🔤 Jacques Lacan'a Göre Gösteren Nedir ❓ Dil, Bilinçdışı, Anlam Kayması Ve Öznenin Simgesel Kuruluşu Nasıl Anlaşılır ❓

Jacques Lacan'a Göre Gösteren Nedir Dil, Bilinçdışı, Anlam Kayması Ve Öznenin Simgesel Kuruluşu Nasıl Anlaşılır ​

“İnsan kelimeleri kullandığını sanır; oysa bazen kelimeler insanın içinde çok daha eski arzuları, yasakları ve eksiklikleri konuşur.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Jacques Lacan'a göre gösteren, insanın dil, bilinçdışı, arzu, özne, simgesel düzen ve anlam dünyasını kuran temel yapısal unsurlardan biridir. Lacan'ın psikanalizinde gösteren, yalnızca bir kelime, ses ya da işaret değildir; öznenin bilinçdışını örgütleyen, arzuyu yönlendiren, kimliği kuran, anlamı sürekli kaydıran ve insanın kendi hakikatine dolaylı biçimde yaklaşmasını sağlayan güçlü bir simgesel yapıdır.


Lacan, dilbilimden aldığı gösteren kavramını psikanalizin merkezine yerleştirir. Çünkü ona göre insan yalnızca duygularıyla, dürtüleriyle ya da bilinçli düşünceleriyle anlaşılmaz. İnsan konuşan bir varlıktır. Fakat konuşmak, sadece kelime üretmek değildir. Konuşmak, simgesel düzenin içine girmek, başkalarının dilini kullanmak, kendi arzusunu kelimeler aracılığıyla kurmak ve aynı zamanda kendi sözünün tam sahibi olamamaktır.


Lacan'ın en çarpıcı düşüncesi burada belirir: Bilinçdışı bir dil gibi yapılanmıştır. Bu yapı, gösterenlerin ilişkisiyle işler. İnsan rüyasında, dil sürçmesinde, semptomunda, tekrar eden ilişkilerinde ve anlamsız gibi görünen sözlerinde bilinçdışının gösterenleriyle karşılaşır.


Bir kelime bazen sadece kelime değildir.
Bir isim bazen kader gibi çalışır.
Bir cümle yıllarca insanın iç sesi hâline gelebilir.
Bir yasak, arzunun etrafında görünmez bir halka kurabilir.
Bir hitap, insanın benliğini şekillendirebilir.
Bir dil sürçmesi, bastırılmış arzunun kapısını aralayabilir.


İşte Lacan'a göre gösteren, insan ruhunun kelimelerle kurulan ama kelimelerin ötesine uzanan derin yapısını anlamak için vazgeçilmezdir.

Jacques Lacan'a Göre Gösteren Nedir ​

Jacques Lacan'a göre gösteren, anlamı doğrudan sabitleyen basit bir kelime değil; başka gösterenlerle ilişkisi içinde anlam kazanan ve öznenin simgesel dünyasını kuran dilsel işarettir. Gösteren, Lacan'ın psikanalizinde bilinçdışının, arzunun ve öznenin yapılanmasında temel rol oynar.


Dilbilimde gösteren, bir kelimenin ses ya da yazı biçimi olarak düşünülebilir. Örneğin “anne” kelimesinin sesi ve yazılı biçimi bir gösterendir. Fakat Lacan için gösteren bundan çok daha derindir. Çünkü “anne” yalnızca bir kelime değildir; çocukluk, bakım, arzu, eksiklik, sevgi, kayıp, güven, baskı, beklenti ya da yara gibi birçok bilinçdışı çağrışımı taşıyabilir.


Gösteren şunlarda belirir:


İsimlerde.
Hitaplarda.
Aile cümlelerinde.
Yasaklarda.
Rüya imgelerinde.
Dil sürçmelerinde.
Semptomlarda.
Tekrar eden sözlerde.
Kişinin kendini tanımladığı kelimelerde.


Lacan için gösteren, anlamı tek başına taşımaz. Bir gösteren başka gösterenlerle ilişkisi içinde çalışır. “Başarı” kelimesi bir kişi için değer anlamına gelebilir; başka biri için baskı, korku, aile beklentisi veya sevgi kazanma çabası anlamına gelebilir.


