insanlar kendi nefislerine zulmederler.”
İnsan:
hakikati bile bile reddederek,
günahı sürekli tercih ederek,
adaletsizlik yaparak,
kendi ahlaki geleceğine zarar verebilir.
Bu nedenle bir insan başkasına zulmettiğinde bile yalnızca mağduruna zarar vermez.
Aynı zamanda:
kendi hesabını da ağırlaştırır.
Zulmeden kişi bir bakıma kendi nefsine de zulmetmektedir.
İnsan Başkasına Zulmederken Nasıl Kendisine Zulmetmiş Olur
Çünkü yaptığı kötülüğün ahlaki sorumluluğu kendi üzerine yazılır.Bir insan:
başkasının malını çalabilir.
Mağdur maddi zarar görür.
Ama hırsız da:
günah,
karakter aşınması,
hukukî sonuç
ve ahiret sorumluluğu
ile kendi hayatına zarar verir.
Bu:
mağdurun zararını küçültmek değildir.
Zalim gerçekten mağdura zulmeder.
Fakat aynı zamanda yaptığı kötülükle kendisinin de aleyhine bir sonuç üretir.
Bu Ayet “Başına Gelen Her Şey Senin Suçun” mu Diyor
Kesinlikle hayır.Bu ayetin en fazla yanlış anlaşılabilecek noktalarından biri budur.
Bir insan:
haksızlığa uğrayabilir.
Deprem yaşayabilir.
Hastalanabilir.
Bir yakını ölebilir.
İşini kaybedebilir.
Bir başkasının zulmünün mağduru olabilir.
Bunların hiçbirinde otomatik olarak:
“Demek ki kendine zulmettin ve Allah seni cezalandırdı.”
denilemez.
Her acı ≠ kişinin kendi günahının doğrudan sonucu.
Bu ayet mağdurları suçlamak için kullanılamaz.
Hastalık veya Engellilik “Kişinin Kendine Zulmü” müdür
Hayır.Bir insanın:
hastalanması,
doğuştan engelli olması,
psikolojik rahatsızlık yaşaması
onun mutlaka günahkâr olduğu veya kendine zulmettiği anlamına gelmez.
İnsanın bedeni ve hayat şartları:
çok farklı nedenlerle sınanabilir.
Bu nedenle:
hastalık ≠ ilahî cezaya dair otomatik delil.
Bir hastaya:
“Demek ki bir yanlış yaptın.”
demek hem dinî açıdan temelsiz hem de insani açıdan kırıcı olabilir.
Kur’an’ın bu ayetteki mesajı ahlaki sorumluluktur, tıbbi teşhis değildir.
Doğal Afetler İnsanların Günahı Yüzünden mi Olur
Her doğal afeti belirli insanların günahına bağlamak doğru değildir.Deprem:
jeolojik süreçlerle,
sel:
meteorolojik ve coğrafi süreçlerle,
hastalık:
biyolojik süreçlerle
açıklanabilir.
Bunları açıklamak Allah’ı inkâr etmek değildir.
Allah yaratılış düzenini sebepler üzerinden işletebilir.
Bir felaket yaşandığında:
“Allah bunları kesin şu günahları yüzünden cezalandırdı.”
demek için özel vahiy gerekir.
Biz böyle bir bilgiye sahip değiliz.
Felaket ≠ otomatik ilahî ceza hükmü.
Peki İnsanlar Bazı Felaketlerde Gerçekten Kendilerine Zulmedebilir mi
Evet, bazen insan davranışları zararın büyümesine sebep olabilir.Örneğin:
güvensiz bina yapmak,
ormanları bilinçsizce yok etmek,
altyapıyı ihmal etmek,
bilimsel uyarıları önemsememek
bir afetin insanî sonucunu ağırlaştırabilir.
Bu durumda:
doğal olay ile insan ihmali
birbirinden ayrılmalıdır.
Depremi insan yapmaz.
Ama depreme dayanıksız bina yapıp insanları riske atmak ahlaki ve hukukî sorumluluk doğurabilir.
Bu da “insanın kendisine ve başkasına zulmü” açısından düşünülebilir.
Allah Hidayet Ediyorsa İnsan Nasıl Kendi Kendine Zulmediyor
Önceki ayetlerde hidayetin nihai kaynağının Allah olduğu anlatılmıştı.Fakat Kur’an aynı zamanda insanı:
düşünmeye,
seçmeye,
inanmaya,
tövbe etmeye,
adaletli davranmaya
çağırır.
