Martin Heidegger'e Göre Kaygı Nedir 
Varoluş, Hiçlik, Ölüm Bilinci Ve Otantik Uyanış Nasıl Açıklanır
Martin Heidegger'e göre kaygı, sıradan bir korku, geçici bir endişe, psikolojik bir huzursuzluk ya da belirli bir tehlikeye verilen basit tepki değildir. Heidegger'in felsefesinde kaygı, insanın kendi varoluşuyla, hiçlik, ölüm, zaman, dünya, anlam, yalnızlık, atılmışlık ve otantik yaşam arasındaki en derin karşılaşmalarından biridir.
Kaygı, insanın gündelik hayat içinde alıştığı güvenli anlamların bir anda gevşemesiyle ortaya çıkar. İnsan her gün çalışır, konuşur, plan yapar, alışveriş yapar, haberleri takip eder, başkalarıyla yaşar ve “herkes gibi” hayatına devam eder. Fakat kaygı anında bu tanıdık dünya birden eski sağlamlığını kaybedebilir. İnsan kendisini şu soruların eşiğinde bulur: Ben burada nasıl varım
Bu hayat gerçekten benim mi Ölüm varken zamanımı nasıl yaşıyorum Bütün bu meşguliyetlerin ardında ne var Heidegger için kaygı, insanı sadece rahatsız eden karanlık bir ruh hali değildir. Kaygı, doğru duyulduğunda insanı otantik uyanışa çağırabilir. Çünkü kaygı, “onlar”ın dünyasında kaybolmuş insanı kendi varlığına geri döndürür.
Heidegger'e Göre Kaygı Nedir
Kaygı, Heidegger'de insanın kendi varoluşunun temelsizliği, açıklığı ve sonluluğu karşısında yaşadığı derin sarsıntıdır. Bu sarsıntı, belirli bir nesneden korkmak gibi değildir. Kaygıda insan, tek bir şeyden değil, bütün varoluşunun garip açıklığından etkilenir.
Bir insan sınavdan korkabilir, hastalıktan korkabilir, işini kaybetmekten korkabilir, karanlık bir sokaktan korkabilir. Bunlar belirli nesnelere yönelen korkulardır. Fakat kaygı daha belirsizdir. Kaygıda insan bazen “neden böyle hissediyorum” diye bile tam olarak söyleyemez. Çünkü kaygının konusu belirli bir şey değil, insanın dünyada bulunma biçiminin tamamıdır.
Kaygı, insanın bütün dünyasının bir anlığına yabancılaşmasıdır.Kaygı anında:
Dünya eski tanıdıklığını kaybedebilir.
Gündelik işler anlamsızlaşmış gibi görünebilir.
İnsan kendi yalnız varoluşunu fark edebilir.
Ölüm ve hiçlik düşüncesi yaklaşabilir.
Hayatın alışılmış düzeni sarsılabilir.
Heidegger için kaygı, insanı kendi varoluşuna geri çağıran derin bir açıklıktır. Bu yüzden kaygı sadece kaçılması gereken bir rahatsızlık değil; doğru anlaşıldığında insanı daha sahici bir yaşama uyandıran varoluşsal bir olaydır.
Kaygı İle Korku Arasındaki Fark Nedir
Heidegger'in kaygı anlayışını doğru anlamak için kaygı ile korku arasındaki farkı görmek gerekir. Korku her zaman belirli bir şeye yönelir. Korkunun nesnesi bellidir. İnsan yılandan, hastalıktan, kazadan, ekonomik kayıptan veya bir tehditten korkabilir.
