
Skolastik ve Yeni Skolastik Felsefelerinde Varlık Anlayışı Nasıldır

Giriş: Varlığın Tanrı ile Buluştuğu Düşünce Okulu
Orta Çağ’ın karanlık sandığımız sokaklarında
aslında ışıltılı felsefi arayışlar,
derin varlık sorgulamaları ve
akıl ile inancın buluştuğu metinler vardı.
İşte bu düşünce sisteminin adı:
Ve onun 19. yüzyılda yeniden canlanmış biçimi:
Peki bu iki büyük akımda “varlık” (Lat. ens) nasıl anlaşılmıştır
Tanrı, madde, insan ve evren ne tür bir varlık düzeninde açıklanır
Gelin ontolojinin (varlık felsefesinin) skolastik versiyonlarını detaylıca keşfedelim…
Skolastik Felsefede Varlık Anlayışı Nedir
Zaman ve Temsilciler:
- Augustinus (öncü)
- Anselmus
- Thomas Aquinas
- Albertus Magnus
Varlık Anlayışının Temel Özellikleri:
| Tüm varlık anlayışı Tanrı merkezlidir. Tanrı, “varlığın kendisi” (esse ipsum subsistens) kabul edilir. | |
| En yukarıda Tanrı, sonra melekler, insanlar, hayvanlar ve cansız varlıklar vardır. | |
| İnsan zihni, dış dünyadaki varlığı yansıma olarak kavrar. | |
| Aristoteles’ten alınan bu yaklaşımda her şey madde (hyle) + form (morphe) birleşimidir. |
Thomas Aquinas’a göre:
“Her varlık, Tanrı’dan pay alarak vardır.
Tanrı, var olmanın zorunlu özüdür; diğer her şey mümkün varlıktır.”
Skolastik Felsefede Varlık Türleri
| Varlığı kendi özünden gelen, yaratılmamış, sonsuz varlıktır. | |
| Varlığı başka bir varlığa (Tanrı’ya) bağlı olan varlıklardır. | |
| Gerçekliği olmayan, sadece düşüncede var olan şeylerdir (örneğin: yokluk). |
Ontolojik Argüman:
Anselmus’un “Tanrı, düşünülebilecek en mükemmel varlıktır” ifadesiyle formüle ettiği Tanrı’nın zorunlu varlığı anlayışı, skolastik felsefenin çekirdeğidir.
Yeni Skolastik (Neo-Skolastik) Felsefede Varlık Anlayışı Nedir
Zaman ve Temsilciler:
- Joseph Kleutgen
- Jacques Maritain
- Étienne Gilson
Amaç:
Modern felsefenin (özellikle Descartes, Kant, Hegel’in) özne-merkezli yaklaşımına karşı,
Aristotelesçi-Thomist felsefeyi canlandırarak
“varlığı merkeze alan” bir metafizik kurmak.
Neo-Skolastik Varlık Yaklaşımı: “Esse” Önceliklidir
| Essentia | “Ne olduğu”, öz |
| Esse | “Olduğu”, varoluş |
Varlık iki boyutludur:
➤ Essentia = Tanımlanabilir öz
➤ Esse = Tanrı’nın bahşettiği “olmak” eylemi
Neo-skolastikler, bu ayrımın üzerine inşa ettikleri ontolojide şöyle derler:
“Varlık özden önce gelir. Çünkü öz ancak var olmakla anlam kazanır.”
Skolastik – Neo-Skolastik Varlık Anlayışlarının Karşılaştırması
| Özellik | ||
|---|---|---|
| Teolojik amaçlı varlık açıklaması | Ontolojik-metafizik sistem kurma | |
| Aristoteles + Hristiyanlık | Thomas Aquinas yorumu + modern ihtiyaç | |
| Tanrı (zorunlu varlık) | “Esse” – Tanrı’nın “olma gücü” | |
| Nesne gerçekliği ön planda | Özneye yaklaşım daha gelişmiş ama metafizik esas | |
| İnancı akıl yoluyla temellendirmek | Modern felsefeye karşı metafizik savunusu yapmak |
Günümüz Felsefesine Etkileri
Katolik teolojisinde hâlâ etkilidir
Metafizik ve varlık felsefesi tartışmalarında başvurulan kaynaklardandır
Modern varlık düşüncesi ile birleştirilmeye çalışılan en sistemli “Tanrı merkezli ontoloji”dir
Sonuç: Tanrı’nın Varlığında Var Olmak
Skolastik ve Yeni Skolastik felsefe,
varlığı yalnızca fiziksel değil, metafiziksel ve teolojik bir düzlemde ele alır.
Varlık:
- Tanrı’da zorunlu
- İnsan ve diğer varlıklarda mümkün
- Akılla bilinebilir ama inançla tamamlanabilir bir gerçekliktir.
“Skolastikler için varlık, sadece ‘vardır’ demek değildir;
aynı zamanda ‘neden var’ sorusunun cevabını Tanrı’da bulmaktır.”
Kapanış Sorusu:
Eğer varlık, “olmakla” değil de “verilmekle” mümkünse…
Gerçekten sahip olduğumuz ne vardır
Ve Tanrı olmadan varlık ne kadar anlamlıdır
Son düzenleme: