Yûnus Suresi 43. Ayette “Onlardan Sana Bakanlar da Vardır; Fakat Görmüyorlarsa Körlere Sen mi Doğru Yolu Göstereceksin?” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 43. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlardan sana bakanlar da vardır. Fakat kendileri görmüyorlarsa körlere sen mi doğru yolu göstereceksin?”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve minhum men yenzuru ileyk. E-fe-ente tehdî’l-umye ve lev kânû lâ yubsırûn.”
Bir önceki ayette:
“Onlardan seni dinleyenler vardır; fakat akıllarını kullanmıyorlarsa sağırlara sen mi işittireceksin?”
denilmişti.
Yûnus 43 aynı düşünceyi bu defa görme üzerinden sürdürür.
Bazı insanlar Hz. Muhammed’i:
görüyor,
ona bakıyor,
vahyin ortaya çıkışına tanıklık ediyor
ama bütün bunlardan doğru sonucu çıkarmıyor.
“Onlardan Sana Bakanlar Vardır” Ne Demektir
Ayette:“Ve minhum men yenzuru ileyk...”
denilir.
Yani:
“Onlardan sana bakanlar vardır.”
Hz. Muhammed onların karşısındadır.
Onlar:
onu görüyor,
davranışlarını gözlemliyor,
Kur’an’ı dinliyor,
peygamberlik çağrısına tanık oluyorlar.
Dolayısıyla burada uzak ve hiç karşılaşılmamış bir haberden söz edilmez.
Muhatapların önünde:
canlı bir peygamberlik tecrübesi
vardır.
Fakat görmek, tek başına hakikati kabul etmek anlamına gelmez.
Bakmak ile Görmek Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
İnsan gözleriyle bir şeye bakabilir ama neye baktığını gerçekten kavramayabilir.Bir tabloya bakarsın.
Renkleri görürsün.
Ama sanatçının anlatmak istediğini fark etmeyebilirsin.
Bir insanın davranışını görürsün.
Fakat niyetini yanlış yorumlayabilirsin.
Bir olaya şahit olursun.
Ama bağlamını bilmediğin için yanlış sonuç çıkarabilirsin.
Bu yüzden ayet bize:
gözün görüntüyü alması ile aklın ve vicdanın hakikati kavraması arasındaki farkı
hatırlatır.
Ayetteki “Körler” Fiziksel Görme Engellileri mi
Hayır.Buradaki körlük mecazîdir.
Fiziksel görme engelli insanlar:
aşağılanmıyor,
manevî olarak eksik sayılmıyor,
iman bakımından kusurlu ilan edilmiyor.
Ayetin konusu:
gözleri gördüğü hâlde hakikati değerlendirmeyen kişilerdir.
Dolayısıyla:
görme engeli ≠ manevi körlük.
Fiziksel olarak görmeyen bir insan:
çok derin anlayışa,
çok güçlü imana,
yüksek ahlaka
sahip olabilir.
Kur’an’ın eleştirisi bedene değil, tutuma yöneliktir.
Neden Kur’an Fiziksel Bir Durumu Mecaz Olarak Kullanıyor
Çünkü güçlü bir karşıtlık oluşturur.İnsan:
gözleri açık olduğu hâlde
sanki görmüyormuş gibi davranabilir.
Delil önündedir.
Ama onu değerlendirmez.
Bu nedenle “körlük” burada:
hakikat karşısındaki algısal ve ahlaki kapanmayı
ifade eder.
Aynı şekilde önceki ayetteki:
“sağırlık”
da fiziksel işitme engelini değil, işittiği hâlde anlamaya kapanmayı anlatıyordu.
Bu tür mecazları fiziksel engelli insanları küçümsemek için kullanmak Kur’an’ın maksadını tersine çevirmek olur.
“Görmüyorlarsa” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve lev kânû lâ yubsırûn”
denilir.
Yani:
“Görmüyorlarsa / basiret göstermiyorlarsa...”
Buradaki görme:
yalnızca gözün çalışması değildir.
Hakikati:
fark etmek,
anlamlandırmak,
deliller arasında ilişki kurmak
anlamı da taşır.
İnsan:
olayı görür
ama mesajını görmez.
Delili görür
ama sonucunu kabul etmek istemez.
İşte ayetin dikkat çektiği problem budur.
Kur’an’daki “Basiret” Kavramıyla Bunun Bir İlişkisi Var mı
Evet.Kur’an dilinde fiziksel görmenin yanında:
basiret
yani içsel kavrayış, farkındalık ve hakikati seçebilme anlamı da önemlidir.
İnsan:
göz sahibi olabilir
ama basireti zayıf olabilir.
Basiret:
yalnızca çok bilgi bilmek değildir.
Bilgiyi:
doğru değerlendirmek,
önyargıyı fark etmek,
sonucu dürüstçe kabul etmek
ile ilgilidir.
