Vakıa Suresi 86. Ayette Eğer Hesaba Çekilmeyecekseniz Ne Anlama Gelir 
Vakıa Suresi’nin seksen üçüncü ayetinden itibaren insanın ölüm anındaki çaresizliği anlatılmaktadır.
Önce:
“Can boğaza geldiği zaman…”
buyurulmuş, ardından ölüm döşeğindeki kişinin çevresinde bulunanlara:
“Siz o sırada bakıp durursunuz.”
denilmiştir.
Seksen beşinci ayette ise Allah’ın ölmekte olan insana çevresindekilerden daha yakın olduğu, fakat insanların bu görünmeyen hakikati göremediği bildirilmiştir.
Seksen altıncı ayette insanın ölüm, hesap ve ilahi hâkimiyet karşısındaki iddiası sorgulanır:
“Eğer hesaba çekilmeyecekseniz…”
Ayetin Arapçası şöyledir:
فَلَوْلَا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ
“Fe levlâ in kuntum gayra medînîn.”
Bu ayet anlam bakımından bir sonraki ayetle tamamlanır:
“Eğer doğru söylüyorsanız onu geri çevirsenize!”
Böylece insana şu güçlü soru yöneltilir:
Eğer hiçbir ilahi otoriteye bağlı değilseniz, ölümden sonra hesap vermeyecekseniz ve hayat üzerinde gerçek hâkimiyetin size ait olduğunu düşünüyorsanız, boğaza gelen canı neden geri döndüremiyorsunuz?
Vakıa Suresi 86. Ayetin Meali Nedir
Vakıa Suresi’nin seksen altıncı ayeti farklı meallerde şu şekillerde ifade edilir:
“Eğer hesaba çekilmeyecekseniz…”
“Eğer yaptıklarınızın karşılığını görmeyecekseniz…”
“Eğer hiçbir hüküm ve otorite altında değilseniz…”
“Mademki size göre ölümden sonra cezalandırılmayacaksınız…”
Ayet tek başına tamamlanmış bir cümle değildir.
Seksen yedinci ayetle birlikte anlam şöyledir:
“Eğer hesaba çekilmeyecekseniz ve doğru söylüyorsanız, boğaza gelen canı geri çevirsenize!”
Ayetin Başındaki “Fe Levlâ” Ne Anlama Gelir
“Fe levlâ” ifadesi:
- Öyleyse neden,
- Haydi,
- Madem öyle,
- Niçin yapamıyorsunuz
anlamlarını taşıyan meydan okuyucu bir sorgulama üslubudur.
İnsan hayatın ve ölümün ilahi hüküm altında olmadığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ölüm anında göstermeye çağrılır.
Ayet insanın sözleriyle gerçek gücü arasındaki farkı ortaya çıkarır.
İnsan teoride birçok iddiada bulunabilir; fakat can boğaza geldiğinde iddiasının sınırı açığa çıkar.
“İn Kuntum” İfadesi Ne Anlama Gelir
“İn kuntum” ifadesi:
“Eğer siz…”
anlamına gelir.
Bu şart cümlesi, inkârcıların iddiasını geçici olarak kabul ediyormuş gibi sorar:
Eğer gerçekten söylediğiniz gibi hesap, hüküm ve ilahi otorite yoksa…
Ardından insanlardan bunun kanıtını göstermeleri istenir.
Kur’an burada yalnızca bir iddia ortaya koymaz; insanı kendi düşüncesinin sonuçlarıyla yüzleşmeye çağırır.
“Gayra Medînîn” Ne Anlama Gelir
Ayetteki “gayra medînîn” ifadesi farklı fakat ilişkili anlamlar taşır:
- Hesaba çekilmeyenler,
- Yaptıklarının karşılığını görmeyecek olanlar,
- Bir otoritenin hükmü altında bulunmayanlar,
- Boyun eğmek ve hesap vermek zorunda olmayanlar.
