Jacques Derrida'nın Kitapları Nelerdir 
Dekonstrüksiyon, Yazı, Fark, İz Ve Metnin Sonsuz Yorum Kapıları Nasıl Okunur
Jacques Derrida'nın kitapları, modern felsefenin en zor, en sarsıcı ve en çok tartışılan metinleri arasında yer alır. Bu kitaplar yalnızca bir filozofun düşüncelerini anlatmaz; metin, anlam, yazı, fark, iz, merkez, yorum, mevcudiyet, hakikat, dil, öteki, adalet ve dekonstrüksiyon gibi kavramların bütün düşünce tarihini nasıl yerinden oynattığını gösterir.
Derrida okumak, sıradan bir felsefe kitabı okumak değildir. Çünkü Derrida, okura “şu doğrudur” diye kolay bir sonuç sunmaz. Daha çok, doğru sandığımız şeyin hangi kavramlarla, hangi dışlamalarla, hangi sessizliklerle ve hangi hiyerarşilerle kurulduğunu sorgulatır.
Onun kitapları bir kapı gibi açılmaz; daha çok kapının, anahtarın, eşiğin ve “içeri” dediğimiz yerin ne anlama geldiğini sorgulatır. Bu yüzden Jacques Derrida'nın eserleri, modern düşüncenin en derin okuma deneyimlerinden biridir.
Jacques Derrida'nın Kitapları Neden Bu Kadar Önemlidir
Jacques Derrida'nın kitapları, felsefenin yalnızca ne söylediğini değil, nasıl söylediğini, neyi merkezde tuttuğunu, neyi dışarıda bıraktığını ve hangi kavramları görünmez biçimde üstün kıldığını gösterdiği için önemlidir.
Derrida'nın kitapları, okuyucuyu şu büyük sorularla karşı karşıya bırakır:
Bir metnin anlamı gerçekten tek midir
Yazarın niyeti metni tamamen belirler mi
Konuşma yazıdan gerçekten daha üstün müdür
Hakikat, dilin dışında saf biçimde bulunabilir mi
Bir kavram, karşıtını dışarıda bırakarak mı güç kazanır
Merkez dediğimiz şey, kenara ittiği şeylere bağlı olabilir mi
Bu sorular Derrida'nın kitaplarının temel gücünü oluşturur. Onun eserleri, düşüncenin kendine fazla güvenen tarafını yavaşlatır. Bir kavramı kullandığımızda, o kavramın tarihini, gölgesini, karşıtını, dışladığını ve içindeki çatlağı da fark etmeye çağırır.
Derrida'nın kitapları önemlidir çünkü:
Sabit anlam fikrini sorgular.
Batı metafiziğinin temel hiyerarşilerini açığa çıkarır.
Yazının düşüncedeki bastırılmış gücünü gösterir.
Okuma eylemini pasif anlam çıkarma olmaktan çıkarır.
Metnin içinde çalışan sessiz izleri görünür kılar.
Felsefeyi, edebiyatı, hukuku, siyaseti ve etiği yeniden düşündürür.
Bu yüzden Derrida'nın kitapları yalnızca akademik metinler değildir; insanın anlamla kurduğu ilişkinin en derin kırılma noktalarından biridir.
Derrida Okumaya Nereden Başlanmalı
Derrida okumaya başlamak isteyen biri için en büyük hata, doğrudan en yoğun metinlere girip hemen vazgeçmektir. Çünkü Derrida, sistematik ve düz anlatımlı bir yazar değildir. Onun metinleri bazen kavramlarla ilerler, bazen kelimelerin içini açar, bazen bir filozofun metnindeki küçük bir ayrıntıdan bütün Batı düşüncesini sarsan sonuçlara ulaşır.
Derrida'ya başlamak için şu yol daha sağlıklı olur:
Önce temel kavramları öğrenmek gerekir.
Dekonstrüksiyon, différance, iz, yazı, supplement, mevcudiyet, merkez, metin, bağlam ve öteki kavramları bilinmeden Derrida okumak çok zorlaşır.
Sonra daha açıklayıcı metinlere geçilmelidir.
Derrida'nın söyleşi formatındaki veya kendi düşüncesini daha doğrudan anlattığı eserleri başlangıç için daha uygundur.
Ardından erken dönem üç büyük esere yönelmek gerekir.
Derrida'nın 1967 yılında yayımlanan üç büyük eseri, onun felsefesinin ana kapıları gibidir: Of Grammatology, Writing And Difference, Speech And Phenomena.