Bu yüzden gösteren, kelimelerin ruhsal dünyada nasıl iz bıraktığını ve özneyi nasıl yapılandırdığını anlamanın anahtarıdır.

Gösteren Ve Gösterilen Arasındaki Fark Nedir ​

Gösteren kavramını anlamak için gösteren ile gösterilen arasındaki ayrımı bilmek gerekir. Klasik dilbilimde gösteren, kelimenin ses ya da yazı biçimi; gösterilen ise o kelimenin zihindeki anlamıdır. Lacan bu ayrımı alır ama psikanalitik biçimde dönüştürür.


Basitçe:


Gösteren
Kelimenin, işaretin, sesin ya da sembolün biçimidir.


Gösterilen
Bu işaretin çağırdığı anlamdır.


Fakat Lacan'a göre anlam sabit değildir. Bir gösteren, tek ve kesin bir gösterilene bağlanmaz. Anlam sürekli başka gösterenlere kayar. İnsan bir kelime söylediğinde, o kelime onu başka kelimelere, başka anılara, başka arzulara ve başka eksikliklere götürür.


Örneğin “ev” kelimesi bir kişi için huzur olabilir.
Başka biri için baskı olabilir.
Bir başkası için çocukluk yarası olabilir.
Bir başkası için güvenlik olabilir.
Bir başkası için terk edilme korkusu olabilir.


Bu yüzden Lacan'ın düşüncesinde gösteren, anlamı kapatan değil; anlamın hareketini başlatan şeydir. Gösterenler birbirine zincirlenir. Bir kelime başka bir kelimeyi çağırır. Bir çağrışım başka bir çağrışıma gider. Bilinçdışı da bu zincirler içinde konuşur.


Gösteren, anlamın sabit evi değil; anlamın sürekli yer değiştirdiği simgesel yoldur.

Gösteren Zinciri Nedir ​

Gösteren zinciri, bir gösterenin başka bir gösterene bağlanarak anlamın sürekli hareket etmesini ifade eder. Lacan'a göre insanın konuşması, düşünmesi ve bilinçdışı bu gösteren zincirleri içinde çalışır. Bir kelime tek başına durmaz; başka kelimelerle ilişki kurar, onları çağırır, onlardan ayrılır ve anlamı kaydırır.


Bir kişi “başarı” dediğinde, bu kelime hemen başka gösterenlere bağlanabilir:


Aile.
Değer.
Sevgi.
Yetersizlik.
Korku.
Rekabet.
Kanıtlama.
Utanç.
Gurur.


Bu zincir herkes için aynı değildir. Çünkü her insanın bilinçdışı, aile hikâyesi, arzusu ve simgesel geçmişi farklıdır. Bir gösteren, bir kişinin içinde bambaşka zincirler kurabilir.


Gösteren zinciri şu şekilde çalışır:


Bir kelime başka bir kelimeyi çağırır.
Bir anı başka bir duyguyu uyandırır.
Bir yasak başka bir arzuyu güçlendirir.
Bir isim başka bir kader hissine dönüşür.
Bir hitap insanın benlik algısını şekillendirir.


Lacan için bilinçdışı bu zincirde ortaya çıkar. İnsan konuşurken yalnızca bilinçli anlamlar üretmez. Bazen kelimelerin birbirine bağlanma biçimi, bilinçdışı arzuyu açığa çıkarır.


Bu yüzden psikanalizde kişinin “ne söylediği” kadar, kelimelerinin nereye kaydığı, hangi kelimelerde takıldığı ve hangi gösterenleri tekrar ettiği de önemlidir.

Gösteren Bilinçdışıyla Nasıl Bağlantılıdır ​

Lacan'ın en temel düşüncelerinden biri, bilinçdışının bir dil gibi yapılanmış olmasıdır. Bu yapı, gösterenler aracılığıyla işler. Bilinçdışı doğrudan “ben bunu istiyorum” ya da “ben bundan korkuyorum” demez. Bilinçdışı, gösterenlerin kaymaları, tekrarları, sürçmeleri, rüya imgeleri ve semptomlar içinde konuşur.


Bilinçdışı gösterenlerle şuralarda belirir:


Dil sürçmelerinde.
Rüyalarda.
Unutulan isimlerde.
Tekrar edilen cümlelerde.
Semptomlarda.
Takıntılı düşüncelerde.
Beklenmeyen kelime seçimlerinde.
Aileden kalan iç seslerde.


