Mâide Suresi 26. Ayette “Allah ‘Artık Orası Onlara Kırk Yıl Haram Kılınmıştır; Yeryüzünde Şaşkın Şaşkın Dolaşacaklardır. O Hâlde Yoldan Çıkmış Topluluk İçin Üzülme’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 26. ayet, Hz. Mûsâ’nın kavminin kutsal toprağa girmeyi reddetmesinin ardından gelen sonucu bildirir.
Bir önceki ayette Hz. Mûsâ:
“Rabbim! Ben ancak kendime ve kardeşime söz geçirebiliyorum; bizimle bu yoldan çıkmış topluluğun arasını ayır.”
diye dua etmişti.
Ardından Allah şöyle bildirir:
“Orası onlara kırk yıl haram kılınmıştır. Yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşacaklardır. Artık o fâsık topluluk için üzülme.”
Bu ayet yalnızca tarihsel bir cezanın anlatımı değildir.
Aynı zamanda korkunun, itaatsizliğin, fırsat kaybının, nesillerin değişmesinin ve yönsüzlüğün insan hayatında ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini düşündüren güçlü bir anlatıdır.
“Artık Orası Onlara Haram Kılındı” Ne Demektir
Buradaki “haram kılınma”, o toprağa girişlerinin belirli bir süre için engellenmesi anlamındadır.
Kavme daha önce:
“Kutsal toprağa girin.”
denilmişti.
Fakat onlar bu emri reddetmişlerdi.
Şimdi ise daha önce açık olan fırsat kapanmıştır.
Bu, çok güçlü bir ilkeyi düşündürür:
Her fırsat sonsuza kadar açık kalmayabilir.
Neden Kırk Yıl
Ayette açıkça kırk yıllık bir süre belirtilir.
Bu süre klasik yorumlarda bir neslin değişmesiyle ilişkilendirilmiştir.
Emri reddeden ve kölelik psikolojisini taşıyan neslin yerine daha farklı şartlarda yetişen yeni bir neslin ortaya çıkması açısından bu süre anlamlı görülmüştür.
Dolayısıyla kırk yıl yalnızca zaman cezası değil, aynı zamanda nesil dönüşümü olarak da düşünülebilir.
“Yeryüzünde Şaşkın Şaşkın Dolaşacaklar” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen kavram genellikle “tîh”, yani şaşkınlık ve yönsüz dolaşma hâliyle ilişkilendirilir.
Bu, yalnızca fiziksel olarak çölde dolaşmak değildir.
Sembolik açıdan da son derece güçlüdür:
Yönünü kaybeden toplum ilerlediğini zannedebilir ama aslında aynı yerde dolaşabilir.
Hareket vardır.
Fakat ilerleme yoktur.
Hareket Etmek Her Zaman İlerlemek Midir
Hayır.
İnsan çok meşgul olabilir.
Sürekli bir şeyler yapabilir.
Sürekli karar değiştirebilir.
Fakat bunların hiçbiri onu gerçek hedefine yaklaştırmıyor olabilir.
Mâide 26’daki dolaşma görüntüsü bu açıdan çok etkileyicidir:
Ayaklar hareket eder ama yön yoksa yol alınmaz.
İsrailoğulları Neden Bu Sonuçla Karşılaştı
Sebep ayetlerin önceki bölümünde açıkça anlatılmıştır.
Onlara:
“Girin.”
denilmişti.
Fakat onlar:
“Onlar oradayken girmeyiz.”
dediler.
Cesaret veren iki kişinin sözünü de dinlemediler.
Sonunda:
“Sen ve Rabbin gidin savaşın, biz burada oturacağız.”
dediler.
Yani mesele yalnızca korkmak değil, açık sorumluluğu bilinçli biçimde reddetmekti.
Bu Ceza Sadece Korktukları İçin Mi Geldi
Hayır.
Korku insani bir duygudur.
Sorun korkunun;
itaatsizliğe,
sorumluluktan kaçışa
ve peygambere karşı açık bir reddedişe
dönüşmesidir.
Kur’an korkan insanı otomatik olarak suçlamaz.
Fakat korkuyu sürekli olarak görevi terk etmenin bahanesi hâline getirmek farklıdır.