Daha sonra tematik okumaya geçilebilir.
Yazı, anlam, hukuk, etik, Marx, bağışlama, misafirperverlik, dostluk ve ölüm gibi konulara göre kitaplar seçilebilir.
Başlangıç için en uygun yol şöyle düşünülebilir:
Positions ile genel çerçeve.
Of Grammatology ile yazı ve metafizik eleştirisi.
Writing And Difference ile edebiyat, felsefe ve yapı tartışmaları.
Speech And Phenomena ile Husserl ve mevcudiyet eleştirisi.
Margins Of Philosophy ile kavramsal derinleşme.
Force Of Law ile hukuk ve adalet meselesi.
Specters Of Marx ile siyaset, miras ve hayalet düşüncesi.
Derrida okunurken amaç hızlı bitirmek değil; anlamın nasıl kurulduğunu sabırla izlemektir.
Of Grammatology Nedir Derrida'nın En Temel Kitaplarından Biri Neden Bu Kadar Önemlidir
Of Grammatology, Derrida'nın en önemli eserlerinden biridir. Bu kitap, yazı, konuşma, dil, mevcudiyet, merkez ve Batı metafiziği üzerine yaptığı en güçlü eleştirilerden birini içerir. Derrida'nın adıyla özdeşleşen dekonstrüksiyon düşüncesinin en büyük kapılarından biri bu eserdir.
Bu kitabın temel meselesi şudur:
Batı düşüncesi tarih boyunca konuşmayı yazıdan üstün görmüştür. Çünkü konuşmada kişinin sesi, varlığı ve niyeti daha doğrudan mevcut gibi kabul edilmiştir. Yazı ise çoğu zaman konuşmanın kopyası, gölgesi veya ikincil biçimi olarak düşünülmüştür.
Derrida bu hiyerarşiyi sorgular.
Ona göre yazı, yalnızca konuşmanın sonradan gelen kaydı değildir. Dilin kendisi zaten iz, tekrar, fark ve ertelenme yapılarıyla çalışır. Konuşma da sanıldığı kadar saf, doğrudan ve canlı değildir. Çünkü konuşurken kullandığımız kelimeler bize ait saf anlamlar değildir; tarihsel, kültürel ve dilsel izler taşır.
Of Grammatology şu konuları derinleştirir:
Yazının bastırılmış felsefi önemini açar.
Konuşma merkezli düşünceyi sorgular.
Mevcudiyet metafiziğini eleştirir.
Rousseau üzerinden supplement kavramını tartışır.
Dil, anlam ve temsil arasındaki ilişkiyi yeniden düşünür.
Bu kitap kolay değildir. Fakat Derrida'yı anlamak isteyen biri için vazgeçilmezdir. Çünkü Derrida'nın düşüncesindeki en temel kırılma burada görünür: Anlam hiçbir zaman saf, doğrudan ve tamamen mevcut değildir.
Writing And Difference Neyi Anlatır
Writing And Difference, Derrida'nın en güçlü erken dönem kitaplarından biridir. Bu eser, felsefe, edebiyat, yapısalcılık, psikanaliz ve modern düşünce üzerine yazılmış önemli metinleri bir araya getirir. Kitap, Derrida'nın yalnızca dil filozofu değil; aynı zamanda kültür, edebiyat ve düşünce tarihiyle derin hesaplaşma yapan bir filozof olduğunu gösterir.
Bu eserde Derrida, farklı düşünürler ve metinler üzerinden anlamın nasıl kurulduğunu, nasıl dağıldığını ve nasıl kendi içinde çatlaklar taşıdığını inceler.
Kitapta öne çıkan temalar şunlardır:
Yapı Ve Merkez Sorunu
Derrida, yapı kavramının merkez fikrine nasıl ihtiyaç duyduğunu ama bu merkezin aynı zamanda yapının oyununu sınırladığını gösterir.
Foucault Tartışması
Akıl, delilik, dışlama ve felsefi söylemin sınırları üzerine önemli bir hesaplaşma içerir.
Levinas Okuması
Öteki, etik, sonsuzluk ve felsefenin başkasını nasıl düşündüğü üzerine derin bir tartışma açar.
Freud Ve Psikanaliz Bağlantısı
Yazı, iz, bilinçdışı ve temsil meseleleri psikanalitik kavramlarla ilişkilendirilir.
Edebiyatın Felsefi Gücü
Derrida için edebi metinler, anlamın sabitlenemediğini gösteren özel alanlardır.