Kaygıda ise durum farklıdır. Kaygının nesnesi belirgin değildir. İnsan “şundan korkuyorum” diyemez. Kaygı, insanın bütün varoluşunu kaplayan bir açıklık ve tedirginlik halidir.
| Korku | Kaygı |
|---|---|
| Belirli bir nesneye yönelir | Belirli bir nesnesi yoktur |
| Tehlike dışarıdadır | Sarsıntı varoluşun tamamındadır |
| Geçici olabilir | Daha köklü bir açılma yaratabilir |
| Kaçılacak şey bellidir | İnsan kendisinden kaçtığını fark eder |
| Gündelik düzeyde yaşanır | Varoluşsal düzeyde yaşanır |
Korkuda dünya hâlâ tanıdıktır; kaygıda ise dünyanın tanıdıklığı sarsılır.Mesela insan bir köpekten korktuğunda, dünya hâlâ yerli yerindedir. Tehlike köpektir. Fakat kaygı anında insanın bütün dünyası birden başka görünür. Ev, iş, insanlar, planlar, başarılar, alışkanlıklar bir anlığına derin bir boşluğun içinde sallanır.
Heidegger için kaygı bu yüzden felsefi olarak çok önemlidir. Çünkü kaygı, insanı sıradan korkuların ötesinde kendi varlığının hakikatine yaklaştırır.
Kaygı İnsan Varoluşunu Nasıl Açığa Çıkarır
Heidegger'e göre kaygı, Dasein'ın yani insan varlığının temel yapısını açığa çıkarır. İnsan gündelik hayatta çoğu zaman kendi varlığını unutarak yaşar. İşler, ilişkiler, sorumluluklar, konuşmalar, alışkanlıklar ve toplumsal beklentiler içinde kendini kaybeder.
Kaygı ise bu örtüyü kaldırabilir. İnsan kaygı içinde, kendi varlığının aslında ne kadar açık, sınırlı ve devredilemez olduğunu fark eder.
Kaygı, insanın kendisini kalabalığın içinden çekip kendi varlığıyla karşı karşıya getiren derin bir çağrıdır.Kaygı şunları açığa çıkarır:
İnsan dünyaya atılmıştır.
İnsan kendi hayatını başkalarına devredemez.
İnsan ölümlüdür.
İnsan kendi imkânlarını sahiplenmek zorundadır.
Gündelik hayat, varoluşun derinliğini örtebilir.
“Onlar”ın dünyası insanı kendinden uzaklaştırabilir.
Kaygı anında insan, hayatının başkaları tarafından tamamen yaşanamayacağını fark eder. Kimse onun yerine ölemez, kimse onun yerine var olamaz, kimse onun yerine kendi hayatını gerçekten sahiplenemez.
Bu yüzden kaygı, insanı yalnızca huzursuz etmez; onu kendi varoluşunun sorumluluğuna çağırır.
Kaygı Ve Dünya-İçinde-Varlık Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Heidegger'e göre insan, dünya-içinde-varlıktır. İnsan dünyadan ayrı duran bir zihin değil; daima bir dünyanın içinde yaşayan, kullanan, konuşan, çalışan, seven, korkan ve anlam veren bir varlıktır.
Kaygı anında bu dünya-içinde-varlık sarsılır. Gündelik dünya, normalde bize güvenli ve tanıdık görünür. Eşyalar yerindedir, insanlar tanıdıktır, işler bellidir, roller açıktır. Fakat kaygı geldiğinde, dünya aynı dünya olduğu halde garip biçimde yabancılaşır.
Kaygıda dünya yok olmaz; ama dünyanın alışılmış anlam dokusu gevşer.Bir insan kaygı anında şunu hissedebilir:
Ev tanıdık ama yabancı gibidir.
İş aynı iş ama anlamı bulanıklaşmıştır.
Konuşmalar sürer ama içi boşalır gibi olur.
Planlar yapılır ama insan “bütün bunlar ne için” diye sorar.
Kalabalık vardır ama insan kendini yalnız hisseder.
Bu, dünyanın fiziksel olarak değişmesi değildir. Değişen, insanın dünyayla kurduğu anlam ilişkisidir. Kaygı, dünyayı gündelik kullanışlılığından çıkarır ve insanı varoluşun daha derin sorusuna yaklaştırır.
