Mâide Suresi 42. Ayette “Onlar Yalana Çokça Kulak Verir, Haram Yerler; Sana Gelirlerse Aralarında Hükmet veya Onlardan Yüz Çevir; Hükmedecek Olursan Aralarında Adaletle Hükmet. Çünkü Allah Adaletli Olanları Sever” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 42. ayet, bir önceki ayette anlatılan hakikati çarpıtma, yalana kulak verme ve işine gelen hükmü arama davranışlarının devamında gelir.
Ayet bu kez iki önemli probleme dikkat çeker:
Yalana isteyerek kulak vermek
ve
“suht” yemek, yani haram ve haksız kazançla beslenmek.
Ardından Hz. Muhammed’e, kendisine başvuran kişiler hakkında ister hüküm verebileceği isterse belirli bağlamda onların davasından uzak durabileceği bildirilir.
Fakat eğer hüküm verecekse son derece açık bir şart konulur:
“Aralarında adaletle hükmet.”
Çünkü:
“Allah adaletli davrananları sever.”
Bu ayet, dini kimlikten bağımsız olarak adaletin tarafsızlığı, yargı etiği, rüşvet, yalan ve çıkar ilişkileri konusunda çok güçlü ilkeler taşır.
“Onlar Yalana Çokça Kulak Verirler” Ne Demektir
Bu ifade bir önceki ayette de yer almıştı.
Burada yalnızca yanlışlıkla yalan haber duyan insanlardan söz edilmez.
Yalana isteyerek açık olma eleştirilir.
İnsan bazen gerçeği öğrenmek yerine kendi çıkarına uygun hikâyeyi dinlemek ister.
Yalan onun işine geliyorsa kaynağını sorgulamaz.
Bu nedenle yalanın gücü yalnızca onu söyleyenden değil, onu duymaya hazır kulaktan da gelir.
İnsan Neden Yalana İnanmak İster
Çünkü gerçek bazen insanı rahatsız eder.
Gerçek:
hatasını kabul etmesini,
çıkarından vazgeçmesini,
özür dilemesini
veya davranışını değiştirmesini
gerektirebilir.
Yalan ise ona daha kolay bir seçenek sunar:
“Sen haklısın.”
İnsan gerçeğin yükünden kaçtığında kendisini rahatlatan yalana daha açık hâle gelebilir.
“Haram Yerler” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen önemli kavram **“suht”**tur.
Bu kelime klasik tefsirlerde;
haram kazanç,
haksız mal,
rüşvet
ve meşru olmayan yollardan elde edilen gelir
gibi anlamlarla açıklanmıştır.
Buradaki “yemek”, yalnızca fiziksel olarak yiyecek tüketmek değildir.
Haksız kazancı hayatına katmak ve ondan yararlanmak anlamında da kullanılmaktadır.
Rüşvet Neden Bu Kadar Tehlikelidir
Çünkü rüşvet yalnızca iki kişi arasındaki gizli para alışverişi değildir.
Bir kararın doğruluğunu satın almaya çalışır.
Haklı olan haksız,
haksız olan haklı
gösterilebilir.
Böylece yalnızca bir kişinin hakkı yenmez.
Adalet sistemine olan güven de bozulur.
Bir toplumda hükmün parayla değiştirilebileceğine inanılıyorsa hukuk ciddi biçimde yaralanır.
Yalan ile Haram Kazanç Neden Aynı Ayette Yan Yana Geliyor
Çünkü ikisi birbirini besleyebilir.
Haksız kazanç elde eden insan bunu korumak için yalan söyleyebilir.
Yalan söyleyen kişi de haksız çıkar elde etmeye çalışabilir.
Böylece bir döngü oluşur:
Çıkar → Yalan → Haksızlık → Yeni Çıkar.
Ayet bu ahlaki çürümenin iki temel unsurunu yan yana gösterir.
“Sana Gelirlerse Aralarında Hükmet veya Onlardan Yüz Çevir” Ne Demektir
Ayet, Hz. Muhammed’e belirli bir tarihsel hukuk bağlamında kendisine başvuran grupların davalarını kabul edip etmemesi konusunda bir tercih alanı bildirir.
Bu mesele klasik tefsir ve fıkıhta ayrıntılı biçimde tartışılmıştır.
