Târık Suresi 16. Ayette “Ben De Bir Plan Kurarım” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Allah’a Nispet Edilen “Keyd” İnsanların Hilesinden Nasıl Ayrılır; İlahi Karşılık, Adalet Ve İnsan Planlarının Sınırı Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Târık Suresi 16. Ayette Ne Buyrulur
Târık Suresinin on altıncı ayetinde anlam olarak:
“Ben de bir plan kurarım.”
buyrulur.
Bir önceki ayette:
“Şüphesiz onlar bir tuzak kuruyorlar.”
denilmişti.
Şimdi aynı kelime kökü:
ilahî karşılık için kullanılır.
İnsanlar:
plan yapıyor.
Allah da:
onların planlarını kuşatan,
sonuçlarını boşa çıkarabilen
bir karşılık veriyor.
Bu yapı:
surenin son bölümündeki güç dengesini:
çok çarpıcı biçimde değiştirir.
Burada Yine “Keyd” Kelimesi mi Kullanılır
Evet.
Arapçada:
“ve ekîdu keydâ”
ifadesi vardır.
Yani:
“Ben de bir keyd yaparım.”
Ancak aynı kelimenin:
insan için kullanılmasıyla
Allah için kullanılması:
ahlaki bakımdan birebir aynı anlama gelmek zorunda değildir.
Dil:
bağlama göre anlam kazanır.
İnsanın keydi:
zulüm ve aldatma olabilir.
İlahî keyd ise:
zulmü etkisizleştiren karşı plan
olarak anlaşılır.
Allah “Hile Yapar” Demek Doğru mudur
Bu ifadeyi modern Türkçedeki olumsuz “hilekârlık” anlamıyla kullanmak:
yanıltıcı olabilir.
Çünkü “hile” dediğimizde:
çoğu zaman:
aldatma,
dürüst olmama
ve haksız çıkar
düşünürüz.
Oysa Kur’an’ın Allah tasavvurunda:
zulüm ve adaletsizlik:
Allah’a nispet edilmez.
Bu nedenle burada daha uygun anlam:
karşı plan, stratejik boşa çıkarma ve ilahî mukabele
şeklindedir.
İnsanların Planı İle İlahi Plan Arasında Temel Fark Nedir
İnsan:
sınırlı bilgiyle plan yapar.
Geleceği tam bilmez.
Başka insanların kararlarını:
kontrol edemez.
Yanılabilir.
Hesabı bozulabilir.
Kur’an’ın teolojik çerçevesinde Allah ise:
bilgi ve kudret açısından:
bu sınırlılıklara sahip değildir.
Bu nedenle:
insanın planı:
ihtimaldir.
İlahî tasarruf ise:
nihai belirleyicilik
anlamı taşır.
Ayet “İnsan Plan Yapmasın” mı Diyor
Hayır.
Plan yapmak:
insanın doğal ve gerekli bir faaliyetidir.
Eğitim planı.
İş planı.
Gelecek planı.
Tedbir.
Strateji.
Bunların hiçbiri:
tek başına yanlış değildir.
Eleştirilen:
haksız amaçlar için plan kurmaktır.
Dolayısıyla ayet:
stratejik düşünmeyi değil,
zulme hizmet eden stratejiyi
hedef alır.
Allah’ın Karşı Planı İnsanların Özgür İradesini Yok Eder mi
Kur’an’ın sorumluluk anlayışında:
hayır.
İnsan:
kendi kararını verir
ve bundan sorumlu tutulur.
İlahî tasarruf:
insanın yaptığı seçimi:
zorla ona yaptırmak anlamında düşünülmez.
İnsan plan kurar.
Ama:
planının sonucunu mutlak biçimde:
kontrol edemez.
Bu ayrım:
özgür irade ile ilahî kudretin birlikte düşünülmesinde:
önemlidir.
“İlahî Karşılık” Nasıl Bir Şey Olabilir
Bazen:
bir planın kendi içinde çökmesi.
Bazen:
beklenmeyen bir olayın onu bozması.
Bazen:
zulmeden kişinin:
kendi stratejisinin sonucuyla karşılaşması.
Bazen de:
nihai hesapta:
yaptıklarının karşılığını alması.
Ayet:
tek bir tarihsel mekanizma:
belirtmez.
Asıl fikir:
insanın haksız planının mutlak başarı garantisi olmadığıdır.
İnsan Bazen Kendi Tuzaklarına Düşebilir mi
Evet.
Bu:
hem psikolojik
hem tarihsel
hem toplumsal açıdan:
sık görülebilir.
Bir yalanı gizlemek için:
başka yalanlar gerekir.
Bir haksızlığı korumak için:
yeni baskılar gerekir.
Bir manipülasyon:
zamanla:
daha büyük çelişkiler üretir.
Bazen:
bir planı sürdürebilmek için:
insan kendi özgürlüğünü de:
daraltmaya başlar.
Böylece:
başkasına kurduğu düzen, kendi kafesine dönüşebilir.
İlahi “Keyd” İntikam Duygusu mudur
İnsan intikamı:
öfke,
ego
ve tatmin isteği taşıyabilir.
