Müddessir Suresi 37. Ayette “İçinizden İleri Gitmek Veya Geri Kalmak İsteyenler İçin” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin otuz yedinci ayetinde şöyle buyrulur:
“İçinizden ileri gitmek veya geri kalmak isteyenler için.”
Ayetin Arapçası:
لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ
Okunuşu:
“Limen şâe minkum en yetekaddeme ev yeteahhar.”
Önceki ayetlerde Sekar’ın büyük olaylardan biri ve bütün insanlar için ciddi bir uyarı olduğu bildirilmişti. Bu ayette ise uyarının karşısında insanın nasıl bir tercih yapacağına dikkat çekilmektedir.
İnsan ilahi uyarıyı dikkate alarak doğruya yönelebilir veya onu küçümseyerek geride kalabilir. Ayet, insanın ahlaki yönelişini ve seçimlerinden doğan sorumluluğunu güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
“İçinizden İsteyenler İçin” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, Kur’an’ın uyarısının insanlara ulaştırıldığını ve ardından onların bir tercih yapacaklarını bildirir.
İnsan:
Uyarıyı kabul edebilir, üzerinde düşünebilir, hayatını değiştirebilir veya ona sırtını dönebilir.
Kur’an mesajı açıklar; fakat insanı zorla iman ettirmez.
İnsanın seçimi bulunmasa iyilik ve kötülükten sorumlu tutulmasının da anlamı kalmazdı.
Ayette Geçen “Şâe” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Şâe” kelimesi:
İstemek, dilemek ve tercih etmek
anlamlarına gelir.
Bu kelime, insanın iradesiz ve tamamen yönlendirilen bir varlık olmadığını gösterir.
İnsan önüne çıkan seçeneklerden birine yönelir.
Ancak insanın istemesi, sınırsız ve Allah’tan bağımsız bir güç anlamına gelmez. İnsan kendisine verilen imkânlar, akıl, zaman ve şartlar içerisinde tercih yapar.
“İleri Gitmek” Ne Anlama Gelir
Ayetteki ileri gitmek yalnızca fiziksel olarak öne geçmek anlamında değildir.
Burada ileri gitmek:
İmana, hakikate, güzel ahlaka, tövbeye ve Allah’ın rızasına yönelmek
anlamını taşır.
İnsan doğruyu öğrendiğinde onu hayatına uygularsa manevi olarak ilerler.
İleri gitmek, başkalarından üstün görünmek değil; insanın dünkü yanlışlarından daha iyi bir noktaya ulaşmasıdır.
“Geri Kalmak” Ne Anlama Gelir
Geri kalmak:
Hakikatten uzaklaşmak, uyarıyı önemsememek, yanlışta ısrar etmek ve ahlaki sorumluluğu ertelemek
anlamlarına gelir.
İnsan sahip olduğu imkânları kullanmazsa yerinde kaldığını düşünebilir.
Fakat zaman ilerlerken insanın hiçbir karar vermemesi de bir tercihe dönüşebilir.
Doğruyu bildiği hâlde uygulamayan kişi, yalnızca beklemiş olmaz; kendisine sunulan ilerleme fırsatını kaybetmiş olur.
İnsan Manevi Olarak Yerinde Kalabilir mi
İnsan kendisini uzun süre değişmeden kalıyormuş gibi hissedebilir.
Ancak alışkanlıkları, düşünceleri ve karakteri sürekli biçimde şekillenir.
İnsan:
İyiliği tekrarladıkça iyiliğe, kötülüğü tekrarladıkça kötülüğe daha yatkın hâle gelir.
Bu nedenle manevi hayatta tamamen hareketsiz kalmak zordur.
İnsan ya vicdanını güçlendirir ya da onu susturmaya alışır.
İleri Gitmek Başkalarını Geçmek midir
Ayetin anlattığı ilerleme bir üstünlük yarışı değildir.
İleri gitmek:
Başkalarından daha dindar, daha bilgili veya daha değerli görünmek
anlamına gelmez.
Gerçek ilerleme insanın kendisini düzeltmesi, adaletli olması ve başkalarının haklarını korumasıdır.
Bir insan ibadetleriyle övünüyor fakat insanları küçümsüyorsa dışarıdan ilerliyor görünse de ahlaken geriliyor olabilir.
