Tevbe Suresi 30. Ayette “Yahudiler ‘Üzeyir Allah’ın Oğludur’, Hristiyanlar da ‘Mesih Allah’ın Oğludur’ Dediler. Bu, Onların Ağızlarıyla Söyledikleri Sözlerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 30. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Yahudiler, ‘Üzeyir Allah’ın oğludur’ dediler. Hristiyanlar da ‘Mesih Allah’ın oğludur’ dediler. Bunlar onların ağızlarıyla söyledikleri sözlerdir. Daha önce inkâr edenlerin sözlerine benzetiyorlar. Allah onları kahretsin! Nasıl da haktan çevriliyorlar!”
Bu ayet doğrudan tevhid, yani Allah’ın eşsizliği ve ortak kabul etmemesi meselesini ele almaktadır.
Kur’an burada iki dini topluluk içerisindeki bazı inançları eleştirmekte ve Allah’a:
çocuk,
ortak,
ilahî eş
veya O’nun zatına ortak bir varlık
nispet edilmesini reddetmektedir.
“Üzeyir Allah’ın Oğludur” İfadesindeki Üzeyir Kimdir
Üzeyir’in genellikle Yahudi geleneğindeki Ezra ile ilişkilendirildiği kabul edilir.Ezra, Yahudi tarihinde kutsal metinlerin öğretilmesi ve dini hayatın yeniden düzenlenmesi bakımından önemli bir kişilik olarak görülür.
İslam geleneğinde de Üzeyir hakkında çeşitli rivayetler bulunmaktadır.
Fakat Kur’an burada Üzeyir’in kimliğinden çok ona yüklenen aşırı dini konumu eleştirmektedir.
Bütün Yahudiler Gerçekten “Üzeyir Allah’ın Oğludur” mu Diyordu
Bunu bütün Yahudilere ve bütün Yahudilik tarihine genellemek doğru olmaz.Bugünkü ana akım Yahudilikte:
“Ezra Allah’ın oğludur.”
şeklinde bir inanç bulunmamaktadır.
Klasik İslam tefsirlerinde ayetteki sözün, Hz. Muhammed döneminde bulunan bazı Yahudi kişiler veya belirli bir grup tarafından söylendiği yönünde açıklamalar vardır.
Tarihsel olarak bu inancın hangi Yahudi çevresinde ve ne ölçüde bulunduğu konusunda kesin bilgiler sınırlıdır.
Bu nedenle ayeti:
“Bütün Yahudiler tarih boyunca Üzeyir’i Allah’ın oğlu kabul etmiştir.”
şeklinde sunmak doğru değildir.
Kur’an Neden “Yahudiler Dediler” Şeklinde Genel Bir İfade Kullanıyor
Kur’an bazen bir topluluğun içindeki belirli bir görüşü o topluluk üzerinden ifade edebilir.Bu tür ifadeleri tarih boyunca yaşamış her bireye otomatik olarak yaymak doğru değildir.
Aynı toplum içinde:
farklı mezhepler,
farklı dini anlayışlar,
farklı dönemler
ve birbirinden farklı insanlar
bulunabilir.
Dolayısıyla burada önemli olan, Kur’an’ın eleştirdiği Allah’a oğul nispet etme düşüncesidir.
Her Yahudi bireyi aynı inançla suçlamak ayetin amacını aşar.
“Hristiyanlar Mesih Allah’ın Oğludur Dediler” Ne Anlama Gelir
Buradaki Mesih, Hz. İsa’dır.Hristiyanlığın ana akım geleneklerinde Hz. İsa’nın “Tanrı’nın Oğlu” olarak tanımlanması merkezi bir inançtır.
Ancak Hristiyan teolojisindeki “Tanrı’nın Oğlu” ifadesi, çoğu Hristiyan tarafından biyolojik anlamda bir çocuk sahibi olma şeklinde anlaşılmaz.
