Mâide Suresi 36. Ayette “Şüphesiz İnkâr Edenler, Yeryüzündeki Her Şey ve Onun Bir Katı Daha Kendilerinin Olsa da Kıyamet Gününün Azabından Kurtulmak İçin Fidye Verseler Bu Onlardan Kabul Edilmez; Onlar İçin Elem Verici Bir Azap Vardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 36. ayet, bir önceki ayette iman edenlere verilen:
“Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşıyın, O’na yaklaşmaya vesile arayın ve O’nun yolunda gayret edin.”
çağrısının ardından gelir.
Şimdi ise bunun karşısında duran başka bir insan tipi anlatılır:
Dünyada Allah’ı ve hakikati reddeden, fakat hesap günü geldiğinde elindeki bütün serveti vererek kurtulmak isteyen insan.
Ayet son derece çarpıcı bir varsayım kurar:
Bir insanın yalnızca bütün dünya serveti değil, onun bir katı daha kendisinin olsa...
Ve bütün bunları azaptan kurtulmak için fidye olarak verse...
Yine de kabul edilmeyecektir.
Bu, para ile ahlak, servet ile sorumluluk ve dünya gücü ile ahiret hesabı arasındaki sınırı çok güçlü biçimde ortaya koyar.
“Şüphesiz İnkâr Edenler” İfadesi Kimleri Anlatır
Ayet, Kur’an’ın teolojik dili içinde inkârda ısrar edenlerden söz eder.
Burada yalnızca bir insanın zihninden geçen geçici şüphe değil, Allah’ın mesajını reddetme ve bu reddedişte kalma bağlamı vardır.
Ayetin amacı belirli kişilerin ahiretteki hükmünü bizim vermemiz değildir.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
Kur’an burada inkârın ve sorumluluktan kaçışın sonucuna dair genel bir uyarı sunar.
“Yeryüzündeki Her Şey Onların Olsa” Ne Demektir
Bu ifade insanın hayal edebileceği en büyük serveti anlatır.
Altınlar...
Araziler...
Şehirler...
Şirketler...
Madenler...
Bütün ekonomik kaynaklar...
Ayet adeta şunu söyler:
“Dünyanın tamamına sahip olduğunuzu düşünün.”
Sonra bunun bile yeterli olmayacağını açıklar.
Neden “Bir Katı Daha” Deniliyor
Ayet yalnızca:
“Dünyadaki her şey onların olsa”
demekle yetinmez.
“Bir o kadarı daha…”
ifadesini ekler.
Bu, servetin büyüklüğünü insan zihninin sınırlarına kadar taşır.
Yani mesele miktar değildir.
Bir dünya yetmezse iki dünya kadar servet de çözüm olmayacaktır.
Çünkü karşılaşılan problem maddi değil, ahlakidir.
“Fidye Vermek” Ne Anlama Gelir
Fidye, bir kişinin kendisini bir cezadan veya esaretten kurtarmak için verdiği karşılık anlamında kullanılabilir.
Dünya hayatında para bazı sorunları çözebilir.
Borç ödenebilir.
Bir mal satın alınabilir.
Bazı zararlar tazmin edilebilir.
Fakat ayet ahiretteki hesabın ticari pazarlık gibi işlemeyeceğini gösterir.
İnsan:
“Ne kadar verirsem kurtulurum?”
diyemeyecektir.
Ahirette Servet Neden İşe Yaramaz
Çünkü servet dünyadaki kullanım alanına aittir.
Para ile;
ev,
yiyecek,
ulaşım,
hizmet
ve çeşitli imkânlar
satın alınabilir.
Ama para insanın geçmişte yaptığı ahlaki seçimleri değiştiremez.
Servet:
yalanı doğruya, zulmü adalete, inkârı imana
geriye dönük olarak dönüştüremez.
Bu Ayet Parayı Kötü Bir Şey Olarak mı Görüyor
Hayır.
Kur’an servetin kendisini mutlak biçimde kötülemez.