İnsan Hangi Yönde İlerlediğini Nasıl Anlayabilir
İnsan ilerleyişini yalnızca sahip olduğu bilgiyle ölçmemelidir.
Kendisine şu soruları yöneltebilir:
Daha dürüst mü oldum?
Öfkemi daha iyi kontrol edebiliyor muyum?
İnsanların haklarına daha fazla saygı gösteriyor muyum?
Yanlışımı daha kolay kabul edebiliyor muyum?
Merhametim ve sorumluluk bilincim artıyor mu?
Bilgi ve ibadet insanı daha güzel bir karaktere taşımıyorsa ilerleme iddiası yeniden sorgulanmalıdır.
Özgür İrade İnsanın Tamamen Bağımsız Olması mıdır
İnsan tercih yapabilir; fakat mutlak anlamda bağımsız değildir.
İnsan:
Nerede doğacağını, ailesini, bedenini, ölüm zamanını ve karşılaşacağı bütün olayları
kendisi belirlemez.
Özgürlüğü kendisine verilen şartlar içerisindedir.
Bu sınırlı özgürlük yine de ahlaki sorumluluk için yeterlidir. İnsan her şeyi seçemez; fakat karşılaştığı durumlara nasıl cevap vereceği konusunda önemli tercihler yapabilir.
Allah Her Şeyi Biliyorsa İnsan Nasıl Özgür Olabilir
Allah’ın insanın neyi seçeceğini bilmesi, insanı o tercihe zorladığı anlamına gelmez.
Bilmek ile zorlamak aynı şey değildir.
İnsan seçimini kendi iradesiyle yapar; Allah ise zamanla sınırlı olmadığı için insanın bütün hayatını eksiksiz bilir.
İlahi bilgi:
İnsanın seçimini ortadan kaldırmaz, seçimin Allah’ın bilgisinin dışında olmadığını gösterir.
Bu ilişkinin bütün mahiyetini insan zihninin bütünüyle kavraması zor olabilir.
Hidayet İle İnsan İradesi Nasıl Birlikte Anlaşılır
Hidayet Allah’ın insana doğru yolu göstermesi ve o yola yönelmesini mümkün kılmasıdır.
İnsan ise bu rehberliğe karşı:
Samimiyetle yönelebilir veya kibirle yüz çevirebilir.
Allah akıl, vicdan, peygamberler ve vahiy aracılığıyla yolu açıklar.
İnsan kendisine sunulan rehberliği değerlendirmekle sorumludur.
Dolayısıyla hidayet ilahi yardım ile insanın yönelişinin birlikte düşünülmesini gerektirir.
İleri Gitmek İçin Sadece İstemek Yeterli midir
İstemek başlangıçtır; fakat tek başına yeterli değildir.
İnsan:
“Daha iyi biri olacağım.”
diyebilir, fakat davranışlarını değiştirmezse ilerleyemez.
Gerçek ilerleme için niyetin:
Çaba, sabır, disiplin ve somut davranışlarla
desteklenmesi gerekir.
Tövbe etmek isteyen kişi kötülüğü bırakmalı, hak yemişse hakkı geri vermeli ve yeniden aynı yanlışa düşmemek için tedbir almalıdır.
İnsan Neden İlerlemek Yerine Geride Kalmayı Seçer
Geri kalmak her zaman bilinçli biçimde:
“Ben kötülüğü seçiyorum.”
demek şeklinde gerçekleşmez.
İnsan:
Rahatını bozmak istemediği, çevresinin tepkisinden korktuğu, çıkarından vazgeçemediği veya değişimi sürekli ertelediği için
geri kalabilir.
Bazen insanın en büyük engeli hakikati bilmemesi değil, bildiği hakikatin gereğini yapmak istememesidir.
Ertelemek De Bir Geri Kalış mıdır
Evet.
İnsan doğru olduğunu bildiği bir davranışı sürekli erteliyorsa ilerleme fırsatlarını kaybedebilir.
“Bir gün tövbe ederim, sonra özür dilerim, ileride düzeltirim.”
düşüncesi tehlikelidir.
Çünkü insanın ne kadar zamanı kaldığını bilmesi mümkün değildir.
Ertelenen iyilik yapılmamış, ertelenen tövbe ise gerçekleşmemiştir.
Geçmişte Çok Geri Kalmış Bir İnsan İlerleyebilir mi
Evet.