Writing And Difference, Derrida'nın düşüncesinin ne kadar geniş bir alanda çalıştığını gösterir. Bu kitap, okuru yalnızca Derrida'ya değil; aynı zamanda Derrida'nın tartıştığı büyük düşünürlere de taşır.
Speech And Phenomena Neden Önemlidir
Speech And Phenomena, Derrida'nın Husserl fenomenolojisiyle hesaplaştığı temel eserlerinden biridir. Bu kitap özellikle mevcudiyet, bilinç, işaret, ses, anlam ve zaman kavramları açısından çok önemlidir.
Husserl fenomenolojisinde bilinç ve anlamın kendini doğrudan verebildiği fikri güçlüdür. Derrida ise bu doğrudanlık fikrini sorgular. Ona göre bilinç bile kendi kendine tamamen saf biçimde mevcut değildir. Anlam, daima iz, tekrar, zaman farkı ve dilsel işaretler içinde çalışır.
Bu kitapta Derrida şu soruların peşine düşer:
Kişi kendi bilincine gerçekten doğrudan sahip midir
Ses, anlamı yazıdan daha saf biçimde taşır mı
Bir anlam, işaretlerden bağımsız olarak kendini tam gösterebilir mi
Zaman, bilincin içinde nasıl fark ve iz oluşturur
Derrida burada şunu gösterir:
Konuşma bile kendi içinde bir gecikme taşır.
Bilinç kendine tamamen şeffaf değildir.
Anlam, kendini tam olarak şimdi ve burada vermez.
Her mevcudiyetin içinde bir yokluk, bir iz, bir ertelenme vardır.
Speech And Phenomena, Derrida'nın en felsefi yoğunluk taşıyan kitaplarından biridir. Husserl'e aşina olmayan okuyucu için zor olabilir; fakat Derrida'nın mevcudiyet metafiziği eleştirisini anlamak için çok değerlidir.
Margins Of Philosophy Hangi Kapıları Açar
Margins Of Philosophy, Derrida'nın felsefenin merkezinde görülen kavramlara kenarlardan yaklaşmasını gösteren çok önemli bir eserdir. Kitabın adı bile Derrida'nın düşünce tarzını anlatır: Felsefenin yalnızca merkezinde değil, kenarlarında, dipnotlarında, dışarıda bıraktıklarında ve sınırlarında düşünmek.
Bu kitapta Derrida, felsefi kavramların nasıl kurulduğunu ve kendi sınırlarında nasıl çözülmeye başladığını inceler.
Öne çıkan konular şunlardır:
Différance
Derrida'nın en meşhur kavramlarından biri burada merkezi biçimde tartışılır. Anlamın hem farkla kurulduğu hem de sürekli ertelendiği gösterilir.
Metafor Meselesi
Felsefe çoğu zaman kendini saf kavramsal dil olarak sunar; fakat Derrida felsefi dilin de metaforlardan, aktarmalardan ve dilsel izlerden tamamen arınmadığını gösterir.
Felsefenin Kenarları
Bir düşünce sistemi kendisini merkezde kurarken, dışarıda bıraktığı unsurlara ihtiyaç duyar.
Hegel, Heidegger Ve Diğer Düşünürlerle Hesaplaşma
Derrida, felsefe tarihinin büyük isimlerini içeriden okuyarak onların kavramsal düzenlerini açar.
Margins Of Philosophy, Derrida'nın kavramlarla nasıl çalıştığını görmek için çok önemlidir. Bu kitap, felsefi kesinliklerin kenarlarında beliren çatlakları izler.
Derrida burada adeta şunu söyler:
Felsefenin merkezini anlamak istiyorsan, önce onun kenarlarına bak.
Dissemination Nedir Anlamın Dağılması Nasıl Düşünülür
Dissemination, Derrida'nın en edebi, en deneysel ve en yoğun kitaplarından biridir. Kitap, anlamın tek bir merkeze bağlı kalmayıp çoğalmasını, dağılmasını, saçılmasını ve farklı bağlamlarda yeni izler üretmesini tartışır.
“Dissemination” kelimesi kabaca yayılma, saçılma, çoğalma anlamları taşır. Derrida bu kavramla anlamın tek bir kaynağa, tek bir niyete veya tek bir sonuca kapatılamayacağını gösterir.
Bu kitabın temel fikirleri şunlardır:
Anlam çoğalır.
Bir metin tek bir okuma ile bitmez.
Yazarın niyeti yeterli değildir.
Metin, yazarın kastettiğinden daha fazla iz ve olasılık taşır.