“Medînîn” kelimesi hüküm, karşılık, hesap ve bağlılık anlamlarıyla ilişkilidir.
Bu nedenle ayet yalnızca ahiretteki hesabı değil, insanın mutlak bağımsız olmadığı gerçeğini de hatırlatır.
Ayetteki Hesap Hangi Hesaptır
Burada öncelikle ölümden sonraki ilahi hesap kastedilir.
İnsan ahirette:
- İnancından,
- Niyetlerinden,
- Yaptığı iyilik ve kötülüklerden,
- Kul haklarından,
- Kendisine verilen nimetleri nasıl kullandığından
sorumlu tutulacaktır.
Dünya hayatında bazı insanlar yaptıkları haksızlıkların karşılığını görmeden ölebilir.
Ahiret hesabı, hiçbir iyiliğin ve hiçbir zulmün kaybolmayacağını bildirir.
“Din” Kelimesi İle Hesap Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
“Medînîn” kelimesi, din köküyle anlam ilişkisi taşır.
Din kelimesi bağlama göre:
- Hüküm,
- İtaat,
- Borçluluk,
- Karşılık,
- Hesap düzeni
anlamlarını düşündürebilir.
“Yevmü’d-dîn” ifadesi de hesap ve karşılık günü anlamına gelir.
Bu açıdan din yalnızca birtakım törenlerden ibaret değildir.
Din, insanın Allah’a karşı sorumlu olduğunu ve yaptıklarının karşılıksız kalmayacağını kabul etmesidir.
İnsan Gerçekten Hiçbir Otoriteye Bağlı Değil midir
İnsan özgür irade sahibidir; fakat mutlak bağımsız değildir.
İnsan:
- Doğacağı zamanı seçmez,
- Ailesini kendisi belirlemez,
- Bedeninin bütün işleyişini yönetmez,
- Yaşlanmayı tamamen durduramaz,
- Ölümü ortadan kaldıramaz.
Bu gerçekler insanın iradesiz olduğunu göstermez.
İnsanın seçme alanı vardır; fakat bu alan kendisine verilmiş sınırlı bir imkândır.
Özgür İrade İle İlahi Hüküm Çelişir mi
Hayır. İnsanın özgür iradesi, Allah’tan bağımsız sınırsız bir güç değildir.
İnsan:
- İyilik veya kötülük arasında seçim yapabilir,
- Çalışabilir veya tembellik edebilir,
- Doğru söyleyebilir veya yalan söyleyebilir,
- Adaletli ya da zalim davranabilir.
Fakat seçme imkânını, bedenini ve hayat şartlarını kendisi yaratmamıştır.
İlahi hüküm insanın sorumluluğunu yok etmez; özgür irade de insanı Allah’ın egemenliğinden çıkarmaz.
Hesaba İnanmayan İnsan Neden Canı Geri Çevirmeye Çağrılır
Çünkü ölüm, insanın mutlak bağımsızlık iddiasını en açık biçimde çürüten olaydır.
İnsan gerçekten:
- Kendi hayatının mutlak sahibi,
- Hiçbir hükme bağlı olmayan,
- Ölüm üzerinde tam yetkili
bir varlık olsaydı canın bedenden ayrılmasını engelleyebilmesi beklenirdi.
Fakat insan ölüm anında yalnızca bakar.
Bu meydan okuma, insanın hayatı yaratmadığını ve ölüm hükmünü yönetemediğini gösterir.
Ayet Bilim Ve Tıbba Meydan mı Okumaktadır
Ayet bilimsel ve tıbbi çalışmaları küçümsemez.
Tıp:
- Hastayı iyileştirebilir,
- Hayati fonksiyonları destekleyebilir,
- Erken ölümleri önleyebilir,
- Acıyı azaltabilir,
- Ömrün uzamasına katkı sağlayabilir.