Heidegger için kaygı bu yüzden dünya-içinde-varlığın gizli yapısını açığa çıkarır: İnsan bir dünyanın içindedir; fakat bu dünya sandığı kadar mutlak, sağlam ve sonsuz değildir.
Kaygı Ve Hiçlik Arasındaki İlişki Nedir
Heidegger'in kaygı anlayışında hiçlik çok önemli bir yere sahiptir. Kaygı anında insan belirli bir nesneden korkmaz; daha çok bütün var olanların anlamının geri çekildiği bir açıklıkla karşılaşır. Bu açıklık, Heidegger'in hiçlik dediği deneyime yakındır.
Hiçlik, basitçe “hiçbir şey yoktur” demek değildir. Heidegger'de hiçlik, var olanların alışılmış anlamlarının geri çekildiği, insanın varlıkla daha çıplak biçimde yüzleştiği derin bir deneyimdir.
Kaygı, insanı hiçliğin eşiğine getirir; fakat bu eşik yalnızca yokluk değil, aynı zamanda varlığın fark edilme kapısıdır.Kaygı içinde:
Var olanlar eskisi kadar önemli görünmeyebilir.
Gündelik anlamlar çözülür.
İnsan kendi varlığını boşlukta asılı gibi hissedebilir.
Dünya tanıdık ama temelsiz görünür.
İnsan “neden varım” sorusuna yaklaşır.
Bu deneyim ürkütücüdür. Fakat Heidegger için felsefi olarak çok değerlidir. Çünkü insan var olanların sıradan kalabalığından sıyrıldığında, ilk kez varlığın kendisine soru sorabilir.
Hiçlik, varlığı yok etmez; varlığı daha derin biçimde duyurur. Çünkü insan, hiçliğin eşiğinde şunu fark eder: Var olanların var olması zaten şaşırtıcıdır.
Kaygı Ölüm Bilincine Nasıl Bağlanır
Heidegger'e göre insan, ölüme-doğru-varlıktır. Bu, insanın yalnızca bir gün öleceği anlamına gelmez. İnsan, öleceğini bilen ve bu bilgiyle yaşayabilen varlıktır. Kaygı, insanı bu ölüm bilincine yaklaştırır.
Gündelik hayatta insan ölümü çoğu zaman uzaklaştırır. Ölüm başkalarının başına gelen bir olay gibi görülür. Haberlerde, cenazelerde, konuşmalarda ölüm vardır; fakat insan onu kendi en kişisel imkânı olarak duymaz.
Kaygı ise bu kaçışı bozabilir. İnsan birden kendi faniliğini, zamanının sınırlılığını ve hayatının devredilemezliğini hisseder.
Kaygı, ölümü genel bir bilgi olmaktan çıkarıp kişisel bir hakikat haline getirebilir.| Gündelik Ölüm Anlayışı | Kaygının Açtığı Ölüm Bilinci |
|---|---|
| Herkes ölür | Ben öleceğim |
| Ölüm sonra gelir | Ölüm hayatımı şimdi belirler |
| Ölüm konuşulur ama uzak tutulur | Ölüm varoluşu ciddileştirir |
| Ölüm başkalarının olayıdır | Ölüm en kişisel imkânımdır |
Bu ölüm bilinci, insanı yok etmeye gelmez. Tam tersine, insanı kendi hayatını daha sahici biçimde sahiplenmeye çağırır. Çünkü ölüm kişiselse, hayat da kişiseldir. Ölüm devredilemezse, hayat da devredilemez.
Kaygı İnsanı “Onlar” Dünyasından Nasıl Uyandırır
Heidegger'in “onlar” kavramı, gündelik hayatın anonim kalabalığını anlatır. İnsan çoğu zaman “herkes” gibi yaşar, “herkes” gibi düşünür, “herkes” gibi konuşur ve “herkes” gibi ölümü unutur. Bu dünyada insan kendi varoluşunu başkalarının ortalama beklentilerine bırakır.