Kelime kendi sınırını aşar.
Bir kelime başka kelimelere, başka bağlamlara ve başka yorumlara açılır.
Okuma sonsuz bir hareket kazanır.
Metin, okunduğu her bağlamda yeni bağlantılar üretebilir.
Edebiyat anlamın oyununu görünür kılar.
Özellikle edebi metinler, dilin sabitlenemeyen yapısını çok güçlü biçimde gösterir.
Dissemination, Derrida'nın niçin basit özetlere sığmadığını gösteren kitaplardan biridir. Bu eser, anlamın yalnızca çözülmediğini; aynı zamanda çoğaldığını ve farklı izler bırakarak yayıldığını anlatır.
Positions Neden Başlangıç İçin Faydalıdır
Positions, Derrida'nın düşüncesine giriş yapmak isteyenler için görece daha erişilebilir kabul edilebilecek eserlerden biridir. Bu kitap söyleşi ve açıklama niteliği taşıdığı için Derrida'nın temel meselelerini daha doğrudan kavramaya yardımcı olur.
Derrida'nın kitapları çoğu zaman yoğun ve dolaylıdır. Fakat Positions, onun kendi düşüncesini bazı temel kavramlar etrafında açıklamasını sağlar.
Bu kitapta okur şu konulara yaklaşabilir:
Dekonstrüksiyonun ne olduğu.
Yapısalcılıkla Derrida arasındaki ilişki.
Différance kavramının önemi.
Metin, yazı ve anlam meseleleri.
Felsefi gelenekle Derrida'nın hesaplaşması.
Başlangıç için faydalıdır çünkü:
Daha kısa ve yoğun bir giriş sunar.
Derrida'nın kendi sesinden temel çerçeveyi verir.
Daha büyük kitaplara hazırlık sağlar.
Okurun kavramsal yönünü güçlendirir.
Derrida'nın yanlış anlaşılmasını bir ölçüde azaltır.
Yine de bu kitap tamamen kolay değildir. Çünkü Derrida'nın açıklamaları bile kendi düşüncesinin karmaşıklığını taşır. Fakat Of Grammatology veya Dissemination gibi daha ağır metinlere geçmeden önce iyi bir hazırlık kapısı olabilir.
The Post Card Neyi Anlatır
The Post Card, Derrida'nın en özgün, en sıra dışı ve en edebi kitaplarından biridir. Felsefe, psikanaliz, aşk, yazışma, kartpostal, gönderme, gecikme, adres, muhatap ve metinsel oyunlar bu eserde iç içe geçer.
Bu kitabı anlamak kolay değildir; çünkü Derrida burada akademik bir felsefe kitabından çok daha deneysel bir yazı biçimi kurar. Kitap, bir anlamda mektubun, gönderinin ve hitabın felsefesidir.
Temel sorular şunlardır:
Bir mesaj gerçekten doğru kişiye ulaşır mı
Yazı, gönderildiği anda yazarından kopar mı
Bir metnin muhatabı kimdir
Aşk mektubu yalnızca sevdiğine mi yazılır, yoksa dilin kendisine mi
Felsefe tarihinde öğretmen-öğrenci, baba-oğul, yazar-okur ilişkisi nasıl kurulur
Bu kitapta Derrida, Plato, Sokrates ve Freud gibi figürlerle de dolaylı biçimde hesaplaşır. Yazının bir yere gönderilmesi, ama hiçbir zaman tamamen kontrol edilememesi fikri çok önemlidir.
The Post Card, Derrida'nın şu büyük fikrini edebi ve felsefi biçimde gösterir:
Bir metin yazıldıktan sonra yazarın elinden çıkar.
Adres değişebilir.
Okur değişebilir.
Bağlam değişebilir.
Anlam başka yerlere sapabilir.
Bu kitap, Derrida'nın metni bir olay, bir yolculuk ve bir sapma alanı olarak nasıl düşündüğünü gösterir.
Limited Inc Neden Dil Ve Bağlam Açısından Önemlidir
Limited Inc, Derrida'nın dil, bağlam, iletişim, söz edimleri ve anlamın sınırları üzerine yaptığı önemli tartışmaları içerir. Bu kitap özellikle Derrida ile dil felsefesi arasındaki ilişkiyi anlamak isteyenler için değerlidir.