İlahî karşılık ise:
İslamî teolojide:
insani psikolojik zaaflara
indirgenmez.
Burada daha uygun kavram:
adalet
olabilir.
Yani:
zulmün:
karşılıksız bırakılmaması.
Dolayısıyla:
ilahî keydi:
insanın öfkeli intikam dürtüsüyle:
aynılaştırmamak gerekir.
İnsan Neden Kendi Planını Mutlaklaştırmaya Eğilimlidir
Çünkü plan kurmak:
kontrol hissi verir.
İnsan:
şöyle düşünür:
“Bütün ihtimalleri hesapladım.”
Ama hayat:
çoğu zaman:
hesap dışı unsurlar üretir.
Sağlık değişebilir.
Ekonomi değişebilir.
İnsanlar fikir değiştirebilir.
Doğal olaylar olabilir.
Bu nedenle:
plan yapmak:
akıllıcadır.
Planı:
kaderin kendisi sanmak
ise:
yanıltıcı olabilir.
Stratejik Zekâ Ahlaki Üstünlük Anlamına Gelir mi
Hayır.
Bir insan:
çok zeki olabilir
ama:
ahlaken kötü planlar kurabilir.
Bir devlet:
çok gelişmiş olabilir
ama:
zulmedebilir.
Bir şirket:
çok başarılı strateji geliştirebilir
ama:
insanlara haksızlık yapabilir.
Bu nedenle:
başarı ile doğruluk aynı şey değildir.
Bir planın işe yaraması:
onu ahlaken doğru yapmaz.
Tarihte Güçlü Planların Çökmesi Bize Ne Öğretebilir
Tarih:
kendini dokunulmaz sanan:
çok sayıda iktidarın
son bulduğunu gösterir.
Bazı sistemler:
on yıllarca güçlü görünür.
Sonra:
beklenmedik biçimde çöker.
Bu bize:
tek tek tarihsel olayları:
doğrudan “ilahî müdahale” diye kesin etiketlemeyi değil,
daha genel bir şeyi:
insan gücünün geçiciliğini
hatırlatır.
Her Başarısız Planı “Allah Bozdu” Diye Kesin Yorumlayabilir miyiz
Dikkatli olmak gerekir.
İnanan kişi:
bütün varlığı:
ilahî kudret içinde görebilir.
Ama belirli bir olay hakkında:
“Allah kesin şu nedenle bunu yaptı.”
demek:
gayb bilgisi iddiasına dönüşebilir.
Biz:
her olayın ilahî hikmetini:
bilemeyebiliriz.
Bu nedenle:
genel teolojik ilkeyi kabul etmekle:
tek tek olayların nedenini kesin bilmek
aynı şey değildir.
Bu Ayet Mazlum İçin Nasıl Bir Teselli Taşır
Mazlum:
karşısındaki planı:
çok güçlü görebilir.
Her yol kapatılmış.
Her şey kontrol altında.
Bütün kurumlar:
karşı tarafın elinde
gibi hissedebilir.
Târık 16:
şunu hatırlatır:
Hiçbir insan planı mutlak değildir.
Bu:
mazluma:
hemen zafer garantisi vermez.
Ama:
zulmün:
sonsuz kontrol sahibi olmadığını
söyler.
Bu Ayet “Nasıl Olsa Allah Planlarını Bozar, Biz Hiçbir Şey Yapmayalım” Demek midir
Hayır.
Bu:
pasif kadercilik olurdu.
İnsan:
tedbir almalıdır.
Adaleti savunmalıdır.
Zulme karşı:
meşru yollarla:
çalışmalıdır.
Doğruyu anlatmalıdır.
İlahî kudrete güvenmek:
insanın kendi sorumluluğunu:
terk etmesi anlamına gelmez.
Tevekkül, eylemsizlik değildir.
Bu Ayet Bize Kendi Planlarımız Hakkında Hangi Soruyu Sordurmalıdır
Şu soruyu:
“Benim planım adil mi?”
Çünkü insan:
başkasının hilesini:
çok kolay görür.
Kendi stratejisini ise:
“gereklilik”
diye meşrulaştırabilir.
Kendi çıkarımız uğruna:
başkasının hakkını çiğniyor muyuz?
Doğruyu saklıyor muyuz?
İnsanları manipüle ediyor muyuz?
Bu sorular:
ayetin:
bize dönük aynasıdır.
“Allah’ın Planı” İfadesi İnsanın Güvensizlik Hissetmesine mi Yol Açar
Bağlama göre:
tam tersine.
Zalim için:
uyarıdır.
Mazlum için:
güvencedir.
Çünkü:
insanların gizli planlarının:
nihai gerçeklik üzerinde:
sınırsız yetkiye sahip olmadığını
söyler.
Bu yüzden:
ilahî keyd:
kaotik bir belirsizlik değil,
zulmün mutlaklaşmaması
fikrini taşır.
Târık Suresi 15 Ve 16. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
“Şüphesiz onlar bir plan kuruyorlar.”- ayet:
“Ben de bir plan kurarım.”İnsan:
hesap yapar.