Bir kişi bir kelimeyi yanlışlıkla söylediğinde, bu her zaman derin anlam taşımaz. Fakat psikanalitik dikkat, bazı sürçmelerin bilinçdışı gösterenleri açığa çıkarabileceğini söyler. Çünkü insan sözünün tam efendisi değildir. Dil bazen özneyi aşar.


Örneğin biri sürekli “başaramam” kelimesini tekrar ediyorsa, bu yalnızca olumsuz düşünce olmayabilir. Bu kelime, aileden gelen bir yargıya, çocuklukta duyulan bir cümleye, Büyük Öteki'nin bakışına ya da bilinçdışı bir yasaya bağlanmış olabilir.


Lacan'a göre bilinçdışı, gösterenlerin sahnesidir. İnsan kendi hakikatini bazen söylediği cümlenin anlamında değil; o cümlenin içindeki gösterenlerin izinde bulur.

Gösteren Ve Özne Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır ​

Lacan'ın en çarpıcı düşüncelerinden biri şudur: Gösteren, özneyi başka bir gösteren için temsil eder. Bu cümle zor görünür ama Lacan'ın özne anlayışını anlamak için çok önemlidir. Çünkü özne, kendi başına tam ve kapalı bir merkez değildir; gösterenler arasında temsil edilen bölünmüş bir varlıktır.


İnsan bir adla çağrılır.
Bir aile adı taşır.
Bir kimlikle tanımlanır.
Bir meslekle temsil edilir.
Bir sıfatla anılır.
Bir cümleyle etiketlenir.


Bu gösterenler insanı temsil eder; fakat insanın tamamı değildir. “Başarılı”, “güçlü”, “zayıf”, “akıllı”, “sorunlu”, “fedakâr”, “güzel”, “başarısız” gibi kelimeler bir özneyi işaret edebilir; ama özneyi tamamen tüketemez.


Gösteren özneyi temsil ederken onu aynı zamanda eksik bırakır. Çünkü hiçbir kelime insanın tüm hakikatini taşıyamaz. İnsan kendini anlattıkça, bir şey hep dışarıda kalır.


Bu yüzden Lacan'a göre özne, gösterenler tarafından kurulur ama hiçbir gösterene tamamen indirgenemez. İnsan adı değildir, unvanı değildir, ona söylenen cümle değildir; fakat bütün bunların etkisiyle konuşan ve arzulayan bir varlıktır.


Gösteren, özneyi sahneye çıkarır; ama onu hiçbir zaman bütünüyle açıklamaz.

Gösteren Ve İsim Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

İsim, en güçlü gösterenlerden biridir. İnsan kendi adını çoğu zaman seçmez; ona bir ad verilir. Bu ad, yalnızca ses ya da harflerden oluşmaz. Aile beklentisi, kültürel anlam, geçmişten gelen iz, soy bağı, arzu ve simgesel yer taşır.


Bir isim şunları taşıyabilir:


Ailenin umudu.
Bir büyüğün hatırası.
Kültürel aidiyet.
Dini anlam.
Toplumsal kimlik.
Anne-babanın arzusu.
Kişiye yüklenen kader hissi.


Lacan açısından isim, öznenin simgesel düzene girişinde çok önemlidir. Bir çocuğa isim verildiğinde, çocuk yalnızca çağrılabilir hâle gelmez; aynı zamanda bir anlam ağına yerleştirilir. Ona “sen busun” denmeye başlanır.


Bazı insanlar isimlerini sever, bazıları taşıdığı anlamdan rahatsız olur, bazıları isimlerinin kendilerine yüklediği beklentiyi hisseder. Çünkü isim, özne üzerinde çalışan bir gösterendir.


Bir ad bazen sevgiyle taşınır.
Bazen yük gibi hissedilir.
Bazen gurur verir.
Bazen geçmişin hayaletlerini taşır.


Bu yüzden isim, insanın yalnızca kimlik bilgisi değil; simgesel kaderinin ilk gösterenlerinden biridir.