Burada temel meselelerden biri şudur:
Bir sözün anlamı tamamen bağlam tarafından belirlenebilir mi
Yoksa her söz, başka bağlamlarda tekrar edilebildiği için anlamı daima kayabilir mi
Derrida için bir işaretin en önemli özelliklerinden biri tekrar edilebilir olmasıdır. Bir kelime, bir cümle veya bir imza farklı bağlamlarda tekrar edilebilir. Fakat her tekrar, aynı zamanda anlamda bir fark üretir.
Bu nedenle Limited Inc şu konuları tartışır:
Bağlamın sınırları.
İletişimde niyetin rolü.
Bir sözün farklı bağlamlarda nasıl değiştiği.
Yazının ve işaretin tekrar edilebilirliği.
Anlamın hiçbir zaman tamamen kontrol edilememesi.
Bu kitap, Derrida'nın yanlış biçimde “her şey keyfi yorumdur” demediğini gösterir. Tam tersine, anlamın oluşmasında bağlamın önemini kabul eder; fakat bağlamın hiçbir zaman tamamen kapanamayacağını savunur.
Bir cümle bağlam içinde anlam kazanır.
Ama bağlam da sonsuza kadar genişleyebilir.
Bu yüzden anlam hem belirlenir hem de kaymaya açık kalır.
Specters Of Marx Neden Önemlidir
Specters Of Marx, Derrida'nın siyaset, miras, hayalet, adalet, kapitalizm ve Marx düşüncesi üzerine en etkili kitaplarından biridir. Bu eser, özellikle Soğuk Savaş sonrası dönemde Marx'ın “bittiği” iddia edilirken yazılmış güçlü bir felsefi müdahaledir.
Derrida burada Marx'ı klasik anlamda yeniden kurmaz. Onu bir hayalet, bir miras ve hâlâ geri dönen bir soru olarak düşünür. Kitabın temel fikri şudur:
Bazı düşünceler ölmez; bastırılsa bile hayalet gibi geri döner.
Specters Of Marx şu konuları açar:
Hayalet Kavramı
Geçmiş tamamen geçmez. Bastırılan şey, geleceği rahatsız eden bir iz olarak geri dönebilir.
Miras Meselesi
Bir düşünürü miras almak, onu aynen tekrar etmek değildir. Onunla hesaplaşmak, seçmek, dönüştürmek ve sorumluluk almaktır.
Adalet Çağrısı
Derrida için adalet, mevcut düzenin içinde tamamen kapanmayan bir taleptir.
Kapitalizm Eleştirisi
Eşitsizlik, sömürü, borç, dışlama ve küresel adaletsizlik meseleleri kitabın arka planında güçlü biçimde bulunur.
Gelecek Fikri
Derrida, geleceği kapalı bir program değil, beklenmeyen ötekinin gelişi olarak düşünür.
Specters Of Marx, Derrida'nın yalnızca metin teorisyeni olmadığını; siyaset, tarih ve adalet üzerine de güçlü bir düşünür olduğunu gösterir.
Force Of Law Neden Hukuk Ve Adalet İçin Temel Bir Metindir
Force Of Law, Derrida'nın hukuk, adalet, karar, sorumluluk ve dekonstrüksiyon ilişkisini tartıştığı en önemli metinlerden biridir. Bu eser özellikle hukuk felsefesi açısından büyük önem taşır.
Derrida burada hukuk ile adalet arasında çok önemli bir ayrım yapar:
Hukuk, kurallar, yasalar, kurumlar ve uygulanabilir normlarla ilgilidir.
Adalet ise hiçbir zaman tamamen kurala indirgenemeyen, daima daha fazlasını talep eden bir sorumluluk alanıdır.
Bu ayrım çok derindir. Çünkü bir karar hukuka uygun olabilir; fakat adalet duygusunu tam olarak karşılamayabilir. Aynı şekilde adalet arayışı, mevcut hukuku sorgulamayı gerektirebilir.
Force Of Law şu soruları açar:
Bir yasa metni gerçekten tek anlamlı mıdır
Hakim yalnızca kuralı mı uygular, yoksa yorum ve sorumluluk da üstlenir mi
Adalet mevcut hukuk sistemine tamamen sığar mı
Karar vermek, hesaplanabilir olanla hesaplanamaz olan arasında mı gerçekleşir
Derrida'ya göre adalet, hazır bir formül değildir. Karar, her zaman risk taşır. Çünkü her tekil durum, genel kuralın mekanik uygulanmasından daha fazlasını ister.
Bu yüzden Force Of Law, Derrida'nın etik ve politik düşüncesini anlamak için vazgeçilmezdir.