Bu, onların kendi teolojik dilinde özel bir ilahî ilişkiyi ifade eder.
Kur’an ise bu teolojik açıklamayı kabul etmez.
Kur’an’ın tevhid anlayışında Allah:
doğurmamıştır,
doğurulmamıştır
ve hiçbir varlık O’nun ilahlığına ortak değildir.
Kur’an Hristiyanların “Oğul” Kelimesinden Ne Anladığını Bilmiyor mu
Bunu böyle söylemek doğru olmaz.Hristiyanlıkta “Oğul” kavramının biyolojik babalık anlamına gelmediği bilinmektedir.
Fakat Kur’an’ın itirazı yalnızca:
“Allah biyolojik olarak çocuk sahibi olamaz.”
meselesi değildir.
Daha temel itiraz şudur:
Hz. İsa’ya Allah’ın ilahlığına ait bir konum verilmesi.
Kur’an Hz. İsa’yı:
Mesih,
peygamber,
Allah’ın kelimesi
ve çok özel bir kul
olarak yüceltir.
Fakat onu Allah’ın kendisi veya Allah’ın ilahlığını paylaşan bir varlık olarak kabul etmez.
İslam Hz. İsa’yı Küçümsüyor mu
Hayır.Tam tersine Hz. İsa Kur’an’da son derece yüksek bir konuma sahiptir.
Mucizevi biçimde dünyaya gelişi anlatılır.
Hz. Meryem büyük saygıyla anılır.
Hz. İsa’ya mucizeler verildiği belirtilir.
İncil’in kendisine verildiği anlatılır.
Mesih olarak anılır.
Fakat Kur’an’ın çizdiği sınır şudur:
Peygamber ne kadar büyük olursa olsun Allah değildir.
Tevbe 30’un temel teolojik mesajlarından biri budur.
Bir Peygamberi Çok Sevmek Neden Tehlikeli Hâle Gelebilir
Sevginin kendisi tehlikeli değildir.Fakat sevgi ölçüsünü kaybettiğinde insan:
saygıyı kutsallaştırmaya,
kutsallaştırmayı ilahlaştırmaya
dönüştürebilir.
Bir peygamber,
veli,
din âlimi
veya başka bir insan
Allah’ın kullarından biridir.
Onu sevmek değerlidir.
Ama Allah’a ait sıfat ve yetkileri ona vermek İslam’ın tevhid anlayışına aykırıdır.
“Bu Onların Ağızlarıyla Söyledikleri Sözlerdir” Ne Demektir
Bu ifade söylenen dini iddianın vurgulanmasıdır.İnsan bazı sözleri:
atalarından,
geleneğinden,
dini çevresinden
veya toplumundan
devralabilir.
Fakat bir sözün çok uzun zamandır tekrarlanması onu otomatik olarak doğru yapmaz.
Kur’an insanı şu soruya yöneltir:
Bu sözü neden söylüyorsun?
Dayanağı nedir?
Allah hakkında konuşurken gerçekten vahye mi dayanıyorsun?
“Ağızlarıyla Söyledikleri” İfadesi Onların Buna İnanmadıkları Anlamına mı Gelir
Hayır.Buradaki ifade:
“Kalplerinde aslında inanmıyorlar.”
anlamına gelmek zorunda değildir.
Sözün iddia niteliğini vurgular.
Yani insanlar Allah hakkında bir söz söylemektedir.
Kur’an ise bu sözün hakikate dayanmadığını belirtmektedir.
Bu, Allah hakkında konuşmanın ne kadar ciddi olduğunu da hatırlatır.
İnsan dini konuda her duyduğunu Allah’a nispet etmemelidir.
“Daha Önce İnkâr Edenlerin Sözlerine Benziyorlar” Ne Demektir
Bu bölüm hakkında tefsirlerde farklı açıklamalar bulunmaktadır.Genel anlamıyla Kur’an, Allah’a:
çocuk,
ortak
veya ilahî paydaş
nispet eden düşüncelerin daha önceki toplumlarda da bulunduğunu hatırlatmaktadır.