Buradaki temel nokta şudur:
Hz. Peygamber başkasının hukuk düzenini zorla ele geçirmek zorunda değildir.
Fakat davayı kabul edip hüküm verecekse adaletten ayrılmasına izin yoktur.
“Onlardan Yüz Çevirirsen Sana Zarar Veremezler” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Hz. Peygamber’e bir güvence verir.
Bazı insanlar onu kendi çıkarlarına uygun karar vermesi için bir araç gibi kullanmak isteyebilir.
Eğer onların manipülatif hukuk arayışına katılmazsa bundan korkmaması gerektiği bildirilir.
Mesaj şu şekilde düşünülebilir:
Haksız talebi reddetmekten korkma.
İnsan bazen yanlış bir isteğe “hayır” dediğinde karşısındaki kişinin tepkisinden çekinebilir.
Ayet hakka bağlılığın korkuya teslim edilmemesi gerektiğini gösterir.
Eğer Hükmedecekse Neden Özellikle “Adaletle” Deniliyor
Çünkü söz konusu kişiler ayette eleştirilmektedir.
Yalana kulak vermeleri ve haram kazançla ilişkileri anlatılmıştır.
İnsan psikolojisi burada kolayca şunu düşünebilir:
“Bunlar zaten kötü insanlar; onlara karşı biraz haksızlık olsa ne olur?”
Kur’an buna izin vermez.
Onlar yanlış davranmış olsalar bile hüküm verilecekse:
Adaletle hükmedilmelidir.
Kötü Bir İnsana Karşı da Adaletli Olmak Gerekir Mi
Evet.
Adaletin gerçek sınavı burada başlar.
Sevdiğimiz insana adil davranmak görece kolaydır.
Ama bize kötü davranan,
bizi aldatan
veya hoşlanmadığımız birine karşı hakkı korumak daha zordur.
Kur’an’ın adalet anlayışında kişinin ahlaki kusuru, onun her hakkını ortadan kaldırmaz.
Suçluya bile suçundan fazlası yüklenemez.
Adalet İle Taraf Tutmak Arasındaki Fark Nedir
Taraf tutan insan önce kişiyi seçer, sonra delili ona uydurur.
Adil insan ise önce gerçeği ve delili araştırır.
Kendi yakını haksızsa:
“Haksız.”
diyebilir.
Sevmediği kişi haklıysa:
“Haklı.”
diyebilir.
Adaletin zorluğu tam da budur:
Sonucu kişilere göre değil, hakkın kendisine göre belirlemek.
Hakim Bir Tarafı Sevmiyorsa Ne Yapmalıdır
Kişisel duygusunu hükmünden ayırmalıdır.
Bir hakim;
öfkelenebilir,
sevmeyebilir,
geçmişte rahatsız olmuş olabilir.
Fakat hüküm verirken bunları ölçü yapamaz.
Delile ve hukuka göre karar vermesi gerekir.
Mâide 42, binlerce yıl önce bu temel yargı ilkesini son derece açık biçimde ifade eder:
“Hükmedersen adaletle hükmet.”
Adalet Neden Sadece Sonuç Değil, Süreç Meselesidir
Çünkü doğru sonuca tesadüfen ulaşmak yeterli değildir.
Adalet;
her iki tarafı dinlemeyi,
delilleri değerlendirmeyi,
savunma hakkını tanımayı
ve tarafsız kalmayı
gerektirir.
Bir karar doğru görünse bile adil olmayan yöntemlerle alınmışsa sistemin güvenilirliği zarar görebilir.
Bu nedenle adalet hem doğru sonuç hem doğru süreçtir.
Bir İnsan Kendi İşine Gelen Hakimi Ararsa Ne Olur
Bir önceki ayette tam da buna benzer bir davranış eleştirilmişti.
Kişi:
“Bana istediğim hükmü kim verirse ona gideceğim.”
diye düşünürse aslında adalet aramıyordur.
Kendi arzusuna hukuki görünüm kazandırmaya çalışıyordur.
Gerçek adalet arayışı:
“Sonuç hoşuma gitmese bile doğru hüküm nedir?”
sorusunu sorabilmeyi gerektirir.
Rüşvet Hakimin Kararını Etkilemese Bile Neden Yanlıştır
Çünkü yalnızca kararın gerçekten değişmesi değil, kararın satın alınabileceği izlenimi bile adalet sistemini bozar.