Politics Of Friendship Neyi Tartışır
Politics Of Friendship, Derrida'nın dostluk, kardeşlik, demokrasi, siyaset, yurttaşlık ve toplumsal bağ üzerine yoğunlaştığı önemli eserlerinden biridir. Bu kitap, dostluk kavramının yalnızca kişisel bir duygu değil; siyasal düşüncenin derin yapılarından biri olduğunu gösterir.
Derrida burada özellikle Batı siyaset düşüncesinde dostluk ve kardeşlik imgelerinin nasıl kullanıldığını sorgular.
Temel sorular şunlardır:
Dost kimdir
Düşman kimdir
Siyaset dost-düşman ayrımı üzerine mi kurulur
Demokrasi, yalnızca benzer olanların kardeşliği midir
Gerçek dostluk, ötekinin farklılığını kabul edebilir mi
Bu kitapta Derrida, dostluk kavramının masum olmadığını gösterir. Çünkü kimi zaman dostluk, sadece bana benzeyenle kurulan bir bağa dönüşebilir. Bu durumda farklı olan, yabancı olan veya öteki olan dışarıda bırakılır.
Derrida için demokrasi de tamamlanmış bir sistem değil, daima gelmekte olan bir vaattir. Bu nedenle dostluk siyaseti, ötekiyle ilişkiyi yeniden düşünmeyi gerektirir.
Politics Of Friendship, Derrida'nın siyaset düşüncesindeki en önemli metinlerden biridir. Özellikle demokrasi, eşitlik, dışlama ve öteki kavramları açısından derin bir eserdir.
The Gift Of Death Neyi Anlatır
The Gift Of Death, Derrida'nın sorumluluk, sır, ölüm, inanç, etik karar ve fedakârlık üzerine en derin metinlerinden biridir. Kitap özellikle insanın başkası karşısındaki sorumluluğunun ne kadar karmaşık ve çoğu zaman imkânsız olduğunu gösterir.
Derrida burada şu büyük soruya yaklaşır:
Birine karşı sorumlu olmak, başka birine karşı sorumluluğu ihmal etmek anlamına gelebilir mi
Bu soru çok önemlidir. Çünkü insan her zaman herkese aynı anda cevap veremez. Birine zaman ayırmak, başka birini bekletmek olabilir. Birini korumak, başka birine zarar vermek olabilir. Bir karar almak, başka olasılıkları dışarıda bırakmak olabilir.
The Gift Of Death şu temaları işler:
Sorumluluğun tekilliği.
Etik kararın imkânsızlığı.
Ölüm bilinci.
Sır ve içsel hesaplaşma.
İnanç ve fedakârlık.
Başkasına karşı cevap verme yükümlülüğü.
Derrida için sorumluluk, hazır kurallara mekanik olarak uymak değildir. Gerçek sorumluluk, kararın zor olduğu yerde başlar. Çünkü orada insan hiçbir zaman tamamen masum, tamamen güvenli ve tamamen hesaplanabilir bir zeminde hareket edemez.
Bu kitap, Derrida'nın etik düşüncesini anlamak için çok güçlü bir kapıdır.
Derrida'nın Bağışlama, Misafirperverlik Ve Öteki Üzerine Kitapları Neden Önemlidir
Derrida'nın geç dönem düşüncesinde bağışlama, misafirperverlik, öteki, yas, adalet, sorumluluk ve etik açıklık kavramları büyük önem kazanır. Bu metinler Derrida'nın sadece dil ve metin üzerine değil, insanın başkasıyla kurduğu en kırılgan ilişkiler üzerine de düşündüğünü gösterir.
Derrida'nın bu alandaki düşünceleri şu soruları açar:
Gerçek bağışlama mümkün müdür
Bağışlama sadece bağışlanabilir olan için mi geçerlidir
Misafirperverlik, yalnızca tanıdık olanı kabul etmek midir
Yabancı olanı gerçekten kabul edebilir miyiz
Öteki'ni kendi kavramlarımızın içine hapsetmeden düşünebilir miyiz
Derrida'ya göre gerçek misafirperverlik, yalnızca kontrollü kabul değildir. Öteki'nin gelişi her zaman bir risk, bir belirsizlik ve bir açıklık taşır.
Bağışlama da kolay bir ahlaki jest değildir. Eğer yalnızca kolayca bağışlanabilecek şeyleri bağışlıyorsak, bağışlama gerçek anlamda sınanmamış olabilir. Derrida, bağışlamanın en zor biçimini, neredeyse bağışlanamaz olan karşısında düşünür.