Kırk Yıllık Dolaşma Bir Eğitim Süreci Olarak da Görülebilir Mi
Bu şekilde yorumlayanlar olmuştur.
Uzun yıllar boyunca kölelik yaşamış bir neslin;
özgürlük,
sorumluluk,
cesaret
ve toplumsal düzen
konularında yeni bir zihniyete ihtiyaç duyduğu düşünülebilir.
Bu açıdan çöldeki yıllar yalnızca ceza değil, aynı zamanda bir toplumun yeniden şekillenme dönemi olarak da okunabilir.
Bir Neslin Değişmesi Neden Önemli Olabilir
Toplumların karakteri yalnızca kanunlarla değişmez.
İnsanların zihniyeti de değişmelidir.
Uzun süre zulüm altında yaşamış bir nesil korkuyu çocuklarına aktarabilir.
Yeni nesil ise farklı şartlarda büyüyebilir.
Bu nedenle bazen tarihsel değişim:
yeni bir yönetimden çok, yeni bir insan tipinin ortaya çıkmasını gerektirir.
Kölelik Psikolojisi Bu Ayette Nasıl Devam Ediyor
Daha önce bedensel esaretten kurtulan İsrailoğullarının zihinsel olarak hâlâ korkuyla hareket ettiği görülmüştü.
Mâide 26 bu problemin sonucunu gösterir.
Özgürlük verilmiştir.
Fakat özgürlüğün gerektirdiği sorumluluk üstlenilmemiştir.
Bu da şu gerçeği düşündürür:
İnsanı zincirden kurtarmak kolay olabilir; zihnini zincirden kurtarmak çok daha uzun sürebilir.
“Kırk Yıl” İnsan Ömrü Açısından Ne İfade Eder
Kırk yıl çok uzun bir süredir.
Bir insanın hayatının büyük bölümünü kapsayabilir.
Bu nedenle ayet fırsat kaybının büyüklüğünü son derece çarpıcı biçimde gösterir.
Bir karar yalnızca bugünü etkilemeyebilir.
Bazen yanlış bir toplumsal tercih yıllarca süren sonuçlar doğurabilir.
İnsan Bir Fırsatı Kaçırınca Aynı Fırsat Hemen Geri Gelir Mi
Her zaman değil.
İnsan bazen:
“Şimdi yapmayayım, sonra yaparım.”
diye düşünebilir.
Fakat şartlar değişebilir.
Kapılar kapanabilir.
İnsan yaşlanabilir.
Başka insanlar karar verebilir.
Mâide 26’nın güçlü derslerinden biri şudur:
Bazı fırsatlar zamanında değerlendirilmelidir.
“Fâsık Topluluk” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda kavim “fâsık” olarak tanımlanır.
Fısk;
itaatten çıkmak,
sınırı aşmak
ve doğru yoldan sapmak
anlamlarını taşır.
Buradaki eleştiri etnik kimliğe yönelik değildir.
Sebep açıktır:
Allah’ın emrine karşı bilinçli biçimde direnmiş olmalarıdır.
Bu ayrım son derece önemlidir.
“Onlar İçin Üzülme” Ne Anlama Gelir
Allah Hz. Mûsâ’ya:
“Bu fâsık topluluk için üzülme.”
buyurur.
Hz. Mûsâ kendi kavmini önemsemektedir.
Onların yanlış tercihleri onu üzmektedir.
Fakat bir noktadan sonra insanın seçiminin sonucu vardır.
Peygamber bile başkasının iradesini sonsuza kadar kendi omuzlarında taşımaz.
Bu, önceki ayetin mesajını tamamlar.
Bir Lider Toplumunun Yanlış Kararına Ne Kadar Üzülmelidir
İyi bir lider halkının yanlışlarından etkilenebilir.
Onları uyarmaya çalışır.
Doğruyu gösterir.
Ama liderin de bir sınırı vardır.
İnsanları zorla değiştiremez.
Mâide 26, Hz. Mûsâ’ya adeta şunu söyler:
Sen görevini yaptın; onların seçiminin bütün yükünü kendi kalbine taşıma.
