📖 Mesed Suresi 4. Ayette “Karısı da Odun Taşıyıcısı Olarak” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Kötülüğe Ortak Olmak, Düşmanlığı Beslemek, Söz Taşımak

Mesed Suresi 4. Ayette “Karısı da Odun Taşıyıcısı Olarak” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Kötülüğe Ortak Olmak, Düşmanlığı Beslemek, Söz Taşımak, Fitne, Eziyet, Sorumluluk, Eşlerin Birbirini Etkilemesi Ve İnsanların Başlattığı Ateşe Odun Taşımak Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Kötülük yalnız onu ilk başlatan kişinin eseri değildir; bazen bir öfkeyi taşıyan, bir iftirayı yayan, bir düşmanlığı besleyen ve sönecek ateşe yeniden odun atan herkes o kötülüğün büyümesine ortak olur.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ — Vemraetuhû Hammâlete’l Hatab” Ne Demektir ​

Mesed Suresi’nin dördüncü ayetinde şöyle buyrulur:


وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ


Anlam olarak:


“Karısı da odun taşıyıcısı olarak…”
(Mesed Suresi, 111/4)


Bir önceki ayette Ebû Leheb’in:


alevli bir ateşe gireceği


bildirilmişti.


Şimdi sure onun eşini de anlatıya dâhil eder.


Bu son derece önemlidir.


Çünkü surede karısı yalnız:


“Ebû Leheb’in eşi”


olarak anılmaz.


Onun da kendi davranışı ve sorumluluğu vardır:


“Odun taşıyıcısı.”

Ebû Leheb’in Eşi Kimdir ​

Klasik kaynaklarda Ebû Leheb’in eşinin Ümmü Cemîl, yani Ervâ bint Harb olduğu aktarılır.


Kureyş’in nüfuzlu ailelerinden birine mensuptu.


Ebû Süfyân’ın kız kardeşi olarak da tanınır.


Dolayısıyla o da Mekke toplumunda:


ailesi,


statüsü,


sosyal çevresi


bakımından etkisiz bir kişi değildi.


Fakat Mesed Suresi onun değerini soyuna göre değil, Hz. Peygamber’e karşı sergilediği tavır üzerinden değerlendirir.

“Hammâlete’l Hatab — Odun Taşıyıcısı” İfadesi Ne Anlama Gelmektedir ​

Hammâle, sürekli veya çokça taşıyan kadın anlamında kuvvetli bir ifade taşır.


Hatab ise:


odun,


yakacak


demektir.


Dolayısıyla ayetin doğrudan görüntüsü:


odun taşıyan bir kadın


şeklindedir.


Ancak klasik tefsirlerde bu ifadenin hem:


gerçek anlamıyla


hem de


mecazi anlamlarla


açıklandığı görülür.

Hz. Peygamber’in Yoluna Diken Taşıdığı Rivayeti Nedir ​

Klasik tefsirlerde yaygın olarak aktarılan açıklamalardan biri, Ebû Leheb’in eşinin:


Hz. Peygamber’e eziyet etmek amacıyla


dikenli dallar veya odunlar taşıdığı


ve bunları onun geçtiği yerlere bıraktığı yönündedir.


Bu yoruma göre:


“Odun taşıyıcısı”


ifadesi doğrudan gerçek bir davranışa işaret eder.


Ancak rivayet ayrıntılarının tarihsel dereceleri farklı olabilir.


Kesin olan, surenin onu düşmanlığa aktif biçimde katılan bir kişi olarak tasvir etmesidir.

“Odun Taşımak” Söz Taşımak Ve Fitne Çıkarmak Anlamına da Gelebilir mi ​

Klasik yorumlarda evet.


Arap dilinde ateşe odun taşımak imgesi:


fitneyi büyütmek,


insanlar arasında laf taşımak,


düşmanlığı körüklemek


gibi mecazi anlamlara açık görülmüştür.


Bir kişi:


birinin sözünü ötekine taşıyabilir,


küçük bir anlaşmazlığı büyütebilir,


öfkeyi yayabilir.


Böylece gerçek ateşe değil ama insan ilişkilerinin ateşine odun taşır.

Önceki Ayetteki “Alevli Ateş” İle Bu Ayetteki “Odun” Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

Üçüncü ayette:


alevli ateş


vardı.