Bu metinler, Derrida'nın düşüncesindeki etik inceliği gösterir. Dekonstrüksiyon burada yalnızca metin çözümlemesi değil; ötekinin hakkını, sesini ve gelişini düşünme sorumluluğuna dönüşür.
Derrida'nın Kitapları Hangi Sırayla Okunmalı
Derrida'nın kitapları için tek bir zorunlu sıra yoktur; fakat okuyucuyu boğmayacak güçlü bir okuma yolu kurulabilir. Tatlım, en dengeli okuma sırası şöyle olabilir:
1. Positions
Derrida'nın temel kavramlarına ve düşünce çizgisine giriş için uygun bir başlangıçtır.
2. Of Grammatology
Yazı, konuşma, mevcudiyet ve Batı metafiziği eleştirisini anlamak için temel kitaptır.
3. Writing And Difference
Derrida'nın felsefe, edebiyat, yapısalcılık ve psikanalizle ilişkisini gösterir.
4. Speech And Phenomena
Husserl, bilinç, işaret ve mevcudiyet eleştirisi için okunmalıdır.
5. Margins Of Philosophy
Différance, metafor, felsefenin sınırları ve kavramsal derinlik için önemlidir.
6. Dissemination
Anlamın çoğalması, metnin açılması ve edebi-felsefi yazı deneyimi için güçlüdür.
7. Limited Inc
Dil, bağlam, tekrar edilebilirlik ve iletişim tartışmaları için okunmalıdır.
8. The Post Card
Yazı, gönderme, aşk, psikanaliz ve metinsel oyunlar açısından zengin bir eserdir.
9. Force Of Law
Hukuk, adalet, karar ve sorumluluk üzerine temel metindir.
10. Specters Of Marx
Siyaset, hayalet, miras ve adalet düşüncesi için önemlidir.
11. Politics Of Friendship
Dostluk, demokrasi, öteki ve siyasal bağ üzerine derinleşmek için okunabilir.
12. The Gift Of Death
Etik, ölüm, sır ve sorumluluk meselesi için güçlü bir geç dönem metnidir.
Bu sıra Derrida'yı kolaylaştırmaz; ama okurun düşünce yükünü daha düzenli taşımasını sağlar. Çünkü Derrida, bir anda fethedilecek bir yazar değildir. Derrida'ya yaklaşmak, anlamın sabit kapılarını birer birer yoklamak gibidir.
Derrida'nın Kitaplarını Okurken Hangi Kavramlara Dikkat Edilmeli
Derrida'nın kitaplarını okurken bazı kavramlar sürekli karşımıza çıkar. Bu kavramlar bilinmeden metinleri takip etmek zorlaşır. Ancak bu kavramlar ezberlenecek sabit tanımlar değil; metin içinde hareket eden düşünce düğümleridir.
Dekonstrüksiyon
Bir metnin veya düşünce yapısının içindeki hiyerarşileri, çatlakları ve bastırılmış izleri ortaya çıkarma biçimidir.
Différance
Anlamın hem farkla kurulduğunu hem de sürekli ertelendiğini anlatır.
İz
Her anlamın içinde, doğrudan mevcut olmayan başka anlamların kalıntısıdır.
Yazı
Yalnızca harflerle kayıt değil; anlamın iz, tekrar ve farklılaşma içinde çalışmasıdır.
Mevcudiyet
Batı felsefesinin hakikati doğrudan, saf ve hazır biçimde bulma arzusunu ifade eder.
Supplement
Hem ek hem de eksikliği tamamlayan şey anlamına gelir. Bir şeyin tamam gibi görünürken aslında eklemeye ihtiyaç duymasını gösterir.
Merkez
Bir yapıyı sabitleyen ama aynı zamanda yapının oyununu sınırlayan konumdur.
Öteki
Benim kavramlarıma tamamen indirgenemeyen farklılık alanıdır.
Adalet
Hukuka indirgenemeyen, daima gelmekte olan, tamamlanmamış bir sorumluluk çağrısıdır.
Bağlam
Anlamı belirler; fakat Derrida'ya göre hiçbir bağlam tamamen kapanmaz.
Bu kavramları takip etmek, Derrida'nın metinlerini daha anlaşılır hâle getirir. Fakat Derrida'da her kavram bir kapı gibidir; açıldığında başka kapılara çıkar.
Jacques Derrida'nın Kitapları Hakkında Genel Değerlendirme
Jacques Derrida'nın kitapları, modern düşüncenin anlam, dil, metin, yazı, adalet ve öteki üzerine kurduğu en güçlü sorgulamalardan biridir. Bu kitaplar kolay değildir; fakat kolay olmamaları onların eksikliği değil, düşüncenin gizli karmaşıklığına sadık kalmalarından kaynaklanır.