Mesele servetin ne için kullanıldığıdır.
Mal;
iyilik,
sadaka,
ailenin geçimi,
toplumsal fayda
ve yardım için kullanılabilir.
Sorun, insanın serveti kendisini her sonuçtan kurtarabilecek mutlak bir güç sanmasıdır.
Para İnsana Neden Sahte Bir Güven Duygusu Verebilir
Çünkü dünyada para gerçekten birçok kapıyı açar.
Daha iyi koşullar sağlayabilir.
İnsanları etkileyebilir.
Sorunları kolaylaştırabilir.
Bunun sonucunda insan bilinçsizce şöyle düşünmeye başlayabilir:
“Her şeyin bir fiyatı vardır.”
Mâide 36 ise bu düşüncenin sınırını gösterir:
Her şey satın alınamaz.
Ahlakın Fiyatı Var mıdır
Gerçek ahlakın fiyatı yoktur.
Dürüstlük satın alınamaz.
Geçmişte yapılmamış bir iyilik sonradan parayla var edilmiş sayılamaz.
Bir insanın kalbinden gelen samimiyet de satın alınamaz.
Bu nedenle ayet insanın dikkatini maldan karaktere çevirir.
Önemli olan:
Ne kadarın vardı?
sorusundan önce,
Onunla ne yaptın?
sorusudur.
İnsan Dünyada Parayla Bazı Sonuçlardan Kaçabildiği İçin Yanılabilir Mi
Evet.
Tarih boyunca servet ve güç sahibi insanlar bazen;
cezadan,
sorumluluktan,
toplumsal sonuçlardan
veya bazı zorluklardan
daha kolay kaçabilmiştir.
Bu durum insanda:
“Benim için geçerli olmayan kurallar var.”
yanılgısı oluşturabilir.
Kur’an’ın ahiret anlayışı bu ayrıcalığı ortadan kaldırır.
Orada servet statü sağlamaz.
Ayet Zenginlere mi Hitap Ediyor
Yalnızca zenginlere değil.
Zenginlik burada sembolik olarak dünyevi gücü temsil eder.
İnsan paraya,
makama,
ailesine,
ününe,
siyasi gücüne
veya toplumsal konumuna
aşırı güvenebilir.
Ayetin mesajı şudur:
Hiçbir dünyevi güç, insanı Allah karşısındaki sorumluluktan bağımsız hâle getirmez.
“Onlardan Kabul Edilmez” Neden Bu Kadar Kesin Bir İfadedir
Çünkü artık hesap günü gelmiştir.
Dünya hayatı seçimlerin yapıldığı alandır.
Ahiret ise bu seçimlerin sonucunun ortaya çıktığı alan olarak sunulur.
İnsan sınav bittikten sonra:
“Şimdi her şeyi değiştireyim.”
diyemez.
Bu nedenle Kur’an sürekli olarak insanı bugün harekete geçmeye çağırır.
Bu Ayet Tövbenin Değerini de Gösteriyor Mu
Evet.
Bir önceki ayetlerde tövbe kapısının açık olduğu vurgulanmıştı.
İnsan dünyada yaşarken:
dönebilir,
yanlışını düzeltebilir,
iman edebilir,
zararı telafi edebilir
ve yeni bir hayat kurabilir.
Mâide 36’nın sertliği de buradan anlaşılır:
Dönüş zamanı şimdi iken, insan bunu sürekli ertelememelidir.
Servet Yerine Salih Amel Neden Önemlidir
Çünkü insanın gerçek değeri yalnızca sahip olduğu malda değildir.
Mal dışarıdadır.
Amel ise kişinin kim olduğunu gösterir.
Bir insan milyarlarca servete sahip olabilir ama zalim olabilir.
Başka biri çok az mala sahip olabilir ama dürüst, merhametli ve adil yaşayabilir.
Kur’an’ın terazisi yalnızca maddi büyüklüğe bakmaz.
