Nisâ Suresi 85. Ayette “Kim Güzel Bir İşe Aracılık Ederse Ondan Kendisine Bir Pay Vardır; Kim de Kötü Bir İşe Aracılık Ederse Ondan Kendisine Bir Pay Vardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 85. ayeti, insanın sorumluluğunu yalnızca doğrudan yaptığı davranışlarla sınırlamayan son derece önemli bir ilke ortaya koyar.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Kim güzel bir işe aracılık ederse onun sevabından kendisine de bir pay vardır. Kim de kötü bir işe aracılık ederse onun günahından kendisine de bir pay vardır. Allah her şey üzerinde gözetip karşılığını verendir.”
Bu ayette dikkat çeken temel kavram şefaat, yani bir işe destek olmak, aracılık etmek, önünü açmak veya başkasını o yönde teşvik etmektir.
Dolayısıyla ayetin sorusu yalnızca:
“Sen ne yaptın?”
değildir.
Aynı zamanda:
“Başkalarının ne yapmasına katkıda bulundun?”
sorusudur.
Nisâ Suresi 85. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet iki farklı aracılık biçiminden söz eder:
Güzel bir işe aracılık etmek.
Ve:
Kötü bir işe aracılık etmek.
İnsan kendisi doğrudan bir işi yapmasa bile o işin gerçekleşmesine katkıda bulunabilir.
Bir iyiliği başlatabilir.
Bir insanı hayra yönlendirebilir.
Ya da tam tersine bir kötülüğün önünü açabilir.
Kur’an’a göre bu katkı ahlâkî sonuç doğurur.
“Şefaat” Burada Ne Anlama Gelir
Şefaat kelimesi çoğu kişinin zihninde ahirette birinin başka biri için aracılık etmesi anlamıyla bilinir.
Fakat bu ayette kavram daha geniştir.
Burada şefaat;
aracılık,
destek,
teşvik,
yardım
ve bir işin gerçekleşmesine katkıda bulunmak
anlamında kullanılır.
Yani günlük hayattaki etkileme gücü de ayetin kapsamına girer.
“Güzel Bir İşe Aracılık Etmek” Nasıl Olur
Bunun pek çok örneği olabilir.
Bir ihtiyaç sahibini yardım edecek biriyle buluşturmak,
iş arayan dürüst bir insanı uygun bir işverene önermek,
barışmak isteyen iki kişiyi uzlaştırmak,
faydalı bir eğitim imkânını başkasına göstermek,
bir hayır işine insanları teşvik etmek
güzel aracılığa örnek olabilir.
Sen işi tamamen yapmasan bile, iyiliğin gerçekleşmesine vesile olmuş olursun.
“Ondan Kendisine Bir Pay Vardır” Ne Demektir
Bu ifade, iyiliğe katkıda bulunan kişinin de o iyiliğin karşılığından pay alacağını gösterir.
Burada başkasının sevabının azalması gerektiği anlamı yoktur.
Asıl fikir şudur:
İyiliğin oluşmasına katkı sağlayan kişinin katkısı da Allah katında değer taşır.
Yani iyilik paylaşılınca küçülmez.
Aksine etkisi çoğaldıkça karşılığı da büyüyebilir.
Bir İyiliğe Sadece Fikir Vermek de Pay Kazandırır mı
Eğer gerçekten o iyiliğin gerçekleşmesine olumlu katkı sağlıyorsa evet, ayetin genel ilkesi açısından düşünülebilir.
Bazen insan parayla yardım etmez ama doğru kişiyi doğru yere yönlendirir.
Bazen bir telefon açar.
Bir bağlantı kurar.
Bir fikir verir.
Bir fırsattan haberdar eder.
Ve büyük bir iyilik ortaya çıkar.
Bu, insanın etkisinin bazen yaptığı doğrudan işten çok daha büyük olabileceğini gösterir.
“Kötü Bir İşe Aracılık Etmek” Ne Anlama Gelir
Bir kötülüğü doğrudan yapmak kadar, onun gerçekleşmesine yardım etmek de ahlâkî sorun oluşturabilir.
Örneğin;
birini haksızlığa teşvik etmek,
yalanı yaymak,
bir dolandırıcılığa bağlantı sağlamak,
haksız bir torpil ayarlamak,
iftirayı başkasına aktarmak
veya zulmün gerçekleşmesine yardımcı olmak
kötü aracılığın örnekleri olabilir.
