Jacques Derrida Kimdir 
Dekonstrüksiyon, Metin, Anlam, Fark Ve Batı Düşüncesinin Sınırlarını Sarsan Felsefi Yolculuk Nedir
Jacques Derrida, 20. yüzyıl felsefesinin en etkili, en tartışmalı ve en sarsıcı düşünürlerinden biridir. Onun adı özellikle dekonstrüksiyon, metin, anlam, fark, iz, yazı, merkez, mevcudiyet, dil, yorum ve Batı metafiziğinin eleştirisi kavramlarıyla anılır. Derrida'yı anlamak, yalnızca bir filozofu tanımak değildir; insanın anlam dediği şeyi nasıl kurduğunu, hakikat sandığı yapıları nasıl sabitlediğini ve dilin içinde hiçbir anlamın neden tamamen kapanmadığını anlamaya çalışmaktır.
Derrida, düşünce tarihine şu büyük soruyu bırakmıştır:
Bir metnin anlamı gerçekten tek, sabit ve kesin midir
Ona göre anlam, düz bir çizgi gibi doğrudan okura gelmez. Her kelime başka kelimelere bağlıdır. Her kavram kendi karşıtıyla ilişki içindedir. Her metin söylediği kadar susturduğu şeylerle de çalışır. Her anlam, görünür olanın içinde görünmeyen izler taşır.
Bu yüzden Derrida'nın felsefesi, hazır cevapların değil; soru açmanın, sabit anlamları gevşetmenin, gizli hiyerarşileri fark etmenin ve metnin içinde bastırılmış olanı dinlemenin felsefesidir.
Jacques Derrida Kimdir
Jacques Derrida, 1930 yılında Cezayir'in El Biar bölgesinde doğmuş, 2004 yılında Fransa'da vefat etmiş Fransız filozoftur. 20. yüzyılın ikinci yarısında özellikle dekonstrüksiyon düşüncesiyle felsefe, edebiyat teorisi, dilbilim, hukuk, siyaset, mimarlık, teoloji, psikanaliz ve kültür eleştirisi üzerinde derin etkiler bırakmıştır.
Derrida, klasik anlamda sistem kuran bir filozof değildir. O, tek bir kapalı felsefi yapı inşa etmek yerine, mevcut düşünce sistemlerinin içinde saklı çatlakları gösterir. Batı düşüncesinin yüzyıllardır dayandığı bazı temel karşıtlıkları sorgular:
Varlık / yokluk
Konuşma / yazı
Merkez / kenar
Akıl / duygu
Erkek / kadın
Ruh / beden
Hakikat / yorum
Asıl / kopya
Doğa / kültür
Mevcudiyet / yokluk
Derrida'ya göre bu karşıtlıklar masum değildir. Çoğu zaman bir taraf üstün, diğer taraf ikincil kabul edilir. Felsefe tarihi de bu hiyerarşiler üzerine kurulmuştur. Derrida'nın yaptığı şey, bu hiyerarşileri yıkıcı bir öfkeyle parçalamak değil; onların nasıl çalıştığını, kendilerini nasıl meşrulaştırdığını ve içlerinde nasıl çelişkiler taşıdığını göstermektir.
Derrida'nın Hayatı Ve Düşünsel Yolculuğu Nasıldır
Jacques Derrida, Cezayir'de Yahudi bir ailede dünyaya gelmiştir. Çocukluk ve gençlik yılları, kimlik, aidiyet, dışlanma ve dil meselesiyle iç içe geçmiştir. Bu arka plan, onun ileride geliştireceği merkez-dışarısı, aidiyet-yabancılık, dil-kimlik ve öteki meselelerini anlamak açısından önemlidir.
Derrida, Fransa'da eğitim görmüş ve özellikle felsefe alanında derinleşmiştir. Husserl, Heidegger, Nietzsche, Freud, Saussure, Rousseau, Plato, Hegel ve Levinas gibi düşünürlerle yoğun biçimde hesaplaşmıştır. Onun felsefesi, kendinden önceki düşünürleri basitçe reddetmez; onları dikkatle okur, içeriden çözer, metinlerindeki bastırılmış gerilimleri açığa çıkarır.
Derrida'nın entelektüel yolculuğunda şu alanlar belirleyicidir:
Fenomenoloji
Husserl üzerinden bilinç, anlam, zaman ve mevcudiyet meseleleriyle hesaplaşır.