İnsan ne kadar hata yapmış olursa olsun hayatta olduğu sürece yönünü değiştirme imkânına sahip olabilir.
Gerçek dönüş:
Yanlışı kabul etmek, pişman olmak, zararı gidermek ve doğru yolda kararlılıkla ilerlemek
ile gerçekleşir.
Geçmiş değiştirilemez; fakat geçmişe verilen anlam ve gelecekte izlenecek yön değiştirilebilir.
Bir insanın daha önce gerilemiş olması, sonsuza kadar aynı yönde yürümek zorunda olduğu anlamına gelmez.
İleri Gitmek Her Zaman Kolay mıdır
Hayır.
Doğru yönde ilerlemek bazen insandan:
Alışkanlıklarından vazgeçmesini, çıkarını kaybetmesini, özür dilemesini ve çevresine karşı durmasını
isteyebilir.
Gerilemek başlangıçta daha kolay ve rahat görünebilir.
Fakat kolay olan her yol doğru değildir.
Manevi ilerleme çoğu zaman insanın nefsine karşı mücadele etmesini ve kısa süreli rahatlık yerine kalıcı iyiliği seçmesini gerektirir.
İnsan Bir Gün İlerleyip Başka Bir Gün Gerileyebilir mi
İnsan hayatı doğrusal biçimde sürekli yükselen bir yol olmayabilir.
Kişi bazen güzel davranışlar gösterirken daha sonra yanlış yapabilir.
Önemli olan:
Yanlışı fark ettiğinde onu savunmaması, yeniden yönünü düzeltmesi ve düşüşü kalıcı bir tercihe dönüştürmemesidir.
Bir hata bütün ilerlemeyi yok etmek zorunda değildir.
Fakat insan hatasını normalleştirirse gerileme karakterinin parçası hâline gelebilir.
Günümüz İnsanına Bu Ayet Ne Söyler
Modern dünyada ilerleme çoğunlukla:
Teknoloji, para, hız, kariyer ve tüketim gücü
ile ölçülmektedir.
Bir toplum teknik bakımdan gelişirken adalet, merhamet ve insan onuru bakımından gerileyebilir.
Bir insan çok para kazanırken ailesini, vicdanını ve sağlığını kaybedebilir.
Ayet ilerlemeyi yalnızca maddi başarıyla değil, insanın hakikat ve ahlak karşısındaki yönüyle değerlendirmeyi öğretir.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, insanın kendi ahlaki yönünden sorumlu olduğudur.
Kur’an uyarıyı açıklamış, Sekar’ın büyüklüğünü bildirmiş ve yolu göstermiştir.
Bundan sonra insan:
İleri gitmeyi veya geri kalmayı tercih edecektir.
Ancak tercih sonuçsuz değildir.
Özgürlük, insanın istediği her şeyi hiçbir karşılık olmadan yapması değil; kararlarının sonuçlarını üstlenebilmesidir.
Sonuç: İnsan Her Tercihiyle Yönünü Belirler
Müddessir Suresi’nin otuz yedinci ayetinde şöyle buyrulur:
“İçinizden ileri gitmek veya geri kalmak isteyenler için.”
Bu ifade insana irade, tercih ve sorumluluk verildiğini gösterir.
Kur’an insanı:
Hakikate, tövbeye, adalete ve güzel ahlaka doğru ilerlemeye
çağırır.
Fakat insan bu çağrıyı reddedebilir, erteleyebilir veya küçümseyebilir.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Bugünkü davranışlarım beni hakikate yaklaştırıyor mu, ondan uzaklaştırıyor mu?
İlerlemek yerine değişimi sürekli erteliyor muyum?
Maddi başarıyı ahlaki ilerleme sanıyor olabilir miyim?
Yanlışımı fark ettiğimde yönümü değiştiriyor muyum, yoksa onu savunuyor muyum?
Bugün attığım adımlar beni nasıl bir insana dönüştürüyor?
İnsan her zaman büyük kararlarla ilerlemez veya gerilemez.
Bazen küçük bir iyilik, dürüst bir söz ve samimi bir özür onu ileri taşır. Küçük görülen bir yalan, ertelenen bir sorumluluk ve beslenen bir kibir ise onu geriye götürür.
Hayatın her anı insanın yönünü yeniden belirlediği bir yol ayrımıdır.