Ancak bütün bu başarılar insanı ölümsüz yapmaz.
Ayetin sorguladığı şey tedavi imkânı değil, insanın hayat ve ölüm üzerinde mutlak hâkimiyet sahibi olduğu iddiasıdır.
Bir İnsanın Hayata Döndürülmesi Ayete Aykırı mıdır
Kalbi veya solunumu geçici olarak duran bir insan tıbbi müdahaleyle yeniden hayati faaliyet gösterebilir.
Bu durum, ölümün kesinleşmediği veya geri döndürülebilir bir tıbbi sürecin yaşandığı anlamına gelebilir.
Ayet ise ecelin kesinleştiği ve ruhun bedenden ayrıldığı son ölüm anını anlatır.
Tıbbi canlandırma, insanın mutlak biçimde ölümü yenmesi değil; Allah’ın yarattığı biyolojik imkânlardan ve bilimsel bilgilerden yararlanmasıdır.
Hesap Olmasaydı Adalet Tam Olarak Gerçekleşebilir miydi
Dünya hayatında adalet her zaman tamamlanmaz.
Bazı zalimler:
- Cezalandırılmadan ölebilir,
- Mağdurların haklarını vermeyebilir,
- Güçlerini kötüye kullanabilir,
- İnsanların hayatlarını mahvedebilir.
Bazı iyilikler de dünyada karşılık görmeyebilir.
Ahiret hesabı, eksik kalan adaletin tamamlanacağını bildirir.
Bu nedenle hesap inancı yalnızca korku değil, mazlumlar için umut ve adalet vaadidir.
Hesap İnancı İnsanı Nasıl Etkilemelidir
Hesaba inanmak insanı:
- Gizli günahlardan sakınmaya,
- Kul hakkını önemsemeye,
- Yetkiyi kötüye kullanmamaya,
- Verdiği sözleri tutmaya,
- Nimetleri sorumlu kullanmaya
yöneltmelidir.
İnsan yalnızca toplumun gördüğü davranışlarından değil, gizlediği niyet ve eylemlerinden de sorumlu olduğunu bilmelidir.
Hesap inancı yalnızca ölüm sonrasına ait bir düşünce değil, bugünkü ahlakın temelidir.
Hesap Korkusu İnsanı Umutsuzluğa mı Sürükler
Doğru anlaşılan hesap bilinci umutsuzluk üretmemelidir.
Allah:
- Adalet sahibidir,
- Merhametlidir,
- Tövbeyi kabul eder,
- İyilikleri karşılıksız bırakmaz.
İnsan günahlarını fark ettiğinde:
- Ümitsizliğe kapılmamalı,
- Tövbe etmeli,
- Kul haklarını ödemeli,
- Yanlışını düzeltmeye çalışmalıdır.
Hesap korkusu insanı iyiliğe yöneltiyorsa faydalıdır; Allah’ın rahmetinden tamamen ümit kesmeye dönüştüğünde yanlış anlaşılmış olur.
“Kimseye Hesap Vermem” Sözü Neden Tehlikelidir
Bu söz insanın kendisini:
- Hukukun,
- Ahlakın,
- Toplumun,
- Vicdanın,
- İlahi hükmün
üzerinde görmesine yol açabilir.
Hesap vermeyeceğini düşünen kişi elindeki gücü kolayca kötüye kullanabilir.
Oysa herkes:
- Yaptığı işten,
- Kullandığı yetkiden,
- Emanet edilen maldan,
- Kırdığı kalpten
sorumludur.
Mutlak dokunulmazlık yalnızca bir yanılsamadır.
Ölüm Anı İnsanların Eşitliğini Nasıl Gösterir
Ölüm anında:
- Hükümdar ile sıradan insan,
- Zengin ile yoksul,
- Ünlü ile tanınmayan,
- Güçlü ile güçsüz
aynı temel acizlikle karşılaşır.