Heideggerci Varlık Sorgulaması
Batı metafiziğinin varlık, mevcudiyet ve unutulmuş anlam katmanları üzerine düşünür.
Yapısalcılık Ve Dilbilim
Saussure'ün dil anlayışını alır, fakat onun sınırlarını da sorgular.
Psikanaliz
Freud'un bilinçdışı, iz, bastırma ve tekrar kavramları Derrida'nın düşüncesine güçlü gölgeler düşürür.
Edebiyat Ve Metin Teorisi
Derrida için edebiyat, anlamın sabitlenemediğini gösteren en güçlü alanlardan biridir.
Derrida'nın hayatı, yalnızca bir akademisyenin hayatı değildir. O, düşüncenin dışarıda bıraktığı şeylere kulak veren, merkezin dışında kalan izleri takip eden ve felsefenin kendi dilini sorgulayan bir filozoftur.
Derrida Neden Bu Kadar Önemlidir
Derrida önemlidir çünkü felsefenin en temel varsayımlarını sorgulamıştır. O, insanların düşünürken çoğu zaman fark etmeden dayandığı kavramları, ikilikleri ve hiyerarşileri görünür hâle getirmiştir.
Derrida'nın önemi şu noktalarda belirginleşir:
Anlamın Sabit Olmadığını Gösterir
Bir metnin anlamı tek bir merkeze kapatılamaz. Anlam, kelimeler arasındaki farklar, bağlamlar, izler ve ertelenmeler içinde oluşur.
Batı Metafiziğini Sorgular
Batı düşüncesinin “mevcudiyet”e, yani anlamın doğrudan, saf ve hazır biçimde bulunabileceği fikrine duyduğu güveni eleştirir.
Konuşma İle Yazı Arasındaki Hiyerarşiyi Bozar
Felsefe tarihinde konuşma çoğu zaman yazıdan üstün görülmüştür. Derrida bu ayrımı sorgular ve yazının düşüncedeki bastırılmış önemini açığa çıkarır.
Metinleri İçeriden Okur
Bir düşünce sistemini dışarıdan reddetmek yerine, onun kendi içinde taşıdığı çelişkileri gösterir.
Dekonstrüksiyonu Geliştirir
Dekonstrüksiyon, yalnızca yıkmak değil; bir yapının nasıl kurulduğunu, neyi dışarıda bıraktığını ve hangi izler üzerinde yükseldiğini göstermektir.
Modern Eleştirel Düşünceyi Derinden Etkiler
Edebiyat, hukuk, siyaset, mimarlık, feminizm, postkolonyal teori ve kültür çalışmaları Derrida'dan güçlü biçimde etkilenmiştir.
Derrida'nın önemi, bir düşünceyi basitleştirmesinde değil; basit görünen düşüncelerin bile ne kadar karmaşık temeller üzerinde durduğunu göstermesindedir.
Dekonstrüksiyon Nedir
Dekonstrüksiyon, Derrida'nın adıyla özdeşleşmiş en meşhur kavramdır. Türkçeye çoğu zaman yapısöküm, yapıbozum veya dekonstrüksiyon olarak çevrilir. Fakat bu kavram yalnızca “yıkmak” anlamına gelmez.
Dekonstrüksiyon, bir metnin, kavramın, düşünce sisteminin veya kültürel yapının içinde saklı olan çelişkileri, bastırılmış anlamları, gizli hiyerarşileri ve dışarıda bırakılan unsurları ortaya çıkarma biçimidir.
Dekonstrüksiyon şunu yapar:
Metni dikkatle okur.
Metnin kurduğu karşıtlıkları inceler.
Hangi kavramın merkeze alındığını görür.
Hangi kavramın ikincil sayıldığını fark eder.
Metnin kendi iddiasını hangi noktada zayıflattığını gösterir.
Söylenenin içinde söylenmeyeni arar.
Anlamın kapandığı yerde yeniden açıldığını gösterir.
Örneğin bir metin konuşmayı yazıdan üstün görüyorsa, dekonstrüksiyon şu soruları sorar:
Konuşma gerçekten yazıdan daha saf mı
Konuşmanın da izlere, tekrar edilebilirliğe ve farklılaşmaya ihtiyacı yok mu
Yazı dışarı atılırken aslında düşüncenin merkezinde gizlice çalışıyor olabilir mi
Dekonstrüksiyon, metni parçalamak için değil; metnin kendi kurduğu sağlamlık iddiasını nasıl içeriden sarstığını göstermek için vardır.