Bu nedenle:
çok görmek ≠ mutlaka doğru görmek.
Hz. Muhammed Neden “Körlere” Hidayet Veremiyor
Ayet Hz. Muhammed’e:“Sen mi hidayet edeceksin?”
diye sorar.
Buradaki anlam Peygamber’in:
vahyi açıklayamayacağı
değildir.
O zaten insanlara yolu gösterir.
Fakat karşıdaki kişinin:
görmek istemeyen kalbini,
iradesini,
tercihini
zorla değiştiremez.
İnsan bir delili görmek istemiyorsa, peygamber onun yerine görmeyi seçemez.
Tebliğ:
insana yolu gösterebilir.
Ama insanın özgür cevabını ortadan kaldırmaz.
Hidayeti Allah Veriyorsa Peygamberin Görevi Nedir
Kur’an’da hidayet farklı anlamlarda kullanılabilir.Peygamber:
yolu gösterir.
Allah ise nihai anlamda:
kalbi hakikate açan,
hidayeti nasip eden
kaynaktır.
Hz. Muhammed:
vahyi okur,
açıklar,
yaşar,
örnek olur.
Fakat:
insanı zorla iman ettiremez.
Dolayısıyla:
tebliğ peygamberin görevidir; kalplerin nihai yönelişi Allah’ın hükmündedir.
Bu durum insanın sorumluluğunu da ortadan kaldırmaz.
İnsan Açık Bir Delili Neden Görmezden Gelir
Çünkü mesele her zaman:bilgi eksikliği
olmayabilir.
Bazen insan:
çıkarını kaybetmek istemez.
Gururunu korumak ister.
Yıllardır savunduğu görüşten geri dönmek istemez.
Toplumunun dışına çıkmaktan korkar.
Sevmediği bir insandan gelen doğruyu kabul etmek istemez.
Bu durumda göz:
görür
ama nefis:
sonucu kabul etmek istemez.
Ayet insandaki bu derin çelişkiye dikkat çeker.
Bir Gerçeği İstememek Onu Yanlış Yapar mı
Hayır.Hakikat:
insanın hoşuna gitmesine bağlı değildir.
Bir insan:
gerçeği sevmeyebilir.
Ama bu onu yanlış yapmaz.
Aynı şekilde insanın çok sevdiği bir düşünce de sırf seviliyor diye doğru olmaz.
Bu nedenle hakikat arayışının önemli ilkelerinden biri şudur:
“Ben neyin doğru olmasını istiyorum?”
ile:
“Gerçekte ne doğru?”
sorularını birbirinden ayırmak.
İnsan çoğu zaman bu ikisini fark etmeden birbirine karıştırabilir.
Bir Şeye Bakıp Yanlış Sonuca Varmak Mümkün müdür
Elbette.Gözlem tek başına yeterli olmayabilir.
Bir olayı görürsün.
Fakat:
öncesini bilmezsin.
Sonrasını bilmezsin.
Bağlamı bilmezsin.
Sonra yanlış hüküm verirsin.
Bu yüzden hakikat arayışı:
gözlem + bilgi + bağlam + doğru muhakeme
ister.
Sosyal medyada birkaç saniyelik bir video izleyip:
“Olay kesin böyle.”
demek bunun modern örneklerinden biridir.
Gözün bir şey görmüş olabilir; fakat bütün gerçeği görmüş olmayabilir.
Bu Ayet Görsel Delile Körü Körüne Güvenmememizi de Öğretir mi
Dolaylı olarak önemli bir ilke çıkarılabilir:Gördüğün her şeyin yorumunu otomatik doğru sanma.
Göz önemli bir bilgi aracıdır.
Ama yanılmaz değildir.
Optik yanılsamalar vardır.
Kurgu vardır.
Görüntü kesilebilir.
Fotoğraf başka bağlamdan alınabilir.
Bugün görüntüler:
düzenlenebilir,
yapay olarak üretilebilir,
bağlamından koparılabilir.
Dolayısıyla:
“Gözümle gördüm.”
önemli bir veri olabilir; fakat her zaman bütün araştırmanın sonu değildir.
Hakikat bazen görüntünün arkasındaki bağlamı da bilmeyi gerektirir.
Kur’an’ı Okuyup İkna Olmayan Herkese “Kör” Diyebilir miyiz
Hayır.Bu ayeti kişisel hakaret aracına dönüştürmek doğru değildir.
Bir insan:
Kur’an’ı yeni okumaya başlamış olabilir.
Bazı ayetleri anlamamış olabilir.
Soruları olabilir.
Henüz ikna olmamış olabilir.
Farklı bir kültürel geçmişten geliyor olabilir.
Bunların hepsini:
“Sen manevi körsün.”
diye mahkûm etmek ayetin bağlamını aşar.