Yani bu tür inanç biçimleri tamamen yeni değildir.
İnsanlık tarihinde çeşitli toplumlar:
tanrılara çocuklar,
ilahî aileler
ve yarı ilahî varlıklar
nispet etmiştir.
Kur’an bunların tamamının karşısına tevhidi koyar.
“Allah Onları Kahretsin” İfadesi Ne Anlama Gelir
Arapça ifadede güçlü bir kınama ve ilahî lanet anlamı vardır.Türkçe meallerde:
“Allah onları kahretsin”,
“Allah’ın laneti üzerlerine olsun”
gibi karşılıklar görülebilir.
Bu, ayetin reddettiği inanca yönelik çok sert bir ilahî değerlendirmedir.
Ancak son derece önemli bir ayrım vardır:
Bu ifade Müslümanlara:
“Gidin bu insanları öldürün.”
şeklinde verilmiş bir emir değildir.
“Allah Onları Kahretsin” Demek Müslümanlara Şiddet Yetkisi Veriyor mu
Hayır.Arapçadaki “qātalahumullāh” ifadesi güçlü bir kınama ve beddua üslubudur.
Bunu:
“Allah size onları öldürme emri veriyor.”
şeklinde çevirmek veya uygulamak yanlış olur.
Bir dini düşüncenin Kur’an tarafından ağır biçimde eleştirilmesi, bireylere o inancın mensuplarına saldırma hakkı vermez.
Teolojik eleştiri başka şeydir.
Fiziksel şiddet başka şeydir.
Bu ayrım mutlaka korunmalıdır.
Kur’an’ın Hristiyanlık Eleştirisi Hristiyanlara Düşmanlık Anlamına mı Gelir
Hayır.Kur’an Hristiyan teolojisinin bazı temel öğretilerini açık biçimde reddeder.
Fakat bir düşünceyi yanlış görmek ile o düşüncenin mensubuna haksızlık yapmak aynı şey değildir.
Bir Müslüman:
Hristiyanlığın teslis anlayışını yanlış görebilir.
Bir Hristiyan da İslam’ın Hz. İsa hakkındaki öğretisini kabul etmeyebilir.
Bu teolojik ayrılık, insanların:
birbirlerine hakaret etmesini,
haklarını çiğnemesini
veya şiddet uygulamasını
meşru hâle getirmez.
Aynı İlke Yahudiler İçin de Geçerli midir
Evet.Kur’an bazı Yahudi inanç ve davranışlarını eleştirir.
Fakat bu eleştirileri bütün Yahudilere karşı nefret üretmek için kullanmak doğru değildir.
Tarih boyunca yaşamış bütün Yahudiler:
aynı görüşe,
aynı davranışa
ve aynı sorumluluğa
sahip değildir.
Modern bir Yahudiye:
“Sen Üzeyir’i Allah’ın oğlu kabul ediyorsun.”
demek çoğu durumda tarihsel olarak da yanlış olacaktır.
Adalet, eleştiriyi de doğru kişiye ve doğru düşünceye yöneltmeyi gerektirir.
Tevbe 29 ile Tevbe 30 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Tevbe 29’da Ehl-i Kitapla ilgili siyasi, savaş ve cizye düzeninden söz edilmişti.Tevbe 30 ise teolojik farklılığın bir kısmını açıklamaktadır.
Yani önce:
siyasi-hukuki ilişki,
ardından:
inanç farklılıkları
gündeme gelir.
Böylece Ehl-i Kitapla olan ayrılığın yalnızca siyasi olmadığını, teolojik boyutunun da bulunduğunu görürüz.
Ancak teolojik ayrılıkları siyasi şiddet için sınırsız bir gerekçeye dönüştürmemek gerekir.