Kaygı, bu ortalama dünyanın üzerindeki örtüyü kaldırabilir. İnsan kaygı anında “herkesin yaptığı” şeylerin onu gerçekten yaşatıp yaşatmadığını sorgulamaya başlar.
Kaygı, “onlar”ın gürültüsünü susturup insanı kendi sessiz varlığına yaklaştırır.“Onlar” dünyası şunu söyler:
Böyle yaşanır.
Böyle düşünülür.
Böyle konuşulur.
Böyle sevilir.
Böyle korkulur.
Ölüm şimdi düşünülmez.
Kaygı ise şunu sorar:
Bu gerçekten benim hayatım mı
Ben kendi imkânlarımı mı yaşıyorum
Zamanımı gerçekten sahipleniyor muyum
Ölümümü unutmak için mi oyalanıyorum
Bu yüzden kaygı, otantik yaşamın kapısını aralayabilir. Çünkü insan, kaygı sayesinde kalabalığın ortalama dilinden çıkıp kendi varlığını duymaya başlayabilir.
Kaygı Ve Otantik Yaşam Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Heidegger'e göre otantik yaşam, insanın kendi varoluşunu başkalarının ortalama beklentilerine teslim etmeden sahiplenmesidir. Kaygı, insanı bu otantik yaşama uyandıran temel deneyimlerden biridir.
Otantik olmayan yaşamda insan, gündelik hayatın akışı içinde kendini unutur. Yapılacak işler, söylenecek sözler, toplumun beklentileri, başarı ölçüleri ve sıradan meşguliyetler içinde yaşar. Kaygı geldiğinde ise bu akış bozulur. İnsan kendi hayatının gerçekten kendisine ait olup olmadığını sormaya başlar.
Kaygı, otantik yaşama açılan sarsıcı bir kapıdır.Kaygı insanı şunlara çağırır:
Kendi ölümünü ciddiye al.
Kendi zamanını sahiplen.
Kendi imkânlarını fark et.
Kalabalığın içinde kaybolma.
Hayatını başkalarının cümleleriyle tamamen örtme.
Kendi varoluşunun sorumluluğunu üstlen.
Kaygı olmadan da insan bazı şeyleri düşünebilir; fakat kaygı düşünceyi daha derinden yaşatır. Çünkü kaygı, insanı sadece kavramsal olarak değil, bütün varlığıyla sarsar.
Otantik yaşam, kaygıdan kaçmakla değil; kaygının açtığı soruyu duyabilmekle başlar.
Kaygı Neden İnsanı Yalnızlaştırır
Kaygı anında insan, derin bir yalnızlık hissedebilir. Bu yalnızlık, sadece etrafta kimsenin olmaması değildir. İnsan kalabalık içinde bile yalnız olabilir. Çünkü kaygı, insanı kendi varoluşunun devredilemezliğine götürür.
Kimse bizim yerimize ölemez.
Kimse bizim yerimize gerçekten var olamaz.
Kimse bizim yerimize hayatımızı sahiplenemez.
Kimse bizim yerimize kendi en iç sorumuzu cevaplayamaz.
Kaygı, insanı kendi varlığının tekilliğiyle karşı karşıya bırakır.Bu yalnızlık, tamamen olumsuz değildir. Çünkü insan bu yalnızlıkta kendi hayatının başkalarına devredilemeyeceğini fark eder. Gündelik hayatta insan kendisini kalabalığın içine bırakabilir; fakat kaygı ona şunu hatırlatır: Bu hayatı senin yerine kimse yaşayamaz.
| Yüzeysel Yalnızlık | Varoluşsal Yalnızlık |
|---|---|
| Yanında kimse olmaması | Kendi varoluşunun devredilemezliği |
| Sosyal eksiklik | Ölüm ve seçim karşısında tekillik |
| Dışsal durum | İçsel açıklık |
| Geçici olabilir | Otantik uyanışa kapı açabilir |
Kaygı insanı yalnızlaştırır; fakat bu yalnızlık insanı kendisine de yaklaştırabilir. Çünkü bazen insan, kalabalıktan uzaklaşmadan kendi sesini duyamaz.