Hiçbir makam canı boğazdan geri döndürme yetkisi vermez.
Bu eşitlik, dünyadaki üstünlük iddialarının geçici olduğunu gösterir.
İnsan başkalarına büyüklük taslamadan önce kendisinin de ölüme ve hesaba tabi olduğunu hatırlamalıdır.
Ayet İnsana Tövbe Konusunda Ne Öğretir
İnsan hesabı kabul etse bile tövbeyi sürekli erteleyebilir.
Şöyle düşünebilir:
- Daha sonra düzeltirim.
- Yaşlanınca ibadet ederim.
- Bir gün helalleşirim.
- İleride borcumu öderim.
Fakat insan canın ne zaman boğaza geleceğini bilemez.
Bu nedenle:
- Tövbe,
- Helalleşme,
- Borç ödeme,
- İyilik yapma
son ana bırakılmamalıdır.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına Mesajı Nedir
Günümüz insanı teknoloji, servet ve siyasal güç sayesinde kendisini her zamankinden daha bağımsız hissedebilir.
İnsan:
- Doğayı kontrol ettiğini,
- Hayatı bütünüyle yönetebildiğini,
- Hiç kimseye hesap vermeyeceğini
düşünebilir.
Fakat bir hastalık, afet veya ölüm anı insanın ne kadar sınırlı olduğunu ortaya çıkarabilir.
Vakıa Suresi’nin seksen altıncı ayeti, insanın başarısını reddetmez; başarının onu mutlak hâkimiyet yanılgısına sürüklememesi gerektiğini öğretir.
Vakıa Suresi 86. Ayetin Verdiği Temel Hakikat Nedir
Vakıa Suresi’nin seksen altıncı ayeti, hiçbir ilahi hükme bağlı olmadıklarını ve ölümden sonra hesaba çekilmeyeceklerini düşünen insanlara meydan okur.
Ayetin temel mesajları şunlardır:
- Ayet bir sonraki ayetle birlikte anlam bakımından tamamlanır.
- “Fe levlâ” güçlü bir sorgulama ve meydan okuma ifadesidir.
- “Gayra medînîn” hesaba çekilmeyen ve bir hükme bağlı olmayan kimseler anlamına gelir.
- İnsan mutlak bağımsız değildir.
- İnsanın özgür iradesi vardır fakat sınırsız değildir.
- Hayatın ve ölümün mutlak hâkimiyeti insana ait değildir.
- İnsan canı kesin ölüm anında geri döndüremez.
- Tıp değerlidir fakat ölümsüzlük sağlayamaz.
- Tıbbi canlandırma kesinleşmiş ölümü geri çevirmekle aynı değildir.
- Ahiret hesabı eksik kalan adaletin tamamlanmasını sağlar.
- Hesap inancı kul hakkı ve sorumluluk bilincini güçlendirmelidir.
- Hesap yalnızca korku değil, mazlum için umut anlamı taşır.
- Allah’ın rahmeti tövbe eden insan için açıktır.
- “Kimseye hesap vermem” anlayışı zulme yol açabilir.
- Ölüm bütün dünyevi makamları eşitler.
- Tövbe ve helalleşme son ana bırakılmamalıdır.
İnsan dünyada belirli bir özgürlüğe sahiptir; fakat bu özgürlük başıboşluk değildir.
Kendisine verilen hayatın, bedenin, malın, zamanın ve yetkinin nasıl kullanıldığından sorumludur.
Can boğaza geldiğinde insanın bütün bağımsızlık iddiaları sınanır.
O anda hayatın kendisine ait bir mülk değil, belirli bir süre için verilmiş emanet olduğu anlaşılır.
Ayet insanı yalnızca ölümü düşünmeye değil, henüz hayattayken şu soruyla yüzleşmeye çağırır:
Bugün Allah’ın huzurunda hesaba çekilsem, bana verilen ömrün karşılığında ne gösterebilirim?