Dolayısıyla:
Allah’ın hidayeti ≠ insan iradesinin yokluğu.
İnsan:
delili reddedebilir.
Kibir gösterebilir.
Yanlışta ısrar edebilir.
Allah’ın yaratılmış insana verdiği seçim alanını yanlış kullandığında sonucundan sorumlu olur.
“Allah Beni Böyle Yarattı, O Hâlde Yaptıklarımdan Sorumlu Değilim” Denilebilir mi
Bu düşünce Kur’an’ın sorumluluk anlayışıyla uyuşmaz.İnsan kendisine:
akıl,
irade,
ahlaki bilinç,
öğrenme imkânı
verilmiş bir varlıktır.
Elbette insanların şartları aynı değildir.
Birinin:
bilgisi,
imkânı,
psikolojik durumu,
toplumsal şartları
başkasından farklı olabilir.
Allah bütün bunları eksiksiz bilir ve hesabı buna göre verir.
Ama kişinin kendi iradesiyle yaptığı tercihler için:
“Benim hiçbir sorumluluğum yok.”
demesi Kur’an’ın genel öğretisiyle bağdaşmaz.
Allah İnsanların Şartlarını Gerçekten Hesaba Katar mı
Kur’an’ın adalet anlayışına göre evet.Allah:
insanın ne bildiğini,
ne bilmediğini,
hangi imkânlara sahip olduğunu,
hangi baskılar altında bulunduğunu,
niyetini
bilir.
Dolayısıyla ilahî hesap:
herkese aynı dış kalıbı uygulayan kaba bir değerlendirme değildir.
İki insanın dışarıdan aynı görünen davranışı:
niyet,
bilgi,
zorlanma,
imkân
bakımından çok farklı olabilir.
Allah’ın adaleti, insanın bütün gerçek durumunu kuşatan bilgiye dayanır.
İnsanların Birbirine Zulmetmesi Bu Ayetle Çelişir mi
Hayır.Ayet:
“Allah insanlara zulmetmez.”
diyor.
Bu:
“İnsanlar birbirine zulmetmez.”
demek değildir.
Tam tersine insanlar:
savaş,
işkence,
hırsızlık,
sömürü,
iftira,
aile içi şiddet,
ayrımcılık
gibi birçok şekilde birbirine zulmedebilir.
Bu zulmün faili insandır.
Allah’ın buna dünyada belli bir süre izin vermesi, yapılan zulmü onayladığı anlamına gelmez.
İzin verilmesi ≠ razı olunması.
Allah Zulme Neden Hemen Müdahale Etmiyor
Bu, insanlık tarihinin en büyük teolojik sorularından biridir.Yûnus 44 bize temel ilkeyi verir:
Allah zulmetmez.
Kur’an ayrıca dünyanın:
imtihan,
sorumluluk,
özgür tercih
alanı olduğunu anlatır.
İnsanların gerçek seçim yapabilmesi, kötülük yapabilme ihtimalini de beraberinde getirir.
Fakat bu, kötülüğün nihai olarak cezasız kalacağı anlamına gelmez.
Kur’an’ın ahiret öğretisi:
dünyada tamamlanmamış adaletin nihai olarak tamamlanacağını
bildirir.
Bununla birlikte bu kısa ayetin bütün “kötülük problemi” tartışmalarını tek başına çözdüğünü söylemek de doğru olmaz.
Dünyada Adalet Sağlanmazsa Ne Olur
Dünyada her haksızlık tam olarak karşılığını bulmayabilir.Bir zalim:
ceza almadan ölebilir.
Bir mağdur:
hakkını alamadan hayatını kaybedebilir.
Bir insan:
çok büyük iyilikler yapıp dünyada karşılığını göremeyebilir.
Kur’an’ın ahiret anlayışı tam burada büyük anlam taşır.
Ölüm:
adaletin sonu değildir.
Allah’ın huzurunda:
hiçbir gerçek zulüm kaybolmaz,
hiçbir gerçek hak unutulmaz.
Bu yüzden ilahî adalet yalnızca dünya hayatının birkaç on yılına bakılarak değerlendirilmez.
“Kendine Zulmetmek” Yalnızca Günah İşlemek midir
Kavram daha geniş düşünülebilir.İnsan:
ruhunu kötülüğe alıştırarak,
ahlaki değerlerini kaybederek,
hakkı bile bile reddederek,
başkalarına zulmederek
kendi nefsine zarar verebilir.