Kaygı Ve Atılmışlık Nasıl Birleşir
Heidegger'in atılmışlık kavramı, insanın kendisini seçmediği bir dünyanın içinde bulmasıdır. İnsan doğduğu aileyi, zamanı, dili, bedeni, kültürü ve tarihsel koşulları kendisi seçmez. İnsan kendisini zaten başlamış bir hayatın içinde bulur.
Kaygı, bu atılmışlığı insana daha derin biçimde duyurur. İnsan kaygı anında kendi hayatının tamamen kendi kontrolünde olmadığını, ama yine de bu hayatı sahiplenmek zorunda olduğunu fark eder.
Kaygı, insanın seçmediği başlangıç ile sahiplenmesi gereken varoluş arasındaki gerilimi açar.İnsan şunu fark eder:
Ben bu dünyaya kendi kararımla gelmedim.
Bedenimi ben seçmedim.
İlk dilimi ben seçmedim.
Ölümlü olmayı ben seçmedim.
Fakat bu hayatı yaşamak ve yorumlamak zorundayım.
| Atılmışlık | Kaygının Açtığı Soru |
|---|---|
| Verilmiş doğum | Bu hayatı nasıl sahiplenebilirim |
| Verilmiş dil | Bu dil içinde kendi hakikatimi nasıl söyleyebilirim |
| Verilmiş beden | Bu bedensel faniliği nasıl yaşayabilirim |
| Verilmiş tarih | Bu mirasla nasıl ilişki kurabilirim |
| Verilmiş ölüm | Sonlu zamanımı nasıl ciddiye alabilirim |
Kaygı, insanı kadercilik içinde boğmaz. Tam tersine, seçmediği koşullar içinde kendi imkânlarını sahiplenmeye çağırır.
Kaygı Ve İmkân Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Heidegger'e göre Dasein, yani insan, imkân varlığıdır. İnsan yalnızca olduğu şey değildir; olabileceği şeylere doğru yaşayan bir varlıktır. Kaygı, insanın bu imkân yapısını açığa çıkarır.
Gündelik hayatta insan çoğu zaman imkânlarını unutabilir. Kendisine verilmiş rollerin, alışkanlıkların ve beklentilerin içinde yaşar. Kaygı ise bu düzeni sarsarak insana şunu hatırlatır: Hayatın başka türlü yaşanabilirdi ve hâlâ bazı imkânların var.
Kaygı, insanı kendi imkânlarına uyandırır.Kaygı anında insan şunları sorgulayabilir:
Bu meslek gerçekten benim yolum mu
Bu ilişki beni sahici kılıyor mu
Bu hayat biçimi benim varoluşuma uygun mu
Zamanımı neye harcıyorum
Kendi ölümümü bilerek nasıl yaşamalıyim
Kaygı, bu sorularla insanı rahatsız eder. Fakat rahatsızlık bazen uyanışın başlangıcıdır. Çünkü insan, imkânlarını ancak mevcut hayatının otomatikliğinden sarsıldığında fark edebilir.
Heidegger için kaygı, insanı boşluğa atmaz sadece; aynı zamanda ona kendi imkânlarını yeniden görme açıklığı verir.
Kaygı Ve Vicdanın Çağrısı Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Heidegger'de vicdanın çağrısı, insanı “onlar” dünyasından çıkarıp kendi varoluşuna çağıran sessiz bir sestir. Bu çağrı, sıradan ahlaki öğütler veren bir ses değildir. Daha derin bir varoluşsal çağrıdır: Kendi varlığını unutma.
Kaygı, bu çağrıyı duyulabilir hale getirir. Çünkü kaygı anında gündelik dünyanın gürültüsü azalır. İnsan, kalabalığın sözlerinden, alışkanlıkların rahatlığından ve meşguliyetlerin uyuşturuculuğundan sıyrılıp kendi içsel çağrısına yaklaşabilir.