Dekonstrüksiyon Yıkmak Mıdır
Dekonstrüksiyon çoğu zaman yanlış biçimde “yıkmak”, “her şeyi anlamsızlaştırmak” veya “hiçbir şey doğru değildir demek” şeklinde anlaşılır. Oysa Derrida'nın dekonstrüksiyonu basit bir yıkım değildir.
Dekonstrüksiyonun amacı şunlar değildir:
Her şeyi yok etmek.
Anlamı tamamen reddetmek.
Metni keyfi biçimde yorumlamak.
Hakikat arayışını bütünüyle bitirmek.
Her düşünceyi aynı derecede geçersiz saymak.
Dekonstrüksiyonun asıl amacı şudur:
Bir yapının nasıl kurulduğunu göstermek.
Anlamın hangi dışlamalarla sabitlendiğini fark etmek.
Metnin kendi içinde taşıdığı gerilimleri ortaya çıkarmak.
Merkezde görünen şeyin kenara attığı unsurlara bakmak.
Düşüncenin bastırdığı izleri yeniden duyulur kılmak.
Derrida için bir yapı hiçbir zaman tamamen kapalı değildir. Her yapı içinde çatlaklar taşır. Her kavram kendi karşıtına ihtiyaç duyar. Her anlam, kendisini mümkün kılan farkları ve dışladığı izleri içinde barındırır.
Bu yüzden dekonstrüksiyon “yıkım”dan çok dikkatli bir okuma ahlakıdır. Bir şeyi yok etmekten önce, onun nasıl ayakta durduğunu anlamaya çalışır.
Derrida'ya Göre Metin Nedir
Derrida'nın en çok tartışılan ifadelerinden biri, genellikle “Metnin dışında hiçbir şey yoktur” şeklinde çevrilen düşüncesidir. Bu cümle çok sık yanlış anlaşılır. Derrida burada “dünya yoktur” ya da “gerçeklik yoktur” demek istemez.
Onun anlatmak istediği şey şudur:
İnsan dünyayı her zaman bir anlam ağı içinde kavrar.
Hiçbir şeyi tamamen çıplak, yorumdan bağımsız ve saf biçimde deneyimlemeyiz.
Dil, kültür, tarih, bağlam, hafıza ve işaret sistemleri dünyayı anlamamıza aracılık eder.
Bu yüzden “metin” Derrida'da yalnızca kitap sayfası değildir. Metin; anlamların, izlerin, ilişkilerin, bağlamların ve yorumların oluşturduğu geniş dokudur.
Bir tarih olayı da metinsel bir ağ içinde anlaşılır.
Bir kimlik de metinsel olarak kurulur.
Bir hukuk kararı da metinlerle, yorumlarla ve bağlamlarla çalışır.
Bir toplumsal düzen de semboller, anlatılar ve tekrarlarla oluşur.
Bir insanın kendisi hakkındaki hikâyesi bile bir tür metindir.
Derrida için metin, anlamın dokusudur. İnsan bu dokunun dışına tamamen çıkıp saf hakikati çıplak biçimde yakalayamaz. Bu düşünce, hakikatin olmadığı anlamına gelmez; hakikate ulaşma iddiamızın daima dil, iz ve yorum içinden geçtiğini gösterir.
Différance Nedir Fark Ve Erteleme Kavramı Nasıl Anlaşılır
Différance, Derrida'nın en önemli ve en zor kavramlarından biridir. Fransızcada “différence” kelimesi fark anlamına gelir. Derrida ise bu kelimeyi différance şeklinde yazarak hem farklılaşma hem de erteleme anlamını birlikte düşünür.
Bu kavramın özü şudur:
Anlam, bir kelimenin kendi içinde kapalı şekilde durmasından doğmaz.
Anlam, kelimelerin birbirinden farkıyla oluşur.
Fakat bu anlam hiçbir zaman tamamen hazır hâle gelmez.
Her anlam başka bir anlama gönderir.
Bu yüzden anlam hem farkla kurulur hem de sürekli ertelenir.
Örneğin “gündüz” kelimesi anlamını “gece”den farklı olduğu için kazanır. “Varlık” kelimesi “yokluk”la ilişki içinde anlaşılır. “Erkek” kavramı çoğu düşünce sisteminde “kadın” karşıtlığıyla kurulur. Yani hiçbir kavram tek başına saf bir anlam taşımaz; anlam, fark ilişkileri içinde oluşur.