Bu Ayet Müslümanlara da Bir Uyarı Taşıyor mu
Evet.Ayet yalnızca:
“Başkaları ne yanlış yaptı?”
diye okunmamalıdır.
Müslüman da kendi din büyüklerine karşı ölçüyü kaybedebilir.
Bir şeyhe,
âlime,
veliye,
hocaya
veya dini lidere
Allah’a ait mutlak özellikler yüklemek tevhid açısından ciddi problem oluşturabilir.
Hiçbir insan:
hatasız,
mutlak otorite
veya Allah’ın yetkilerine ortak
hâle getirilemez.
Dolayısıyla Tevbe 30 Müslümanın kendi içindeki aşırılığa karşı da düşünmesini gerektirir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
İnsan sevdiği kişiyi büyütmeye eğilimlidir.Önce:
“Onu çok seviyorum.”
der.
Sonra:
“O asla hata yapmaz.”
diyebilir.
Daha sonra:
“O ne söylerse doğrudur.”
noktasına gelebilir.
Bu sadece din alanında olmaz.
Siyasette,
sanatta,
ailede
ve liderlik ilişkilerinde
de görülebilir.
Tevbe 30’un daha geniş ahlaki dersi şudur:
Hiçbir insanı mutlaklaştırma.
İnsan değerlidir.
Ama insan yine insandır.
Sonuç: Tevbe Suresi 30. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 30. ayet İslam’ın tevhid anlayışını son derece güçlü biçimde ortaya koymaktadır.Allah birdir.
O’nun ilahlığı paylaşılmaz.
O’na:
çocuk,
ilahî ortak,
eş
veya ilahlığını paylaşan başka bir varlık
nispet edilmez.
Ayette Yahudilerden Üzeyir hakkında böyle bir söz söyleyen bir anlayış eleştirilir.
Fakat bunu:
“Bütün Yahudiler tarih boyunca buna inanmıştır.”
şeklinde genellemek doğru değildir.
Bugünkü Yahudilikte Ezra’nın Allah’ın oğlu olduğu şeklinde ana akım bir inanç yoktur.
Hristiyanlık konusunda ise “Mesih Tanrı’nın Oğludur” öğretisi çok daha merkezi ve yaygındır.
Hristiyanlar bunu genellikle biyolojik oğulluk şeklinde anlamaz.
Fakat Kur’an yine de Hz. İsa’ya ilahî konum verilmesini reddeder.
İslam Hz. İsa’yı küçültmez.
Onu çok büyük bir peygamber ve Mesih olarak kabul eder.
Ama çizgiyi şurada çeker:
Kul, Allah olmaz.
Ayetin:
“Allah onları kahretsin.”
şeklindeki sert ifadesi de insanlara şiddet emri değildir.
Bu, teolojik iddiaya yönelik çok ağır bir ilahî kınamadır.
Müslümanın görevi bu ifadeyi:
Yahudiye,
Hristiyana
veya başka bir insana
keyfî saldırı bahanesi hâline getirmek değildir.
Belki de Tevbe 30’un Müslüman için en önemli öz eleştirisi şudur:
Başkalarının dini şahsiyetlerini aşırı yüceltmesini eleştirirken biz kendi:
âlimlerimizi,
şeyhlerimizi,
liderlerimizi
veya sevdiğimiz insanları
hatasız ve sorgulanamaz varlıklara dönüştürüyor muyuz?
Tevhid yalnızca:
“Allah birdir.”
demek değildir.
Aynı zamanda Allah’ın yerine hiçbir insanı koymamaktır.
Tevbe 30 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Sevdiğimiz ve saygı duyduğumuz insanlara hak ettikleri değeri verirken onları yine insan olarak görebiliyor muyuz, yoksa sevgi ve bağlılık arttıkça yalnızca Allah’a ait olması gereken mutlaklığı fark etmeden insanlara da mı vermeye başlıyoruz?