Kaygı, vicdanın çağrısını duyuran sessizliktir.Vicdanın çağrısı insana şunu söyleyebilir:
Bu hayat senin.
Bu zaman sana ait.
Ölümünü unutma.
Kendi imkânlarını sahiplen.
Sorumluluğu kalabalığa dağıtma.
Kendini “onlar”ın içinde kaybetme.
Kaygı ile vicdan bu noktada birleşir. Kaygı insanı sarsar; vicdan onu çağırır. Kaygı örtüyü kaldırır; vicdan yön gösterir. Kaygı insanı boşlukla yüzleştirir; vicdan onu kendi varoluşunu sahiplenmeye davet eder.
Kaygı Modern Psikolojik Anlamıyla Aynı Şey Midir
Heidegger'in kaygı kavramı, modern psikolojideki kaygı bozukluğu anlamıyla aynı değildir. Modern psikoloji kaygıyı genellikle ruhsal belirti, stres tepkisi, klinik durum veya tedavi edilmesi gereken bir problem olarak ele alabilir. Heidegger ise kaygıyı felsefi ve varoluşsal bir deneyim olarak inceler.
Bu, psikolojik kaygının önemsiz olduğu anlamına gelmez. İnsan yoğun kaygı yaşadığında elbette destek, terapi, tıbbi yardım veya yaşam düzenlemesi gerekebilir. Fakat Heidegger'in derdi klinik tanı koymak değildir. O, kaygının insan varoluşunu nasıl açığa çıkardığını anlamaya çalışır.
Heidegger'in kaygısı, yalnızca rahatsızlık değil; varoluşsal açıklıktır.| Psikolojik Kaygı | Heideggerci Kaygı |
|---|---|
| Klinik belirti olabilir | Varoluşsal açılma biçimidir |
| Belirtilerle ele alınır | Dasein'ın yapısını açığa çıkarır |
| Tedavi konusu olabilir | Felsefi düşünme konusudur |
| Yoğunlaştığında acı verir | Otantik yaşama çağrı taşıyabilir |
| Kişisel ruh hali olarak incelenir | İnsan varoluşunun temel deneyimi olarak anlaşılır |
Bu ayrım önemlidir. Heidegger kaygıyı romantikleştirmez; ama onu yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir rahatsızlık olarak da görmez. Ona göre kaygı, insanın kendi varoluşunu fark etmesine kapı açabilir.
Kaygı Neden Gündelik Meşguliyeti Bozar
Gündelik hayat insanı sürekli meşgul eder. Yapılacak işler, konuşmalar, planlar, mesajlar, sorumluluklar, alışverişler, gündemler, beklentiler ve sosyal roller insanın zamanını doldurur. Bu meşguliyet bazen insanı kendi varoluşunu sormaktan uzaklaştırır.
Kaygı ise bu meşguliyeti böler. İnsan birden durur ve şu soruyu duyar: Bütün bunların içinde ben neredeyim
Kaygı, gündelik meşguliyetin örttüğü varoluş sorusunu yeniden açar.Gündelik meşguliyet şöyle işler:
Sürekli yapılacak bir şey vardır.
Sürekli cevap verilecek bir şey vardır.
Sürekli yetişilecek bir şey vardır.
Sürekli konuşulacak bir gündem vardır.
Sürekli oyalanacak bir alan vardır.
Kaygı ise bunların ortasında şunu hissettirir:
Bütün bunlar neden bu kadar önemli
Bu hayat gerçekten benim mi
Zamanımı neye veriyorum
Ölüm varken bu oyalanmalar ne anlama geliyor
Bu sorular rahatsız edicidir; fakat Heidegger için değerlidir. Çünkü insan bazen ancak gündelik meşguliyet kırıldığında kendi varlığını gerçekten duyabilir.