İnsan:
“Ben yapmadım, sadece yardımcı oldum.”
diyerek bütün sorumluluktan kurtulamayabilir.
Kötülüğe Sadece Yol Göstermek de Sorumluluk Doğurur mu
Eğer kişi bilerek ve isteyerek kötülüğün gerçekleşmesini kolaylaştırıyorsa evet.
Çünkü burada ahlâkî katkı vardır.
Bir insan yanlış planı kurmamış olabilir.
Ama yolu göstermiştir.
Araç sağlamıştır.
İnsanları bir araya getirmiştir.
Bilgiyi vermiştir.
Kur’an’ın bakışı açısından sorumluluk yalnızca son hareketi yapan kişiye ait değildir.
Zincirdeki bilinçli katkılar da önemlidir.
Ayet “Ben Sadece Emir Aldım” Mazeretini de Sorgular mı
Bir yönüyle evet.
İnsan bazen yaptığı işin yanlış olduğunu bildiği hâlde:
“Ben sadece aracıydım.”
veya:
“Bana söyleneni yaptım.”
diyebilir.
Fakat ahlâkî sorumluluk tamamen ortadan kalkmaz.
Bir emir açıkça haksızsa, onu uygulayan veya kolaylaştıran kişi de kendi rolünü değerlendirmek zorundadır.
İtaat, vicdanı tamamen devre dışı bırakan bir mazeret değildir.
İyiliğin Zincirleme Etkisi Olabilir mi
Evet.
Bir insan bir başkasına yardım eder.
O kişi ileride başka birine yardım eder.
Sonra o yardım başka insanlara ulaşır.
İlk kıvılcım küçük olabilir fakat etkisi büyür.
Bu nedenle bir iyilik bazen yapanın göremeyeceği kadar uzun bir zincire dönüşebilir.
Nisâ 85, insanın etki alanının kendi gözünün gördüğünden daha büyük olabileceğini düşündürür.
Kötülüğün de Zincirleme Etkisi Var mıdır
Evet ve bazen çok daha yıkıcı olabilir.
Bir yanlış bilgi yayılır.
Bir kişi paylaşır.
Yüz kişi görür.
Sonra binlerce insana ulaşır.
İtibarlar zarar görebilir.
Panik oluşabilir.
Bir çatışma başlayabilir.
İlk paylaşımı yapan kişi belki sonucun tamamını planlamamıştır.
Ama bilinçli biçimde yanlışın yayılmasına katkıda bulunduysa sorumluluğu üzerinde düşünmelidir.
Nisâ 83 ile Nisâ 85 Arasında Bir Bağ Kurulabilir mi
Evet.
Nisâ 83’te doğrulanmamış güvenlik ve korku haberlerini hemen yayan insanlar eleştirilmişti.
Nisâ 85 ise güzel veya kötü bir işe aracılık eden kişinin o işten pay alacağını bildirir.
Bu iki ayet birlikte düşünüldüğünde bilgi paylaşımının da bir aracılık biçimi olabileceği görülür.
İyi bilgiyi yaymak fayda doğurabilir.
Yanlış bilgiyi yaymak zarar doğurabilir.
Birini İşe Tavsiye Etmek Bu Ayetle İlgili midir
Evet, ayetin genel ilkesi açısından güzel bir örnektir.
Eğer gerçekten ehil ve güvenilir bir kişiyi tavsiye ediyorsan güzel bir aracılık yapmış olabilirsin.
Ama ehil olmadığını bildiğin bir kişiyi sırf arkadaşın veya akraban olduğu için önemli bir göreve getirtiyorsan, bunun sonucu kötü olabilir.
Bu noktada Nisâ 58’deki:
“Emanetleri ehline verin.”
ilkesi de devreye girer.
Torpil Kötü Aracılığa Dönüşebilir mi
Eğer torpil sonucunda hak eden kişi dışlanıyor, ehil olmayan biri göreve getiriliyor ve insanların hakkı zarar görüyorsa evet.
Burada yalnızca görevi alan kişi değil, onu haksız biçimde oraya taşıyan kişi de sorumluluk taşıyabilir.
Çünkü sonuçta bir kapı açılmıştır.
İyi aracılık hakkı sahibine ulaştırır.
Kötü aracılık ise hakkı olmayanı öne geçirir.