Fakat bu kavramı günlük her hataya aşırı biçimde uygulamak doğru değildir.
Örneğin bir insan:
yanlış karar verebilir,
başarısız olabilir,
işinde hata yapabilir.
Bunların hepsi otomatik olarak Kur’anî anlamda “zulüm” değildir.
Zulüm ciddi bir ahlaki kavramdır.
Bu Ayet Mağdura mı, Zalim Olana mı Önce Söylenmelidir
Bu ayetin en sağlıklı kullanımlarından biri insanın önce kendisine bakmasıdır.Bir mağdura:
“Sen kendine zulmetmişsin.”
demek yerine zalime:
“Allah zulmetmez; sen başkasının hakkını neden çiğniyorsun?”
diye sormak ayetin ahlaki ruhuna daha uygundur.
Kur’an’ın ayetlerini:
güçlü olanı korumak,
mağduru susturmak
için kullanmak doğru değildir.
Din:
zulmün bahanesi değil, zulme karşı ölçü olmalıdır.
Yûnus 42, 43 ve 44 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 42’de:duyduğu hâlde anlamaya kapananlardan
söz edilmişti.
Yûnus 43’te:
baktığı hâlde hakikati görmeyenlerden
bahsedildi.
Yûnus 44 şimdi bu tablonun sorumluluk tarafını açıklıyor:
“Allah insanlara zulmetmez; insanlar kendi kendilerine zulmederler.”
Yani sorun:
Allah’ın onlardan hakikati haksız yere gizlemesi değildir.
İnsan:
duyularını,
aklını,
iradesini
yanlış yönde kullanabilir.
Böylece ayetler:
işitme → görme → sorumluluk
şeklinde güçlü bir düşünce zinciri oluşturur.
Sonuç: Yûnus Suresi 44. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 44. ayet yalnızca birkaç kelimeden oluşur fakat Kur’an’ın bütün adalet anlayışını özetleyen büyük bir ilke taşır:“Allah insanlara hiçbir şekilde zulmetmez.”
Bu cümlenin önemi çok büyüktür.
Çünkü insan bazen hayatında bir şey ters gittiğinde:
“Allah bana haksızlık yaptı.”
diye düşünebilir.
Kur’an ise Allah’ın hükmünde gerçek anlamda zulüm bulunmadığını bildirir.
Bu, insanın yaşadığı acıyı küçümsemek değildir.
İnsan:
gerçekten acı çekebilir.
Haksızlığa uğrayabilir.
Bir yakınını kaybedebilir.
Ciddi bir hastalık yaşayabilir.
Hayatı çok zor olabilir.
İslam’ın cevabı:
“Acın gerçek değil.”
değildir.
Tam tersine acı gerçektir.
Ama bu acının varlığı tek başına:
Allah’ın sana haksızlık yaptığı
sonucunu gerektirmez.
Ayetin ikinci cümlesi:
“Fakat insanlar kendi kendilerine zulmederler.”
der.
Burada çok önemli bir sorumluluk ilkesi ortaya çıkar.
İnsan kararlarının sonucundan tamamen bağımsız değildir.
Bir kişi:
yıllarca yalan söylerse
güvenini kaybedebilir.
İnsanların hakkını yerse:
düşmanlık üretebilir.
Sağlığını bile bile ağır biçimde riske atarsa:
sonuç yaşayabilir.
Bir topluluk:
adaleti yok ederse
toplumsal düzenini bozabilir.
Bu anlamda insan bazen gerçekten:
kendi felaketinin sebeplerinden birini kendisi hazırlayabilir.
Ama bu ilkeyi her acıya uygulamak ciddi hata olur.
Bir çocuk hastalandığında:
“Kendine zulmetti.”
denemez.
Bir insan depremde öldüğünde:
“Demek ki günahkârdı.”
denemez.
Bir kadın şiddete uğradığında:
“Bir şey yapmış olmalı.”
denemez.
Bir kişi dolandırıldığında:
bütün suç ona yüklenemez.
Mağdurun başına gelen zulmün sorumluluğu zalimdedir.
Yûnus 44 hiçbir şekilde mağdur suçlama ayeti değildir.
Tam tersine:
zulmün Allah’a nispet edilmesini reddeder ve insanın kendi ahlaki sorumluluğunu hatırlatır.