Ama bu da yetmez. Bir kelimeyi açıklamak için başka kelimeler kullanırız. O kelimeler de başka kelimelere gider. Böylece anlam tamamlanmak yerine sürekli ertelenir.
Différance bize şunu öğretir:
Anlam vardır; ama sabit değildir.
Anlam oluşur; ama kapanmaz.
Anlam yakalanır gibi olur; ama başka izlere açılır.
Bu kavram, Derrida'nın bütün felsefesinin kalbinde yer alır.
Derrida'ya Göre Anlam Neden Sabit Değildir
Derrida'ya göre anlam sabit değildir çünkü dil sabit değildir. Kelimeler anlamlarını yalnızca sözlükteki tanımlarından almaz; bağlamdan, ilişkilerden, tarihten, kullanımdan, kültürden ve başka kelimelerle kurduğu farklardan alır.
Bir kelime farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilir.
Bir metin farklı dönemlerde farklı biçimlerde okunabilir.
Bir kavram kendi karşıtıyla ilişkili olduğu için tam kapanamaz.
Bir cümle, yazarın niyetinden daha fazla şey söyleyebilir.
Bir ifade, bastırdığı anlamları farkında olmadan içinde taşıyabilir.
Derrida için anlamın sabitlenememesinin bazı nedenleri vardır:
Bağlam Değişir
Aynı cümle farklı tarihsel, kültürel veya kişisel bağlamlarda farklı etkiler üretir.
Dil Farklarla İşler
Hiçbir kelime anlamını tek başına taşımaz; başka kelimelere bağlıdır.
Yazarın Niyeti Yetmez
Bir yazar bir şeyi kastetmiş olabilir; fakat metin, yazarın niyetini aşan anlamlar üretebilir.
Okuma Süreci Aktiftir
Okur pasif değildir. Her okuma, metinle yeni bir ilişki kurar.
Söylenmeyen De Çalışır
Bir metnin dışarıda bıraktığı şeyler, metnin anlamını belirlemeye devam eder.
Bu yüzden Derrida, anlamı tamamen reddetmez. Tam tersine, anlamın nasıl çoğaldığını, kaydığını ve sabitlenmek istendiği anda bile yeni açıklıklara yöneldiğini gösterir.
Derrida Ve Batı Metafiziği Eleştirisi Nedir
Derrida'nın felsefesinin merkezinde Batı metafiziği eleştirisi bulunur. Ona göre Batı düşüncesi yüzyıllar boyunca anlamı, hakikati ve varlığı mevcudiyet fikri etrafında düşünmüştür. Yani hakikatin bir yerde doğrudan, saf, eksiksiz ve hazır biçimde bulunabileceği varsayılmıştır.
Derrida buna mevcudiyet metafiziği diyebileceğimiz bir eleştiriyle yaklaşır.
Batı düşüncesinde sıkça şu eğilimler görülür:
Konuşma yazıdan üstün sayılır.
Akıl duyguya üstün görülür.
Ruh bedenden daha değerli kabul edilir.
Merkez kenardan daha önemli sayılır.
Asıl kopyadan daha saf kabul edilir.
Varlık yokluğa üstün tutulur.
Erkek kadın karşısında merkez konuma yerleştirilir.
Derrida bu ikilikleri tek tek inceler ve sorar:
Bu üstünlükler gerçekten doğal mı
Yoksa düşüncenin kurduğu hiyerarşiler mi
İkincil sayılan şey, aslında birincil olanın kurulması için gerekli değil mi
Merkez dediğimiz şey, dışarıda bıraktığı şeylere bağımlı değil mi
Bu eleştiri Derrida'yı radikal kılar. Çünkü o, felsefe tarihinin temel taşlarını dışarıdan kırmaz; o taşların içindeki çatlakları gösterir.
Konuşma Ve Yazı Meselesi Derrida İçin Neden Önemlidir
Derrida'nın en önemli tartışmalarından biri konuşma ve yazı arasındaki hiyerarşidir. Batı felsefesinde konuşma çoğu zaman yazıdan üstün görülmüştür. Çünkü konuşmada konuşan kişinin var olduğu, anlamın canlı, doğrudan ve niyete yakın olduğu düşünülmüştür. Yazı ise ikincil, kopya, uzak ve eksik kabul edilmiştir.
Derrida bu anlayışı sorgular.
Ona göre konuşma da yazı gibi izler, tekrarlar ve farklar üzerinden işler. Konuşma sanıldığı kadar saf ve doğrudan değildir. Bir kişi konuşurken bile kelimeler daha önceki kullanımlara, kültürel anlamlara ve dilin yapısına bağlıdır. Yani konuşma da kendi içinde bir tür yazısallık taşır.