Ayetin hedefindeki tutum:
hakikat karşısında bilinçli kapanmadır.
Samimi araştırma:
başka bir durumdur.
Müslüman Bir İnsan da “Gördüğü Hâlde Görmeyen” Biri Olabilir mi
Ayetin ilk bağlamı vahyi reddeden muhataplardır.Fakat çıkarılabilecek genel ahlaki ders Müslüman için de değerlidir.
Bir insan:
Müslüman olduğunu söyler
ama kendi yanlışını görmek istemez.
Başkasının hakkını yediğini bilir
ama kabul etmez.
Ailesindeki adaletsizliği görür
ama çıkarı nedeniyle susar.
Sevdiği insanın hatasını görmezden gelir.
Bu durumda da:
gerçek önünde olduğu hâlde onu görmek istememe
problemi yaşanabilir.
Ayet önce başkasını değil, kendi kör noktalarımızı sorgulatmalıdır.
Sevgi ve Nefret Görüşümüzü Nasıl Etkileyebilir
İnsan sevdiği kişinin:hatasını küçültebilir.
Sevmediği kişinin:
iyiliğini görmezden gelebilir.
Aynı davranışı:
bir dost yaptığında mazur,
rakip yaptığında korkunç
görebilir.
Bu durumda mesele gözün görmesi değil, değerlendirmedeki tarafgirliktir.
Adalet ise şunu gerektirir:
Sevdiğinin yanlışına yanlış, sevmediğinin doğrusuna doğru diyebilmek.
Gerçek basiret biraz da budur.
Bu Ayet Günümüz Medya Dünyasına Nasıl Uygulanabilir
Bugün insan geçmişte hiç olmadığı kadar çok görüntü görüyor.Haberler.
Videolar.
Canlı yayınlar.
Sosyal medya.
Reklamlar.
Kısa videolar.
Fakat daha çok görüntü görmek otomatik olarak daha çok hakikat bilmek anlamına gelmez.
Bazen tam tersine:
çok görüntü,
az düşünme
ortaya çıkabilir.
Algoritma sana yalnızca:
hoşlandığın,
öfkelendiğin,
zaten inandığın
şeyleri gösterebilir.
Sonra insan:
“Dünya tamamen böyle.”
sanabilir.
Yûnus 43’ün mesajı bugün de güçlüdür:
Bakmakla yetinme; ne gördüğünü sorgula.
Yûnus 42 ve 43 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu iki ayet birbirinin adeta aynasıdır.Yûnus 42:
“Seni dinleyenler vardır; sağırları sen mi işittireceksin?”
dedi.
Yûnus 43:
“Sana bakanlar vardır; körleri sen mi hidayete erdireceksin?”
diyor.
Birinde:
işitme,
diğerinde:
görme
üzerinden aynı gerçek anlatılıyor.
İnsan:
duyabilir ama anlamayabilir.
Bakabilir ama göremeyebilir.
Demek ki hidayet için yalnızca:
kulak,
göz
yetmez.
İnsan aynı zamanda:
aklını, vicdanını ve iradesini hakikate açmalıdır.
Sonuç: Yûnus Suresi 43. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 43. ayet insana son derece çarpıcı bir soru yöneltir:“Bakıyor olmak gerçekten görmek midir?”
İnsan Hz. Muhammed’i görebilir.
Kur’an'ın indirilişine tanıklık edebilir.
Ayetleri işitebilir.
Peygamberin hayatını izleyebilir.
Ama bütün bunların anlamına kendisini kapatabilir.
Bu nedenle fiziksel duyular:
tek başına hidayet garantisi değildir.
Göz:
görüntüyü getirir.
Kulak:
sesi getirir.
Ama insanın bunlardan hakikate ulaşabilmesi için:
düşünmesi,
bağlantı kurması,
önyargısını sorgulaması,
yanılma ihtimalini kabul etmesi
gerekir.
Yûnus 42’de:
duymak ile dinlemek
arasındaki farkı gördük.
Yûnus 43’te:
bakmak ile görmek
arasındaki fark karşımıza çıkıyor.
Bu iki ayet birlikte insanın duyularının ötesinde bir sorumluluğa işaret eder:
Algıladığın şeyi ne yapıyorsun?
Bir delil gördüğünde:
dürüstçe değerlendiriyor musun?
Yoksa sana ters geldiği için hemen bir kenara mı itiyorsun?
Bir insan sana hoşuna gitmeyen bir gerçeği söylediğinde:
sözün doğruluğuna mı bakıyorsun,
yoksa:
“Bunu o söyledi, o hâlde kabul etmem.”
mi diyorsun?
İşte hakikat karşısındaki sınav bazen burada başlar.
İnsanların en büyük kör noktalarından biri:
kendi kör noktalarını görememeleridir.