Bu ayetin bize kazandırması gereken en önemli özelliklerden biri de:
sorumluluk alma cesaretidir.
İnsan yaptığı hatanın sonucunu gördüğünde bazen:
herkesi suçlayabilir.
Ailesini.
Toplumu.
Devleti.
Arkadaşlarını.
Kaderi.
Allah’ı.
Elbette gerçekten dış sebepler bulunabilir.
İnsan gerçekten haksızlığa uğramış da olabilir.
Ama bazen dürüstçe şunu da sormak gerekir:
“Benim bu sonuçta payım var mı?”
Bu soru insanı ezmek için değil, değişebilmek için sorulur.
Çünkü her şeyin suçunu dışarıya atan insan:
kendi değiştirebileceği şeyleri de değiştiremez.
İnsan:
“Ben burada yanlış yaptım.”
diyebildiğinde aslında kendi geleceği üzerinde yeniden güç kazanır.
Tövbenin de temelinde bu vardır.
Tövbe:
“Ben zaten hiçbir şey yapmadım.”
demek değildir.
“Yanlış yaptım ve dönüyorum.”
diyebilmektir.
Bu yüzden insanın hatasını kabul etmesi onu değersizleştirmez.
Tam tersine ahlaki olgunluk gösterebilir.
Ayetin ilahî adalet yönü ise özellikle zulme uğramış insanlar için büyük bir umut taşır.
Bir insanın hakkı dünyada alınmamış olabilir.
Mahkeme onu koruyamamış olabilir.
Zalim güçlü olabilir.
Gerçek gizlenmiş olabilir.
Ama Kur’an'a göre:
Allah zulmetmez ve yapılan zulmü de eksiksiz bilir.
Bu, dünyada adalet aramaktan vazgeçmek anlamına gelmez.
Tam tersine:
adalet için çalış.
Hukuka başvur.
Hakkını savun.
Zulme karşı çık.
Çünkü Allah’ın adaletine inanmak:
dünyadaki haksızlığa pasif kalmak demek değildir.
Allah’ın adaletine inanan insanın kendisinin de adil olması gerekir.
Bir başka önemli ders de güç sahipleri içindir.
Bir insan:
çok güçlü olabilir.
Hukuku etkileyebilir.
İnsanları susturabilir.
Hakkı gizleyebilir.
Dünyada hesap vermekten kaçabilir.
Ama Allah’ın huzurunda:
gücü,
makamı,
parası
ona haksız ayrıcalık sağlamaz.
Çünkü Allah:
hiç kimseye zulmetmez ve hiçbir zalimin zulmünü de hak diye kabul etmez.
Bu nedenle Yûnus 44 hem:
mazluma umut
hem de:
zalime uyarıdır.
Ayet kader konusunda da önemli bir denge sağlar.
Allah’ın bilgisi ve hükmü:
insanın yaptığı kötülüğü mazeret hâline getirmez.
Bir insan:
“Kaderimde vardı, ben ne yapayım?”
diyerek zulmünü meşrulaştıramaz.
Sen:
tercih ettin.
Karar verdin.
Eylemi yaptın.
Bunun ahlaki sorumluluğunu da taşırsın.
Kader ≠ suç için mazeret.
Yûnus 42 ve 43’te:
duymak ve görmek
üzerinden insanın hakikate yaklaşımı anlatılmıştı.
Yûnus 44 ise sanki bütün bu bölümün altına şu cümleyi yazıyor:
“Allah sana haksızlık yapmadı; sen sana verilen aklı, duyuları ve iradeyi nasıl kullandığına bak.”
Bu çok güçlü bir öz eleştiri çağrısıdır.
Fakat yine dengeli okunmalıdır.
İnsan kendi hatasını üstlenmeli,
ama kendisine ait olmayan suçu da üstlenmemelidir.
Bir başkası sana zulmettiyse:
onun suçunu kendine yükleme.
Gerçek sorumluluk:
herkese kendi payını vermektir.
İşte adalet budur.
Belki Yûnus Suresi 44. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatımızdaki yanlış sonuçlarda kendi sorumluluğumuz olan kısmı dürüstçe görebiliyor muyuz, başkalarının zulmünü Allah’a veya mağdura yüklemekten kaçınabiliyor muyuz ve Allah’ın hiç kimseye haksızlık etmeyeceğine inanıyorsak biz de insanlara karşı aynı adalet hassasiyetini gösterebiliyor muyuz?