Derrida'nın burada yaptığı şey şudur:
Konuşmanın yazıdan doğal olarak üstün olduğu fikrini sarsar.
Yazının sadece konuşmanın kopyası olmadığını gösterir.
Dilin her biçiminde iz, tekrar ve farklılaşma bulunduğunu savunur.
Anlamın hiçbir zaman tamamen konuşanın niyetine kapatılamayacağını belirtir.
Bu tartışma yalnızca teknik bir dil meselesi değildir. Daha derinde şu soru vardır:
Hakikat gerçekten doğrudan ve saf biçimde mevcut olabilir mi
Yoksa hakikat dediğimiz şey bile izler, tekrarlar ve yorumlar içinden mi geçer
Derrida'nın yazı üzerine düşünmesi, felsefenin kendi temel güvenini sorgulamasıdır.
Derrida'nın “İz” Kavramı Ne Anlama Gelir
İz, Derrida'nın en zarif ve en derin kavramlarından biridir. Bir kelimenin, kavramın veya anlamın içinde, doğrudan mevcut olmayan ama onu mümkün kılan başka anlamların kalıntısı vardır. İşte bu görünmeyen kalıntıya iz denebilir.
Bir kelime hiçbir zaman yalnız değildir. İçinde başka kelimelerin, geçmiş kullanımların, dışlanmış anlamların ve yok gibi görünen ilişkilerin izlerini taşır.
Örneğin “varlık” kavramı, “yokluk” olmadan düşünülemez.
“Merkez” kavramı, “kenar” olmadan anlam kazanmaz.
“Saflık” kavramı, “kirlenme” ihtimalini içinde taşır.
“Asıl” kavramı, “kopya” fikrine bağlıdır.
Bu yüzden her anlam, içinde başka anlamların izini taşır. Derrida'nın iz kavramı şunu gösterir:
Anlam asla tamamen kendisiyle dolu değildir.
Her kavram, kendisi olmayan şeylerin izini taşır.
Yokluk, varlığın dışında değil; anlamın içinde çalışır.
Söylenmeyen, söylenenin içinde yankılanır.
Bu çok derin bir düşüncedir. Çünkü Derrida'ya göre anlam, yalnızca mevcut olanla kurulmaz; mevcut olmayanın izi de anlamın içinde çalışır.
Derrida'nın Edebiyat Ve Metin Okumalarına Etkisi Nedir
Derrida, edebiyat teorisi üzerinde çok büyük etki bırakmıştır. Çünkü onun düşüncesi, bir metnin tek, sabit ve son anlamla kapatılamayacağını gösterir. Edebiyat, Derrida için anlamın çoğaldığı, dilin kendi oyununu açtığı ve yorumun hiçbir zaman tamamen bitmediği özel bir alandır.
Derridacı metin okuması şunlara dikkat eder:
Metnin açıkça söylediği şeylere.
Metnin bastırdığı veya dışarıda bıraktığı şeylere.
Metindeki karşıtlıklara.
Metnin kendi kendisiyle çeliştiği noktalara.
Tekrar eden kelimelere ve imgelere.
Merkezde görünen düşüncenin kenardaki unsurlara nasıl bağlı olduğuna.
Yazarın niyetini aşan anlam katmanlarına.
Bu yüzden Derrida edebiyatı yalnızca güzel sözlerin alanı olarak görmez. Edebiyat, dilin güvenilmezliğini, anlamın kayganlığını ve metnin kendi sınırlarını aşma gücünü gösteren bir düşünce alanıdır.
Bir şiir yalnızca şairin kastettiği şey değildir.
Bir roman yalnızca olay örgüsü değildir.
Bir karakter yalnızca anlatılan kişi değildir.
Bir metafor yalnızca süs değildir.
Bir suskunluk bile metnin anlamını değiştirebilir.
Derrida'nın edebiyat üzerindeki etkisi, okuma eylemini daha derin, daha dikkatli ve daha şüpheci hâle getirmesidir.
Derrida Ve Hukuk İlişkisi Nasıldır
Derrida'nın düşüncesi hukuk alanında da önemli etkiler bırakmıştır. Çünkü hukuk, metinlerle, yorumlarla, kararlarla, adalet iddiasıyla ve kurumsal anlamlarla çalışır. Bir yasa metni hiçbir zaman kendiliğinden ve tamamen açık değildir; daima yorumlanır.