Hep başkasını eleştirmek kolaydır.
Başkasındaki:
kibri,
çıkarı,
çifte standardı
hemen fark ederiz.
Ama aynı davranış kendimizde olduğunda:
mazeret bulabiliriz.
Bu yüzden Yûnus 43’ü yalnızca:
“İnkârcılar neden görmüyor?”
sorusuna indirgemek yerine:
“Ben neyi görmek istemiyorum?”
diye okumak çok değerlidir.
Belki birine haksızlık ettin.
Biliyorsun.
Ama özür dilemek zor olduğu için:
gerçeği küçültüyorsun.
Belki sevdiğin bir insan ciddi bir yanlış yaptı.
Ama onu çok sevdiğin için:
görmezden geliyorsun.
Belki bir konuda yıllarca yanlış düşündün.
Yeni deliller geldi.
Ama:
“Bu kadar yıldır yanılmış olamam.”
diyerek direniyorsun.
İşte bunların hepsi insanın gözünün önündeki gerçek ile psikolojik direnci arasındaki mücadeleyi gösterir.
Hakikate sadakat bazen:
çok zor bir cümleyi söylemeyi gerektirir:
“Ben yanılmışım.”
Bu cümle insanı küçültmez.
Tam tersine:
hakikati kendi egosunun üzerine koyabildiğini gösterir.
Ayetin Hz. Muhammed’e yönelen tarafı ise çok önemli bir sınır öğretir.
Peygamber bile:
görmek istemeyeni zorla gördüremez.
Bu, bizim için de büyük bir derstir.
Birine gerçeği gösterebilirsin.
Delil sunabilirsin.
Açıklayabilirsin.
Örnek olabilirsin.
Ama onun yerine:
görmeyi seçemezsin.
Bu durum özellikle:
anne-baba,
eş,
arkadaş,
öğretmen,
din anlatan insanlar
için çok önemlidir.
Sevdiğin insanı doğruya yönlendirmek isteyebilirsin.
Ama onu kontrol etmek:
senin gücünün ve görevinin dışındadır.
İnsanları sevmenin bir tarafı da bazen iradelerinin sahibi olmadığını kabul etmektir.
Yûnus 43 ayrıca engelli insanlara ilişkin dilimizde de hassasiyet gerektirir.
Kur’an'ın mecazını alıp fiziksel görme engelli insanlara:
küçümseyici şekilde uygulamak doğru değildir.
Ayette eleştirilen:
beden değil, bilinçli kapanmadır.
Fiziksel olarak görmeyen bir insan:
hakikati çok iyi görebilir.
Gözleri kusursuz çalışan biri ise:
adaletsizliği,
kendi kibrini,
apaçık delili
görmezden gelebilir.
Gerçek “görme” bu nedenle yalnızca retina ile ilgili değildir.
Ahlaki anlamda:
neye bakıp neyi fark ettiğinle
de ilgilidir.
Günümüzde bu ayetin bir başka yönü daha da önem kazanmıştır.
Artık insanlar her gün binlerce görüntü görüyor.
Ama görüntünün çokluğu:
hakikatin çokluğu değildir.
Bir video manipüle edilmiş olabilir.
Bir görüntü bağlamından koparılmış olabilir.
Bir başlık gerçekle uyuşmayabilir.
Yapay zekâ gerçek olmayan görüntüler üretebilir.
Bu nedenle modern insanın:
“Gördüm, demek ki kesin gerçek.”
cümlesini daha dikkatli kullanması gerekir.
Yûnus 43 bize:
gözle gördüğünü bile akıl ve delille değerlendir
diye düşündürür.
Bu da önceki ayetlerle güçlü bir bütünlük oluşturur:
Yûnus 36:
Zan hakikatin yerini tutmaz.
Yûnus 39:
Bilmeden yalanlama.
Yûnus 42:
Duyduğunu gerçekten dinle.
Yûnus 43:
Baktığını gerçekten gör.
Bu dört ilke birlikte çok güçlü bir bilgi ahlakı oluşturur.
Zanna teslim olma.
Bilmediğine kesin hüküm verme.
Dinle.
Bak.
Düşün.
Ve sonra:
hakikatin gereğini kabul edecek kadar dürüst ol.
Çünkü bazen insanın önünde delil eksik değildir.
Eksik olan şey:
delilin götürdüğü yere gitme cesaretidir.
Ve belki Yûnus Suresi 43. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatımızda gözümüzün önünde olduğu hâlde görmek istemediğimiz hangi gerçekler var; bir insanı, olayı veya dini değerlendirirken gerçekten hakikati mi görüyoruz, yoksa sevgimiz, öfkemiz, çıkarımız ve alışkanlıklarımız bize yalnızca görmek istediğimiz şeyi mi gösteriyor?