Derrida'nın kitapları kısaca şöyle değerlendirilebilir:
| Kitap | Temel Önemi |
|---|---|
| Of Grammatology | Yazı, konuşma ve mevcudiyet metafiziği eleştirisi |
| Writing And Difference | Felsefe, edebiyat, yapı ve fark üzerine temel metinler |
| Speech And Phenomena | Husserl, bilinç, işaret ve mevcudiyet eleştirisi |
| Margins Of Philosophy | Différance, metafor ve felsefenin kenarları |
| Dissemination | Anlamın çoğalması ve metinsel dağılma |
| Positions | Derrida'nın temel düşüncelerine giriş niteliği |
| Limited Inc | Bağlam, iletişim ve tekrar edilebilirlik tartışması |
| The Post Card | Yazı, gönderme, aşk, felsefe ve psikanaliz |
| Specters Of Marx | Hayalet, miras, siyaset ve adalet |
| Force Of Law | Hukuk, adalet ve karar sorumluluğu |
| Politics Of Friendship | Dostluk, demokrasi ve siyasal bağ |
| The Gift Of Death | Sorumluluk, sır, ölüm ve etik karar |
Derrida'nın kitapları bize şunu öğretir:
Anlam kolayca kapanmaz.
Metin tek sesli değildir.
Yazı ikincil değildir.
Merkez mutlak değildir.
Hakikat iddiası kendi izlerini taşır.
Öteki, benim kavramlarıma tamamen sığmaz.
Adalet, mevcut hukukun ötesinde çağırmaya devam eder.
Bu yüzden Derrida okumak, yalnızca felsefe öğrenmek değil; düşüncenin kendi alışkanlıklarını sorgulamaktır.
Son Söz Derrida'nın Kitapları Anlamın Sessiz İzlerini Takip Eden Sonsuz Bir Okuma Yolculuğu Mudur
Jacques Derrida'nın kitapları, anlamın tek bir yere yerleşmediğini, metnin tek bir kapıyla kapanmadığını ve düşüncenin en sağlam görünen merkezlerinin bile kendi içinde çatlaklar taşıdığını gösteren büyük bir felsefi yolculuktur.
Bu kitaplarda okur, hazır cevaplarla karşılaşmaz. Derrida okura kolay bir harita vermez. Tam tersine, haritanın çizgilerini, sınırlarını, boşluklarını ve dışarıda bıraktığı bölgeleri sorgulatır. Çünkü onun felsefesinde düşünmek, yalnızca bir şeyi anlamak değil; o anlamın hangi yollarla kurulduğunu ve hangi izleri bastırdığını fark etmektir.
Of Grammatology, yazının felsefedeki bastırılmış gücünü açar.
Writing And Difference, yapıların ve metinlerin içindeki gerilimleri gösterir.
Speech And Phenomena, bilincin kendine saf biçimde sahip olduğu fikrini sarsar.
Margins Of Philosophy, felsefenin kenarlarında saklanan izleri duyurur.
Dissemination, anlamın tek bir merkezde durmayıp çoğaldığını gösterir.
Limited Inc, bağlamın önemini ama kapanamazlığını anlatır.
Force Of Law, hukuk ile adalet arasındaki sonsuz mesafeyi düşündürür.
Specters Of Marx, geçmişin hayaletlerinin geleceği nasıl rahatsız ettiğini hatırlatır.
Derrida'nın kitapları insana şunu fısıldar:
Okuduğun metin yalnızca gördüğün kelimelerden ibaret değildir.
Kullandığın kavram yalnızca sözlük anlamından ibaret değildir.
Merkez sandığın yer yalnızca güç noktası değildir.
Dışarıda bıraktığın şey, içeride kurduğun anlamın sessiz şartı olabilir.
Söylediğin şeyin içinde söylemediğin şeylerin izi vardır.
Anlam bazen en çok kapandığını sandığın yerde açılır.
Bu yüzden Derrida'nın kitapları sabır ister. Hızlı okunmaz. Tek seferde tüketilmez. Kolayca özetlenmez. Her dönüşte başka bir iz, başka bir çatlak, başka bir soru, başka bir açıklık bırakır.
Belki de Derrida'yı gerçekten okumak, bir metni bitirmek değil; metnin artık seni bitmiş anlamlara eskisi gibi inandıramamasıdır.