Derrida hukukla ilgili düşünürken özellikle hukuk ve adalet arasındaki farkı önemser.
Hukuk, yazılı kurallar, kurumlar, prosedürler ve uygulanabilir normlar alanıdır.
Adalet ise Derrida için hiçbir zaman tamamen kurala indirgenemeyen, daima gelmekte olan, tamamlanmamış ve sorumluluk gerektiren bir çağrıdır.
Bu ayrım çok önemlidir. Çünkü bir şey hukuka uygun olabilir; fakat adalet duygusunu tam karşılamayabilir. Aynı şekilde adalet arayışı, mevcut hukukun sınırlarını sorgulamayı gerektirebilir.
Derrida'nın hukuk düşüncesi şunu sorar:
Bir karar gerçekten tamamen kurala göre mi verilir
Yorum olmadan hukuk uygulanabilir mi
Adalet mevcut yasal düzenin içine tamamen sığar mı
Bir metnin anlamı sabit değilse, yasa metni nasıl yorumlanmalıdır
Karar vermek, yalnızca kuralı takip etmek midir; yoksa sorumluluk almak mıdır
Derrida burada hukuku yok saymaz. Tam tersine, hukukun adalet iddiasının ne kadar zor, kırılgan ve sorumluluk isteyen bir alan olduğunu gösterir.
Derrida Ve Etik Düşünce Arasındaki Bağ Nedir
Derrida'nın felsefesi yalnızca metin ve dil üzerine değildir; aynı zamanda derin bir etik hassasiyet taşır. Özellikle öteki, sorumluluk, misafirperverlik, bağışlama, adalet, yas, dostluk ve karar gibi kavramlar onun geç dönem düşüncesinde güçlü biçimde öne çıkar.
Derrida için etik, hazır kurallar listesi değildir. Gerçek etik, çoğu zaman kesin cevabın olmadığı yerde başlar. İnsan bazen iki doğru arasında, iki sorumluluk arasında veya iki imkânsızlık arasında karar vermek zorunda kalır.
Derrida'nın etik düşüncesinde şu temalar önemlidir:
Öteki'ne Açıklık
Öteki, benim kavramlarıma, kurallarıma ve beklentilerime tamamen indirgenemez.
Misafirperverlik
Gerçek misafirperverlik, yalnızca tanıdık olanı kabul etmek değil; yabancı olanla karşılaşma riskini de taşımaktır.
Bağışlama
Derrida, bağışlamanın en zor hâlinin bağışlanamaz olan karşısında ortaya çıktığını düşünür.
Sorumluluk
Sorumluluk, hazır kuralı uygulamakla bitmez. Bazen kuralın yetmediği yerde karar vermek gerekir.
Adalet
Adalet, her zaman mevcut hukukun ötesinde bir çağrı olarak kalır.
Bu nedenle Derrida'nın felsefesinde dekonstrüksiyon yalnızca kavramsal bir oyun değildir. O, dışarıda bırakılanın, sesi duyulmayanın, ötekinin ve bastırılmış olanın hakkını yeniden düşünme çabasıdır.
Derrida Neden Yanlış Anlaşılmıştır
Derrida, modern düşüncenin en çok yanlış anlaşılan filozoflarından biridir. Bunun bir nedeni dilinin zor olmasıdır; bir nedeni de onun düşüncesinin kolay sloganlara sığmamasıdır.
Derrida hakkında yapılan yaygın yanlış anlamalar şunlardır:
“Derrida'ya göre hiçbir şeyin anlamı yoktur.”
Yanlış. Derrida anlamı reddetmez; anlamın sabit, tek ve tamamen kapanmış olmadığını gösterir.
“Dekonstrüksiyon her şeyi yıkmaktır.”
Yanlış. Dekonstrüksiyon yıkım değil, bir yapının nasıl kurulduğunu ve hangi gerilimleri taşıdığını göstermektir.
“Derrida hakikati reddeder.”
Yanlış. Derrida hakikat iddialarının nasıl kurulduğunu sorgular. Bu, hakikatin imkânsız olduğu anlamına gelmez; hakikate giden yolun dil, iz ve yorum içinden geçtiğini gösterir.
“Derrida keyfi yorumculuğu savunur.”
Yanlış. Derrida'nın okumaları son derece dikkatli, metne bağlı ve ayrıntılıdır. Her şeyin keyfi yorumlanabileceğini savunmaz.
“Derrida sadece edebiyat teorisyenidir.”