Bu Ayet “Bırak Gitsinler” Anlamına mı Gelir
Hayır.
Hz. Mûsâ zaten uzun süre kavmi için mücadele etmiştir.
Onları terk etmek için acele etmemiştir.
Dolayısıyla burada sorumsuzluk değil, kontrol edilemeyen şeyin yükünü bırakmak vardır.
İnsan elinden geleni yaptıktan sonra başkasının bilinçli tercihini sürekli kendi başarısızlığı gibi taşımamalıdır.
Yönsüzlük Bir Toplum İçin Neden Tehlikelidir
Bir toplumun ortak bir hedefi yoksa enerjisi dağılabilir.
İnsanlar günü kurtarmaya başlar.
Uzun vadeli vizyon kaybolur.
Her nesil aynı tartışmaları tekrar eder.
Sorunlar çözülmek yerine devredilir.
Mâide 26’daki kırk yıllık dolaşma bu açıdan çok güçlü bir semboldür:
Yönü olmayan toplum zaman kaybeder.
Mâide 21’den 26’ya Kadar Nasıl Bir Süreç Yaşandı
Bu ayetler birlikte okunduğunda çok güçlü bir zincir ortaya çıkar:
Mâide 21:
“Girin.”
Mâide 22:
“Orada güçlü insanlar var.”
Mâide 23:
“Korkmayın, kapıdan girin ve Allah’a güvenin.”
Mâide 24:
“Sen ve Rabbin gidin; biz oturacağız.”
Mâide 25:
Hz. Mûsâ Allah’a yönelir.
Mâide 26:
Kırk yıllık yönsüzlük başlar.
Bir korku, doğru yönetilmediğinde giderek toplumsal bir kayba dönüşür.
Ayetin Günümüz İnsanına En Güçlü Mesajı Nedir
Belki de şu cümledir:
Karar vermemek de bir karardır.
İsrailoğulları savaşa girmeyi reddetti.
Fakat böylece hiçbir sonuç yaşamamış olmadılar.
Tam tersine kırk yıllık başka bir sonuçla karşılaştılar.
İnsan bazen risk almamakla güvende kaldığını sanabilir.
Oysa hareketsizliğin de bir bedeli olabilir.
Mâide Suresi 26. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 26. ayetin en etkileyici görüntüsü şudur:
Bir toplum hareket ediyor ama ilerleyemiyor.
Kırk yıl.
Yollar var.
Adımlar var.
Günler geçiyor.
Yıllar geçiyor.
Ama hedefe ulaşılamıyor.
Bu görüntü yalnızca çölde dolaşan bir kavmin hikâyesi değildir.
İnsan hayatında da aynı durum yaşanabilir.
Bir insan yıllarca çok meşgul olabilir ama hiçbir gerçek ilerleme sağlayamayabilir.
Bir toplum sürekli tartışabilir ama temel sorunlarını çözmeyebilir.
Bir kişi sürekli:
“Yarın başlayacağım.”
diyebilir ve yıllar geçebilir.
Mâide 26 bu nedenle insanın karşısına acı bir soru koyar:
Gerçekten ilerliyor muyum, yoksa yalnızca hareket mi ediyorum?
İkinci büyük ders ise fırsat hakkındadır.
Bir zaman önce kapı açıktı:
“Girin.”
denilmişti.
Kavim reddetti.
Daha sonra aynı kapı kırk yıl boyunca kapandı.
Bu nedenle hayatın her fırsatı sınırsız değildir.
Bazen doğru zamanın kendisi de bir nimettir.
Ve üçüncü ders Hz. Mûsâ’ya söylenen cümlede gizlidir:
“Onlar için üzülme.”
İnsan sevdiği birine doğruyu anlatabilir.
Elinden geleni yapabilir.
Defalarca yardım edebilir.
Ama diğer insan yine de kendi tercihini yapabilir.
O noktada insanın bütün hayatını başkasının kararının yüküne dönüştürmesi gerekmez.
Mâide 26 böylece hem topluma hem bireye üç büyük ders bırakır:
Fırsatı zamanında değerlendir.
Yönünü kaybetme.
Kontrol edemediğin tercihin yükünü sonsuza kadar taşıma.