İnsanlar şöyle düşünmeye başlar:
“Parası olan kazanır.”
“Tanıdığı olan kurtulur.”
“Haklı olmak yetmez.”
Bu noktada hukuk toplumun ortak güven kaynağı olmaktan çıkar.
Bu nedenle rüşvet yalnızca para suçu değil, adalete yönelik bir saldırıdır.
“Allah Adaletli Olanları Sever” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Kur’an burada yalnızca:
“Adil olmak zorundasınız.”
demez.
Adaleti Allah’ın sevgisiyle ilişkilendirir.
Bu son derece güçlüdür.
Adalet sadece hukukçuların görevi değildir.
Allah’a yakınlaşmanın da bir parçasıdır.
İnsan namaz kılıp dua ederken adaletsizlik yapıyorsa, ibadeti ile ahlakı arasında ciddi bir kopukluk vardır.
Adalet Sadece Mahkemede mi Gerekir
Hayır.
Mahkeme ayetin doğrudan bağlamlarından biridir ama ilke çok daha geniştir.
Ailede,
işyerinde,
miras paylaşımında,
ticarette,
arkadaşlıkta,
çocuklar arasında
ve günlük anlaşmazlıklarda da adalet gerekir.
Bazen insan kendi evinde bile sevdiği kişiye ayrıcalık tanıyıp diğerine haksızlık yapabilir.
Adalet günlük hayatın her alanında sınanır.
Ayette Eleştirilen Davranışları Bütün Yahudilere Genellemek Doğru mudur
Hayır.
Bağlamdaki eleştiri belirli davranışlar sergileyen kişiler ve gruplarla ilgilidir.
Yalanı dinlemek,
haram kazanç yemek
ve hükmü çıkarına göre manipüle etmek
etnik özellikler değildir.
Bunlar her toplumda görülebilecek ahlaki bozulmalardır.
Dolayısıyla ayetin mesajını bir topluluğu bütünüyle suçlamak için kullanmak, ayetin adalet vurgusuyla da çelişir.
Mâide 41 ve 42 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
İki ayet birlikte güçlü bir tablo ortaya çıkarır.
Mâide 41’de:
Hakikati çarpıtan ve istediği sonucu arayan insan vardır.
Mâide 42’de:
Yalana kulak veren, haram kazanca yönelen ve hüküm arayan insan vardır.
Bunun karşısında Hz. Peygamber’e verilen emir ise nettir:
Onlar ne yaparsa yapsın, sen hükmedersen adaletle hükmet.
Bu, ahlakın karşılıklı bir alışveriş olmadığını gösterir.
Mâide Suresi 42. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 42. ayetin belki de en güçlü mesajı şudur:
Adalet, karşındaki insanın adil olmasına bağlı değildir.
Karşındaki kişi yalan söyleyebilir.
Sana karşı dürüst olmayabilir.
Haksız kazanç peşinde koşabilir.
Seni kendi çıkarı için kullanmak isteyebilir.
Ama eğer sen onun hakkında karar verecek konumdaysan Kur’an sana:
“O kötü davrandı, sen de ona haksızlık yap.”
demez.
Tam tersini söyler:
“Aralarında adaletle hükmet.”
İşte adaletin büyüklüğü burada ortaya çıkar.
Çünkü gerçek adalet sadece dostlara karşı gösterilen nezaket değildir.
Düşmanına bile hakkından fazlasını yüklememektir.
Sevmediğin bir insan haklıysa hakkını teslim etmektir.
Yakının haksızsa onu korumamaktır.
Para teklif edildiğinde hükmü satmamaktır.
Kalabalık baskı yaptığında gerçeği değiştirmemektir.
Belki de bir toplumun ne kadar medeni olduğunu anlamanın en iyi yollarından biri de budur:
Güçlüye nasıl davrandığı değil, hakkı olmayan güçlüye “hayır” diyebilip diyemediği.
Ve Kur’an bütün bu hukuki meselenin sonunda çok kısa fakat son derece büyük bir cümle bırakır:
“Allah adaletli olanları sever.”
Yani adalet yalnızca toplum düzenini koruyan bir hukuk ilkesi değildir.
Aynı zamanda Allah’ın sevgisine götüren bir ahlak biçimidir.