Yanlış. O felsefe, hukuk, siyaset, etik, dil, psikanaliz ve kültür düşüncesi üzerinde derin etkiler bırakmış büyük bir filozoftur.
Derrida'nın yanlış anlaşılması biraz da onun okuyucudan kolaylık beklememesiyle ilgilidir. O, okura kısa yol sunmaz. Çünkü ona göre düşünmek, çoğu zaman kesinliğin rahatlığından vazgeçmeyi gerektirir.
Derrida'nın Başlıca Eserleri Nelerdir
Jacques Derrida'nın eserleri geniş, yoğun ve katmanlıdır. Bazıları felsefe tarihinin temel metinleriyle hesaplaşır, bazıları dil ve yazı üzerine yoğunlaşır, bazıları etik, siyaset ve hukuk alanlarına açılır.
Grammatology Üzerine
Derrida'nın en önemli eserlerinden biridir. Yazı, konuşma, dil, merkez ve Batı metafiziği eleştirisi açısından temel bir kitaptır.
Writing And Difference
Felsefe, edebiyat, psikanaliz ve yapısalcılık üzerine güçlü metinler içerir. Derrida'nın erken dönem düşüncesini anlamak için çok önemlidir.
Speech And Phenomena
Husserl fenomenolojisi üzerinden mevcudiyet, bilinç, anlam ve işaret meselelerini tartışır.
Dissemination
Metin, anlam, çoğalma ve yazının oyunları üzerine yoğun bir eserdir. Derrida'nın metinsel stratejilerini görmek açısından önemlidir.
Margins Of Philosophy
Felsefenin kenarları, kavramların sınırları ve Batı düşüncesinin bastırdığı alanlar üzerine etkili metinler içerir.
Positions
Derrida'nın kendi düşüncesini daha söyleşi ve açıklama formunda sunduğu eserlerden biridir.
Limited Inc
Dil, bağlam, iletişim ve söz edimleri üzerine önemli tartışmalar içerir.
The Post Card
Felsefe, psikanaliz, aşk, yazışma ve metinsel oyunların iç içe geçtiği özgün bir eserdir.
Specters Of Marx
Marx, hayalet, miras, siyaset ve gelecek düşüncesi üzerine etkili bir kitaptır.
Force Of Law
Hukuk, adalet ve dekonstrüksiyon ilişkisini anlamak için temel metinlerden biridir.
Bu eserler Derrida'nın yalnızca bir dil filozofu olmadığını; felsefenin, edebiyatın, hukukun, siyasetin ve etik düşüncenin sınırlarını birlikte düşündüğünü gösterir.
Derrida Nasıl Okunmalı
Derrida okumak sabır, dikkat ve tekrar ister. Onu klasik bir ders kitabı gibi okumak çoğu zaman hayal kırıklığı yaratır. Çünkü Derrida, kavramları tanımlayıp düz bir sistem kurmaz; metinlerin içinde ilerler, kavramları döndürür, gerilimleri açar ve okuru düşüncenin hareketine dahil eder.
Derrida okumak için şu yöntem daha sağlıklıdır:
Acele Etmemek
Bir paragraf bazen birkaç kez okunmalıdır. Derrida hızlı tüketilecek bir yazar değildir.
Kavramları Not Etmek
Différance, iz, yazı, mevcudiyet, dekonstrüksiyon, merkez, supplement gibi kavramlar ayrı ayrı takip edilmelidir.
Karşıtlıklara Dikkat Etmek
Derrida genellikle bir metindeki temel karşıtlığı yakalar ve onun nasıl bozulduğunu gösterir.
Söylenmeyeni Aramak
Metnin yalnızca açık iddiasına değil, dışarıda bıraktıklarına da bakmak gerekir.
Tek Anlam Aramamak
Derrida'da amaç “nihai cevap” bulmak değil; anlamın nasıl çalıştığını görmektir.
İkincil Kaynaklarla Desteklemek
Başlangıçta Derrida hakkında yazılmış açıklayıcı metinlerden yararlanmak faydalı olabilir.
Derrida'yı Derrida Gibi Okumak
Yani metni sadece anlam çıkarmak için değil, metnin nasıl anlam ürettiğini görmek için okumak gerekir.
Derrida okumak, bir kapıyı açıp içeri girmek gibi değildir. Daha çok kapının, anahtarın, eşiğin ve içeri-dışarı ayrımının kendisini sorgulamaktır.