Kaygı Ve Modern İnsan Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Modern insan, görünüşte çok bağlantılı, çok aktif ve çok üretkendir. Fakat aynı zamanda derin bir varoluşsal kaygı taşır. Çünkü hız, teknoloji, tüketim, performans, sosyal medya ve sürekli görünürlük insanın kendi varlığıyla sahici bağını zayıflatabilir.
İnsan çok şey yapar; ama ne için yaptığını unutabilir.
Çok konuşur; ama derin düşünmeyebilir.
Çok görünür; ama kendisine yabancılaşabilir.
Çok bağlantı kurar; ama yalnız hissedebilir.
Modern insanın kaygısı, çoğu zaman gürültünün içinde kendi varlığını duyamamasından doğar.Modern dünyada kaygı şu biçimlerde görülebilir:
Sürekli yetişememe hissi.
Hayatın anlamını kaybetme duygusu.
Başarıya rağmen boşluk hissi.
Kalabalık içinde yalnızlık.
Görünürlük içinde sahicilik kaybı.
Zamanın sürekli tüketildiği hissi.
Heidegger'in kaygı anlayışı modern insana çok güçlü bir ayna tutar. Çünkü kaygı, sadece “daha rahat olmalıyım” sorusunu değil, daha derin bir soruyu açar: Ben bu hayatı gerçekten nasıl yaşıyorum
Bu soru, modern insan için hâlâ yakıcıdır.
Kaygı İnsanı Nasıl Özgürleştirebilir
Kaygı ilk anda insanı sıkıştırır gibi görünür. Fakat Heidegger'e göre kaygı, insanı özgürleştirici bir rol de oynayabilir. Çünkü kaygı, insanı “onlar”ın ortalama dünyasından, sahte güvenlerden ve otomatik yaşam biçimlerinden uzaklaştırarak kendi imkânlarını görmeye çağırır.
Özgürlük burada her şeyi seçebilmek değildir. Özgürlük, kendi hayatının devredilemezliğini fark edip kendi imkânlarını sahiplenebilmektir.
Kaygı, insanı rahatsız ederek özgürlüğe yaklaştırabilir.Kaygının özgürleştirici yönü şuradadır:
İnsan kalabalığın hazır cevaplarından sıyrılır.
Kendi ölümünü kişisel hakikat olarak duyar.
Kendi zamanını sahiplenmesi gerektiğini fark eder.
Kendi imkânlarını yeniden görür.
Sorumluluğu başkalarına dağıtamayacağını anlar.
Bu özgürlük hafif değildir. Çünkü insan kendi hayatının ağırlığıyla karşılaşır. Fakat bu ağırlık aynı zamanda sahiciliğin başlangıcı olabilir.
Heidegger için insan, kaygıdan tamamen kaçtığında kendini de kaçırır. Kaygıyı duyabildiğinde ise kendi varoluşuna daha yakın durabilir.
Kaygı Sanat, Şiir Ve Düşünmeyle Nasıl İlişkilidir
Heidegger'in geç dönem düşüncesinde sanat, şiir ve düşünme, insanı teknolojik ve gündelik bakışın ötesine çağıran alanlardır. Kaygı da benzer biçimde insanı alışılmış anlamlardan çıkarır ve daha derin bir açıklığa taşır.
Sanat insanı durdurur.
Şiir dili derinleştirir.
Düşünme varlık sorusunu açar.
Kaygı insanı kendi varoluşuna çağırır.
Kaygı, şiir ve düşünme aynı noktada buluşabilir: Hepsi insanı yüzeyden derine çağırır.Kaygı anında insan, gündelik dünyanın otomatik akışından kopar. Sanat eserinin karşısında da benzer bir durma yaşanabilir. Bir şiir, bir resim, bir müzik ya da derin bir düşünce, insanı kendi varoluşuna geri döndürebilir.
| Alan | Açtığı Derinlik |
|---|---|
| Kaygı | Kendi varoluşunu duyma |
| Sanat | Hakikatin açığa çıkışı |
| Şiir | Dilin varlık derinliği |
| Düşünme | Varlık sorusuna yaklaşma |
| Sessizlik | Gürültünün örttüğünü duyma |
Heideggerci anlamda kaygı, insanı yalnızca içsel karanlığa değil; derin düşünmenin eşiğine de getirebilir.