Ayet Sosyal Etki ve Liderlik Hakkında Ne Söyler
Bir insanın takipçisi, öğrencisi, çalışanı veya geniş çevresi varsa etkisi de büyür.
Bir öğretmen yüzlerce öğrenciyi etkileyebilir.
Bir yönetici binlerce insanın davranışını değiştirebilir.
Bir sosyal medya hesabı milyonlara ulaşabilir.
Etki büyüdükçe şu soru da büyür:
“Ben insanları hangi yöne yönlendiriyorum?”
Güç yalnızca yetki değil, aynı zamanda etki sorumluluğudur.
“Allah Her Şey Üzerinde Mukît’tir” Ne Demektir
Ayetin sonunda Allah için “Mukît” sıfatı kullanılır.
Bu kelime;
her şeyi gözeten,
her şeye gücü yeten,
her şeyin karşılığını veren
ve ihtiyaçları karşılayan
anlamlarla açıklanmıştır.
Buradaki bağlamda özellikle insanın yaptığı katkının Allah’ın bilgisinden kaçmayacağı vurgulanır.
Küçük görünen bir iyilik de, gizli bir kötülük desteği de kaybolmaz.
İyiliğe Vesile Olmak Bazen İyiliği Yapmaktan Daha Etkili Olabilir mi
Evet.
Bir insan tek başına on kişiye yardım edebilir.
Ama yüzlerce insanı doğru bir hayır sistemine yönlendirirse etkisi çok daha büyük olabilir.
Bu nedenle iyilik yalnızca:
“Ben ne yapabilirim?”
sorusuyla sınırlı değildir.
Bazen daha güçlü soru şudur:
“Başkalarının da iyilik yapmasını nasıl kolaylaştırabilirim?”
Bu, toplumsal iyiliğin büyümesini sağlar.
Nisâ 85 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugün bir insanın başkalarını etkileme kapasitesi tarihte hiç olmadığı kadar büyük olabilir.
Tek bir paylaşım,
bir bağlantı,
bir tavsiye,
bir yorum
veya bir yönlendirme
binlerce insana ulaşabilir.
Bu nedenle dijital dünyada da:
“Ben sadece paylaştım.”
cümlesi her zaman yeterli bir savunma değildir.
Paylaşmanın sonucunu düşünmek gerekir.
Ayetin İnsana Sordurduğu En Önemli Soru Nedir
Belki de şu:
“Ben insanların hayatında hangi kapıları açıyorum?”
İyi kapılar mı?
Kötü kapılar mı?
Bir insan senin sözünle yardım mı ediyor?
Yoksa nefret mi yayıyor?
Bir kişi senin tavsiyenle doğru bir fırsata mı ulaşıyor?
Yoksa hak etmediği bir avantaj mı elde ediyor?
İnsan bazen yaptığı eylemden çok başlattığı etkiyle hatırlanır.
Nisâ 85’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 85. ayet insanın ahlâkî sorumluluğunu kendi ellerinin yaptığı işlerden çok daha geniş bir alana taşır.
Çünkü insan toplum içinde yalnız yaşamaz.
Sözleri başkalarını etkiler.
Tavsiyeleri kararları değiştirir.
Bağlantıları fırsatlar oluşturur.
Paylaşımları fikirleri yayar.
Sessiz desteği bile bazen bir davranışın devam etmesini sağlar.
Bu nedenle insan yalnızca:
“Ben ne yaptım?”
diye sormamalıdır.
Bir soru daha vardır:
“Ben neyin yapılmasına vesile oldum?”
Bir çocuğu okumaya teşvik edebilirsin.
Bir insanı barıştırabilirsin.
Bir ihtiyaç sahibini yardım edebilecek biriyle buluşturabilirsin.
Ve belki yıllar sonra ortaya çıkan iyiliğin büyüklüğünden haberin bile olmaz.
Ama aynı şey kötülük için de geçerlidir.
Bir iftirayı yayabilirsin.
Bir haksızlığa kapı açabilirsin.
Bir kişiyi kötülüğe cesaretlendirebilirsin.
Ve sonuç, senin ilk düşündüğünden çok daha uzağa gidebilir.
Nisâ 85 bu nedenle insanın etkisini küçümsememesini ister.
İyiliğe kapı açarsan o iyiliğin içinde senin de payın olabilir; kötülüğe kapı açarsan onun yükünden de sana bir pay düşebilir.