Jacques Derrida Hakkında Genel Değerlendirme
Jacques Derrida, modern düşüncenin en güçlü sarsıcılarından biridir. O, anlamın, metnin, dilin, hakikatin ve felsefi kavramların sanıldığı kadar sağlam, saf ve kapalı olmadığını göstermiştir. Fakat bunu anlamsızlık üretmek için değil; düşüncenin kendini nasıl kurduğunu daha dürüst biçimde görebilmek için yapmıştır.
Jacques Derrida kısaca şöyle özetlenebilir:
| Başlık | Açıklama |
|---|---|
| Doğum | 1930, Cezayir |
| Ölüm | 2004, Fransa |
| Alanı | Felsefe, metin teorisi, etik, hukuk, siyaset düşüncesi |
| En Ünlü Kavramı | Dekonstrüksiyon |
| Temel Meselesi | Anlamın, metnin ve Batı metafiziğinin sınırları |
| Önemli Kavramları | Différance, iz, yazı, mevcudiyet, supplement |
| Etkilendiği İsimler | Husserl, Heidegger, Nietzsche, Freud, Saussure, Levinas |
| Etkilediği Alanlar | Edebiyat, hukuk, etik, siyaset, mimarlık, kültür teorisi |
| Temel Katkısı | Sabit anlam, merkez ve hiyerarşi düşüncesini sorgulaması |
Derrida bize şunu öğretir:
Anlam vardır; ama kolayca kapanmaz.
Metin konuşur; ama yalnızca söylediğiyle değil, susturduğuyla da konuşur.
Merkez güçlü görünür; ama kenara attığı şeylere bağımlıdır.
Hakikat aranır; ama her arayış dilin izlerinden geçer.
Okumak, yalnızca anlamak değil; anlamın nasıl kurulduğunu fark etmektir.
Bu yüzden Derrida, düşünceyi rahatsız eden ama derinleştiren bir filozoftur. Onu anlamak kolay değildir; fakat onu okumak, insanın anlam karşısındaki aceleciliğini yavaşlatır.
Son Söz Derrida, Anlamın Sabit Tahtını Sarsan Ve Metnin Sessiz İzlerini Duyuran Filozof Mudur
Jacques Derrida, düşüncenin güvenli evlerine sessizce giren ve duvarların aslında ne kadar çok çatlak taşıdığını gösteren bir filozoftur. O, anlamı yok etmek için değil; anlamın nasıl kurulduğunu, nasıl ertelendiğini, nasıl çoğaldığını ve nasıl hiçbir zaman tamamen kapanmadığını göstermek için düşünür.
Derrida'nın dünyasında hiçbir metin yalnızca söylediği şeyden ibaret değildir.
Her metin susturduğu şeyleri de taşır.
Her kavram kendi karşıtının izini içinde barındırır.
Her merkez, kenara ittiği şeyler sayesinde merkez olabilir.
Her hakikat iddiası, dilin ve yorumun izlerinden geçer.
Bu yüzden Derrida okuru kolay bir yere götürmez. Ona rahat bir cevap vermez. Tam tersine, cevabın dayandığı zemini sorgulatır. “Bu ne demek
” sorusunun yanına daha derin bir soru ekler:Bu anlam hangi dışlamalarla kuruldu
Derrida'nın büyüklüğü burada saklıdır. O, metni yalnızca okunan bir şey olmaktan çıkarır; metni bir düşünce olayına dönüştürür. Bir kelimenin içinde başka kelimelerin izini, bir kavramın içinde dışlanmış anlamları, bir sistemin içinde bastırılmış gerilimleri gösterir.
Onun felsefesi şunu fısıldar:
Kesin sandığın anlamı biraz yavaşlat.
Merkez sandığın yeri biraz sorgula.
Dışarıda bıraktığın şeyi yeniden dinle.
Metnin sustuğu yerde neyin konuştuğunu fark et.
Hakikati ararken, hakikati taşıyan dilin de izlerle dolu olduğunu unutma.
Derrida'yı anlamak, her şeyi belirsizliğe atmak değildir. Tam tersine, düşünceye daha büyük bir sorumlulukla yaklaşmaktır. Çünkü bir kavramı kullandığında onun tarihini, dışladıklarını, hiyerarşilerini ve izlerini de taşıdığını bilirsin.
Belki de Derrida'nın en derin dersi şudur:
İnsan anlamdan vazgeçmemelidir; fakat anlamı tek bir kapıya kilitleme arzusundan da şüphe etmelidir.