Heidegger'in Kaygı Anlayışı İnsana Ne Öğretir
Heidegger'in kaygı anlayışı insana kolay bir teselli vermez. “Kaygılanma, her şey iyi olacak” demez. Tam tersine, kaygının açtığı derinliği ciddiye alır. Çünkü kaygı, insanın kendi varoluşuyla karşılaşma biçimlerinden biridir.
Kaygı insana şunları öğretir:
Kendi hayatını unutma.
Ölümünü uzak bir olay gibi görme.
Zamanını sadece tüketme.
Kalabalığın ortalama hayatında kaybolma.
Kaygıdan her zaman kaçma; bazen onu dinle.
Kendi imkânlarını sahiplen.
Dünyayı yalnızca gündelik işlevleriyle görme.
Kaygı, insanı kendi varlığının ciddiyetine çağırır.Bu öğretinin sert bir tarafı vardır. Çünkü insan, kaygı sayesinde sahte rahatlıklarının bozulduğunu hissedebilir. Fakat bu bozulma, daha sahici bir yaşamın başlangıcı olabilir.
Heidegger için asıl mesele kaygıyı yok etmek değil; kaygının açtığı varoluşsal soruyu duyabilmektir.
Son Söz Kaygı, İnsanı Kendi Varlığının Hakikatine Uyandırır Mı
Martin Heidegger'e göre kaygı, insanın gündelik hayatın alışılmış güveninden çıkarak kendi varoluşunun çıplaklığıyla karşılaşmasıdır. Kaygı, belirli bir şeyden korkmak değildir. Kaygı, insanın bütün dünyasının bir anlığına yabancılaşması, gündelik anlamların gevşemesi ve insanın kendi varlığının derin sorusuyla baş başa kalmasıdır.
Bu yüzden kaygı yalnızca karanlık değildir. Kaygı, karanlığın içinden gelen bir uyanış çağrısıdır. İnsan kaygı içinde hiçliğe yaklaşır; fakat bu hiçlik, varlığı daha derinden duyma imkânı açar. İnsan ölümünü hatırlar; fakat ölüm, hayatı karartmak yerine onu daha sahici sahiplenmeye çağırır. İnsan yalnızlaşır; fakat bu yalnızlık, kendi hayatının başkasına devredilemez olduğunu gösterir.
Kaygı, “onlar”ın dünyasında kaybolmuş insana şunu fısıldar: Bu hayat senin. Bu ölüm senin. Bu zaman senin. Bu imkânlar senin. Kendi varlığını unutma.Heidegger'in kaygı anlayışı modern insan için çok derindir. Çünkü bugünün insanı sürekli meşgul, sürekli bağlantılı, sürekli görünür ve sürekli uyarılmış halde yaşayabilir; fakat bütün bu gürültünün içinde kendi varlığını duymayabilir. Kaygı, bu gürültüyü kesen sessiz bir yarık gibi insanı kendine döndürür.
Elbette kaygı kolay değildir. İnsanı sarsar, huzursuz eder, alışılmış güvenlikleri bozar. Fakat bazen insan, en sahici sorularını huzurun içinde değil, sarsıntının içinde duyar. Heidegger'in bize bıraktığı derin ders budur: Kaygıdan sadece kaçma; onun sana hangi varoluş sorusunu açtığını da dinle.
Çünkü insan, kaygının açtığı açıklıkta kendi ölümünü, zamanını, imkânlarını ve hayatının devredilemezliğini fark ettiğinde, ilk kez gerçekten kendi varlığına yaklaşabilir.