Dördüncü ayette:


odun taşıyan kişi


gelir.


Bu sıralama son derece çarpıcıdır.


Ateşin yanmasını sağlayan şeylerden biri odundur.


Bu nedenle surede:


ateş → odun


ilişkisi güçlü bir edebî bütünlük oluşturur.


Dünyada düşmanlığın ateşine odun taşıyan kişinin, uhrevi ateş anlatısının hemen yanında anılması son derece etkileyici bir karşılıktır.

Kötülüğü Doğrudan Başlatmayan Kişi de Ondan Sorumlu Olabilir mi ​

Evet.


İnsan bir kötülüğü bizzat başlatmasa bile:


onu destekleyebilir,


yayabilir,


kolaylaştırabilir,


normalleştirebilir.


Mesed Suresi’nde Ebû Leheb’in eşi bu açıdan önemli bir örnek oluşturur.


Kötülük yalnız:


“Kim başlattı?”


sorusuyla ölçülmez.


Şu soru da önemlidir:


“Kim onu büyüttü?”

Eşlerin Birbirlerini İyilikte Veya Kötülükte Desteklemesi Neden Önemlidir ​

Evlilik iki insanın birbirini güçlü biçimde etkileyebildiği bir ilişkidir.


Eşler:


birbirlerini sakinleştirebilir,


yanlıştan döndürebilir,


iyiliğe teşvik edebilir.


Ama bunun tersi de mümkündür.


Bir eş diğerinin:


öfkesini,


kibrini,


düşmanlığını


besleyebilir.


Mesed Suresi bu açıdan iki insanın kötülükte birbirlerini desteklemelerinin ortak bir ahlaki sorumluluk doğurabileceğini gösterir.

Bir İnsanı Sevmenin Onun Her Yaptığını Desteklemek Anlamına Gelmesi Gerekir mi ​

Hayır.


Gerçek bağlılık bazen:


“Burada yanlış yapıyorsun.”


diyebilmeyi gerektirir.


Bir yakınının:


öfkesine,


haksızlığına,


iftirasına


sırf onu sevdiğimiz için destek olmak, sevginin kendisini de ahlaki açıdan problemli hâle getirebilir.


İnsan sevdiğinin kötülüğünü büyütmek yerine, onu kötülükten alıkoymaya çalışmalıdır.

Dedikodu Ve Söz Taşıma Neden “Ateşe Odun Atmak” Gibidir ​

Çünkü küçük bir söz:


bir aileyi,


bir dostluğu,


bir topluluğu


çatışmaya sürükleyebilir.


Kişi:


“Ben sadece duyduğumu söyledim.”


diyebilir.


Ama sözün sonucu:


öfke,


kin,


düşmanlık


olabilir.


Bu nedenle söz taşımak bazen fiziksel saldırı kadar görünür olmasa da sosyal yangınlar çıkarabilir.

Günümüzde “Odun Taşımak” Sosyal Medyada Nasıl Görünebilir ​

Bu, ayetin doğrudan tarihsel tefsiri değil, modern bir tefekkürdür.


Bugün insan:


doğrulamadan bir iftirayı paylaşabilir,


öfke üreten bir içeriği yayabilir,


bir kişiye karşı toplu saldırıyı büyütebilir.


Bir paylaşım:


birkaç saniye sürer.


Ama binlerce kişiye ulaşabilir.


Bu açıdan dijital çağda insan bazen tek dokunuşla ateşe odun taşıyabilir.

İnsan Neden Düşmanlığı Beslemekten Haz Duyabilir ​

Çünkü öfke insana geçici bir:


haklılık,


aidiyet,


güç


duygusu verebilir.


Bir gruba karşı ortak nefret, insanlar arasında sahte bir birlik bile oluşturabilir.


Bu durumda kişi artık:


“Bu doğru mu?”


diye sormaz.


“Bizim tarafa yarıyor mu?”


diye sorar.


Mesed Suresinin ahlaki uyarısı, kötülüğün bu şekilde kolektif bir kimliğe dönüşmesine karşı da düşündürücüdür.

İnsan Eşinin Veya Ailesinin Günahından Otomatik Olarak Sorumlu mudur ​

Hayır.