Allah:
onun hesabını kuşatır.
İnsan:
kontrol ettiğini sanır.
Ama:
mutlak kontrol:
onda değildir.
Bu iki ayetin birlikte verdiği ana mesaj:
insan stratejisinin sınırı
ve:
ilahî hükmün üstünlüğüdür.
Târık Suresi 16. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Târık Suresinin on altıncı ayeti:
“Ben de bir plan kurarım.”
der.
Bu ifade:
tek başına okunduğunda:
sert görünebilir.
Ama:
önceki ayetle birlikte:
çok açık bir karşılık oluşturur.
Onlar plan kuruyor.
Allah da onların planına karşılık veriyor.
Bu:
çok önemli bir güç düzeltmesidir.
İnsan:
plan kurduğu anda:
kendini kontrol sahibi
hissedebilir.
Bilgi toplar.
İnsanları organize eder.
İhtimalleri hesaplar.
Rakibinin zayıf noktalarını:
belirler.
Ve sonunda:
“Artık her şey benim elimde.”
diye düşünebilir.
Târık:
tam bu noktada:
insanın kontrol yanılsamasını:
kırar.
Çünkü:
plan yapmak başka şeydir.
Sonucu mutlak kontrol etmek:
başka.
İnsan:
ikinciye sahip değildir.
Bu ilke:
yalnız kötülük planları için değil:
hayatın tamamı için:
düşündürücüdür.
Biz:
yarını planlarız.
Ama yarının:
bütün ayrıntılarını bilmiyoruz.
Bir iş kurarız.
Başarılı olacağını düşünürüz.
Bir ilişki için:
gelecek planları yaparız.
Bir şehirde:
yaşamaya karar veririz.
Ama:
hayat:
bizden büyük bir değişkenler ağıdır.
Bu:
plan yapmayalım
demek değildir.
Tam tersine:
Plan yap ama planına tapma.
Belki ayetin:
insanın gündelik hayatına taşıdığı:
en sade bilgeliklerden biri budur.
Fakat surenin asıl bağlamında:
konu:
haksız planlardır.
İnsanlar:
vahyi susturmak için:
strateji geliştirir.
Kendilerince:
çok akıllıca hareket ediyor olabilirler.
Ama:
Kur’an’ın perspektifinde:
onların göremediği:
daha büyük bir gerçeklik vardır.
Bu:
mazlum için:
çok önemli bir psikolojik destek olabilir.
Çünkü zulüm:
yalnız fiziksel güçle değil,
kaçışsızlık hissiyle
de insanı ezer.
Zalim:
sana:
“Her şeyi kontrol ediyorum.”
hissi vermek ister.
Târık ise:
bu iddiayı:
reddeder.
Hiçbir insan her şeyi kontrol etmez.
Bu:
hemen kurtuluş geleceği
anlamına gelmez.
Bir mazlum:
uzun süre acı çekebilir.
Bir yanlış:
yıllarca sürebilir.
Bir zalim:
hayatı boyunca:
dünyevi ceza görmeyebilir.
Ama Kur’an’ın daha geniş ahiret sistemi:
hesabı:
dünya sınırının ötesine taşır.
Bu nedenle:
ilahî keyd:
“Her kötü plan anında başarısız olacaktır.”
şeklinde yüzeysel bir vaat değildir.
Daha büyük iddia şudur:
Hiçbir zulüm nihai gerçekliğin sahibi değildir.
Ayetin bize dönük tarafı da:
çok önemlidir.
İnsan:
başkasının hilesinden:
şikâyet ederken:
kendi yöntemlerini:
görmezden gelebilir.
Rakibin yalan söylediğinde:
öfkeliyiz.
Ama:
bizim tarafımız yalan söylediğinde:
“Strateji.”
diyebiliriz.
Karşı taraf manipülasyon yaptığında:
ahlaksızlık.
Biz yaptığımızda:
“Mecburduk.”
İşte:
ahlakın gerçek sınavı:
buradadır.
Bir ilke:
yalnız rakibe uygulanıyorsa:
ilke değildir.
Bu nedenle Târık 16:
yalnız:
“Allah onların planını bozacaktır.”
diye rahatlatan bir ayet değildir.
Aynı zamanda:
“Sen hangi planı kuruyorsun?”
diye soran bir ayettir.
Hakikati savunmak:
bize:
yalan söyleme hakkı vermez.
Adaleti savunmak:
adaletsiz yöntemleri:
meşrulaştırmaz.
Çünkü yöntem:
amacın ahlaki niteliğinin:
parçasıdır.
Ve belki Târık Suresi 16. ayetin en derin mesajı şöyle ifade edilebilir:
İnsan plan kurabilir, fakat hiçbir planı mutlak değildir. Zulmün en büyük yanılgısı, zekâsını ve gücünü kaderin kendisi sanmasıdır. Kur’an ise insan hesabının üzerinde bir adalet düzeni bulunduğunu söyler ve aynı anda bizi de uyarır: Başkasının hilesini eleştirirken kendi yöntemlerimizin ahlakını unutma.