Ayet “Ölmeden Önce Her Şeyi Dağıtın” mı Diyor
Hayır.
Ayet mal sahibi olmayı yasaklamaz.
Mesaj şudur:
Servetinizi ilahlaştırmayın.
Mal dünyada bir emanettir ve nasıl kazanıldığı, nasıl kullanıldığı ahlaki açıdan önemlidir.
İnsan serveti kullanmalıdır.
Servetin insanı yönetmesine izin vermemelidir.
İnsan En Çok Neyi Biriktirmelidir
Kur’an açısından yalnızca maddi birikim değil;
iman,
iyilik,
adalet,
merhamet,
doğruluk
ve salih amel
de insanın gerçek birikimleridir.
Dünyada banka hesabı büyüyebilir.
Fakat insanın ahlaki hesabı boş kalabilir.
Mâide 36, bu iki hesabın aynı şey olmadığını hatırlatır.
Ayetteki “Elem Verici Azap” Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda:
“Onlar için elem verici bir azap vardır.”
buyrulur.
Bu, Kur’an’ın ahiret uyarılarından biridir.
Amaç yalnızca korku üretmek değil, insanın davranışlarının sonuç taşıdığını hatırlatmaktır.
İnsan özgürce seçim yapıyorsa seçimlerinin ahlaki ağırlığı da vardır.
Mâide 35 ve 36 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
İki ayet güçlü bir karşıtlık oluşturur.
Mâide 35:
Allah’a yaklaşmaya vesile arayın ve gayret edin.
Mâide 36:
Dünya servetinin tamamı bile sonradan kurtuluş fidyesi olamaz.
Birincisi:
Bugün yatırım yap.
İkincisi:
Yarın para ile geçmişi satın alamazsın.
Buradaki “yatırım” ise maddi değil, öncelikle manevi ve ahlakidir.
Bu Ayetin Günümüzdeki En Büyük Mesajı Nedir
Günümüz dünyasında başarı çoğu zaman rakamlarla ölçülür:
Ne kadar paran var?
Kaç evin var?
Şirketin ne kadar değerli?
Kaç kişi seni tanıyor?
Mâide 36 bütün bunların karşısına başka bir soru koyar:
Bunların hiçbiri kalmadığında sen kimsin?
İnsan servetinden soyulduğunda geriye karakteri ve yaptıkları kalır.
Mâide Suresi 36. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 36. ayet insanın en eski yanılgılarından birini hedef alır:
Her şeyin bir bedeli olduğu düşüncesini.
Dünyada birçok şeyin fiyatı vardır.
Ev satın alınabilir.
Arazi satın alınabilir.
Konfor satın alınabilir.
Hatta bazen insanlar nüfuz bile satın almaya çalışabilir.
Fakat ayet insanın karşısına bir sınır koyar:
Hesap satın alınamaz.
Bir insan bütün dünyaya sahip olsa...
Sonra ona bir dünya daha verilse...
Ve bunların hepsini:
“Beni sonuçtan kurtarın.”
diye verse...
Kabul edilmeyecektir.
Çünkü mesele servetin azlığı değildir.
Mesele insanın nasıl yaşadığıdır.
Belki de ayetin en büyük sorusu şudur:
İnsan hayatı boyunca parasını artırmaya çalışırken, kendisine ne ekliyor?
Daha dürüst mü oluyor?
Daha adil mi?
Daha merhametli mi?
Yoksa yalnızca sahip olduklarının sayısı mı artıyor?
Çünkü ölümle birlikte insanın sahip olduğu şeylerin büyük bölümü geride kalır.
Ama yaptığı seçimlerin ahlaki anlamı onunla birlikte gider.
Bu nedenle Mâide 36 serveti değersizleştirmez.
Serveti yerine koyar.
Para güçlüdür.
Ama mutlak değildir.
Ve insanın en kritik hesabında geçerli olan para birimi, samimiyet, iman ve doğru yaşanmış bir hayat olacaktır.