Kur’an’ın genel sorumluluk anlayışında herkes kendi davranışından sorumludur.


Mesed Suresi de Ebû Leheb’in eşini sırf:


“onun karısı olduğu için”


kınamaz.


Tam tersine onu:


“odun taşıyıcısı”


olarak kendi eylemiyle tanımlar.


Bu çok önemli bir ayrımdır.


Akrabalık günahı otomatik olarak taşımaz; kötülüğe bilinçli katılım sorumluluk doğurur.

Sosyal Statü Kötü Bir Davranışı Daha Tehlikeli Hâle Getirebilir mi ​

Evet.


Nüfuz sahibi bir insanın:


sözü,


dedikodusu,


düşmanlığı


daha geniş çevrelere ulaşabilir.


Bu nedenle güç ve statü yalnız ayrıcalık değildir.


Aynı zamanda daha büyük bir sorumluluk alanı oluşturur.


Eğer etkili bir kişi kötülüğü yayarsa, etkisinin büyüklüğü zararın da büyümesine neden olabilir.

İyilikte de “Odun Taşımak” Mümkün müdür ​

Bu ifade ayette olumsuz bağlamdadır; ancak karşıt bir tefekkür yapılabilir.


İnsan kötülüğün ateşini beslemek yerine:


iyiliğin çoğalmasını,


barışın güçlenmesini,


doğru bilginin yayılmasını


destekleyebilir.


Nasıl ki bir söz savaşı büyütebiliyorsa, başka bir söz de:


öfkeyi azaltabilir,


bir yanlış anlaşılmayı çözebilir,


bir insanı koruyabilir.


Yani insan her gün şu seçimi yapabilir:


Ateşe mi odun taşıyorum, yoksa ateşi mi söndürüyorum?

Mesed Suresinin İlk Dört Ayeti Nasıl Bir Anlam Zinciri Kurmaktadır ​

1. Ayet:
Ebû Leheb’in hüsranı bildirilir.


2. Ayet:
Malının ve kazandıklarının ona fayda sağlamadığı açıklanır.


3. Ayet:
Alevli ateşe gireceği bildirilir.


4. Ayet:
Eşi, odun taşıyıcısı olarak anlatıya girer.


Böylece sure artık yalnız bireysel hüsranı değil, kötülükte ortaklığı da görünür hâle getirir.

Neden Son Ayette Boynundaki İpten Söz Edilecektir ​

Surenin beşinci ve son ayetinde:


فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ


buyrulacaktır.


Yani:


“Boynunda bükülmüş hurma lifinden bir ip olduğu hâlde.”


Bu görüntü, dördüncü ayetteki:


odun taşıma


tasviriyle doğrudan bağlantılıdır.


Odun taşıyan kişinin:


boynunda ip


bulunması, sureyi çok somut ve unutulmaz bir sahneyle tamamlar.

Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır ​

Mesed Suresi’nin beşinci ve son ayetinde şöyle buyrulacaktır:


فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ


Anlam olarak:


“Boynunda bükülmüş hurma lifinden bir ip olduğu hâlde.”


Buradaki:


“cîd — boyun”


ve


“mesed — bükülmüş liften ip”


ifadeleri hakkında klasik tefsirlerde farklı açıklamalar bulunmaktadır.


Bazıları bunu:


dünyada taşıdığı odunların ipiyle,


bazıları:


ahiretteki aşağılayıcı akıbetiyle,


bazıları da:


dünyadaki süs ve gururun tersine çevrilmesiyle


ilişkilendirmiştir.


Bir sonraki ayette bu yorumları dikkatle ayırarak Mesed Suresini tamamlayacağız.

Sonuç: “Karısı da Odun Taşıyıcısı Olarak” İfadesi, Kötülüğün Yalnız Onu İlk Başlatan Kişiyle Sınırlı Kalmadığını, Düşmanlığı Besleyen, Fitneyi Taşıyan, İftirayı Yayan Ve Başkasının Haksızlığını Destekleyen Kişinin de Kendi Eyleminden Sorumlu Olduğunu Gösterirken, İnsan İlişkilerinde Her Birimizin Ya Söndürülmesi Gereken Ateşe Odun Taşıyabileceğimizi Ya da O Ateşi Söndürecek Bir Ahlak Üretebileceğimizi Hatırlatan Çok Güçlü Bir Ayettir​

Mesed Suresi’nin dördüncü ayeti yalnız Ebû Leheb’in eşini anlatan tarihsel bir ayrıntı değildir.


Çok daha büyük bir ahlak problemi açar:


Kötülük nasıl büyür?


Bir insan kötülüğü başlatabilir.


Ama tek başına her zaman çok uzağa taşıyamaz.


Sonra başka biri gelir.


Bir söz ekler.


Bir iftira taşır.


Bir öfkeyi büyütür.


Bir başkasını kışkırtır.


Ve küçük bir kıvılcım büyük bir yangına dönüşebilir.


İşte:


“odun taşıyıcısı”


imgesi bu nedenle çok güçlüdür.


Çünkü ateş kendi kendine sonsuza kadar yanmaz.


Yakıt ister.


İnsan ilişkilerindeki nefret de çoğu zaman böyledir.


Birileri onu sürekli:


besler,


yeniler,


yaygınlaştırır.


Ayetin bize yöneltebileceği en ağır sorulardan biri şudur:


“Ben hangi ateşlere odun taşıyorum?”


Bir arkadaşın öfkesini haklı olmadığı hâlde destekliyor muyum?


Bir dedikoduyu doğrulamadan yayıyor muyum?


Birine karşı nefret kampanyasına sırf çevrem yapıyor diye katılıyor muyum?


Bir yakınım yanlış yaptığında onu durdurmak yerine daha da mı cesaretlendiriyorum?


Bazen insan kötülüğün sahibi olmadığını düşünerek kendisini masum görebilir:


“Ben başlatmadım.”


Ama ahlaki sorumluluk yalnız başlangıçla ilgili değildir.


Kötülüğün devam etmesini sağlayanlar da önemlidir.


Tam burada Ebû Leheb’in eşi anlatının merkezine gelir.


O, yalnız:


“bir kötü adamın karısı”


olarak sunulmaz.


Kendi fiili vardır.


Kendi rolü vardır.


Kendi sorumluluğu vardır.


Bu da Kur’an’ın bireysel sorumluluk anlayışının önemli bir yönünü gösterir:


Kimsenin kötülüğü sana otomatik olarak yazılmaz; ama sen ona bilinçli biçimde katılırsan artık o hikâyenin içindesindir.


Ayet ayrıca evlilik ve yakın ilişkiler açısından da ciddi bir soru bırakır.


İnsan sevdiği kişiyi her koşulda desteklemeli midir?


Hayır.


Bazen en gerçek destek:


“Bunu yapma.”


demektir.


Çünkü bir insanı yanlışında cesaretlendirmek, onu sevmek değil, yanlışının içinde daha da ileriye itmektir.


Ve belki bugün “odun taşımak” hiç olmadığı kadar kolaydır.


Bir zamanlar bir iftirayı yaymak için sokak sokak dolaşmak gerekebilirdi.


Bugün bir tuşa basmak yeterlidir.


Ama aracın değişmesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz.


İnsan artık sadece diliyle değil:


ekranıyla,


hesabıyla,


paylaşımıyla


da ateşe odun taşıyabilir.


Bu yüzden Mesed Suresinin bu eski görüntüsü son derece güncel bir soruya dönüşür:


“Paylaştığın şey dünyada neyi büyütüyor?”


Nefreti mi?


İftirayı mı?


Utandırmayı mı?


Yoksa:


doğruyu,


barışı,


iyiliği


mi?


Bir sonraki ve son ayette görüntü tamamlanacaktır:


“Boynunda bükülmüş hurma lifinden bir ip olduğu hâlde.”


Odun vardır.


Şimdi ip gelecektir.


Ve Mesed Suresi, dünyada insanın gururla taşıdığı şeylerin nasıl akıbetinin sembolüne dönüşebileceğini gösteren son derece sert bir finalle sona erecektir.

“Bir yangını çıkaran tek kişi olabilir; fakat onu felakete dönüştüren çoğu zaman etrafına taşınan küçük odunlardır. İnsan bu yüzden yalnız başlattığı kötülüklerden değil, büyümesine yardım ettiği ateşlerden de kendine bir pay çıkarıp çıkarmadığını düşünmelidir.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...