Gösteren Ve Dil Sürçmeleri Ne Anlatır ​

Dil sürçmeleri, Lacan'ın gösteren anlayışını anlamak için çok önemlidir. Çünkü dil sürçmesi, insanın konuşurken kendi sözünün tam efendisi olmadığını gösterir. Bilinçli olarak başka bir şey söylemek isterken, ağızdan çıkan kelime bazen bilinçdışı bir göstereni açığa çıkarabilir.


Dil sürçmesi şunu gösterebilir:


Bastırılmış arzu.
Gizli korku.
Unutulmak istenen isim.
Söylenemeyen duygu.
Bilinçdışı çağrışım.
Dilin özneyi aşan hareketi.


Örneğin biri bir kişiye başka birinin adını söyleyebilir. Bu her zaman büyük bir sır anlamına gelmez; ama bazı durumlarda bilinçdışı ilişkiler ağını gösterebilir. Bir kelimenin yerine başka bir kelimenin gelmesi, gösteren zincirinde gizli bir bağlantıya işaret edebilir.


Lacan için önemli olan, sürçmenin tek başına mucizevi anlamı değil; kişinin gösterenleri arasında nasıl bir bağlantı kurduğudur. Psikanalitik dinleme, bu kaymaları dikkatle izler.


Çünkü bilinçdışı bazen doğrudan konuşmaz; yanlış kelimenin kapısından geçer.

Gösteren Ve Rüyalar Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır ​

Rüyalar, gösterenlerin yoğun biçimde çalıştığı alanlardan biridir. Rüyada görülen imgeler, kişiler, yerler ve olaylar doğrudan anlam taşımaz; çoğu zaman gösterenler gibi çalışır. Bir rüya, bilinçdışı arzunun simgesel sahnesidir.


Rüyada bir ev görülebilir.
Ama o ev sadece ev olmayabilir.
Anneyle, çocuklukla, güvenle, kapatılmışlıkla veya kayıpla bağlantılı olabilir.


Rüyada bir yol görülebilir.
Ama o yol yalnızca yol olmayabilir.
Seçim, kaçış, arayış, ayrılık veya bilinmeyene geçiş göstereni olabilir.


Lacan'a göre rüya yorumunda hazır sembol sözlükleri yeterli değildir. Çünkü her gösteren kişinin kendi bilinçdışı zincirinde anlam kazanır. Aynı rüya nesnesi farklı kişilerde farklı gösteren zincirlerine bağlanabilir.


Rüyada önemli olan şudur:


Hangi gösteren tekrar ediyor
Hangi kelime ya da imge kişide güçlü etki bırakıyor
Rüya hangi arzuyu dolaylı biçimde sahneliyor
Hangi eksiklik rüyada biçim kazanıyor


Rüya, bilinçdışının gösterenlerle kurduğu gece dilidir.

Gösteren Ve Semptom Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

Lacan'a göre semptom yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir rahatsızlık değildir. Semptom, bilinçdışının gösterenler aracılığıyla kurduğu bir mesaj gibi düşünülebilir. Semptom, dile gelemeyen bir arzunun, çatışmanın veya eksikliğin bedende, davranışta ya da ruhsal tekrar içinde yazılmasıdır.


Semptom şunlar olabilir:


Tekrar eden kaygı.
Takıntılı düşünce.
Bedensel belirti.
Kendini sabote etme.
Aynı ilişki döngüsünü yaşama.
Belirli kelimelere aşırı tepki verme.
Açıklanamayan suçluluk.


Bu semptomların her biri bir gösteren gibi çalışabilir. Örneğin bir kişinin belirli bir kelimeyi duyunca aşırı sarsılması, o kelimenin bilinçdışında güçlü bir gösteren olarak yer tuttuğunu gösterebilir. Bir bedensel belirti, dile gelemeyen bir çatışmanın göstereni hâline gelebilir.


Lacan açısından semptom okunmalıdır. Ama bu okuma aceleyle yapılmaz. Semptomun hangi gösteren zincirine bağlı olduğu, hangi aile sözlerinden, yasaklardan, arzulardan ve eksikliklerden beslendiği araştırılır.


Semptom, ruhun susturulmuş gösterenlerle yazdığı karmaşık bir metindir.

Gösteren Ve Arzu Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır ​

Arzu, Lacan'da gösterenlerden bağımsız değildir. Çünkü insan neyi arzulayacağını bile dil, yasa ve Büyük Öteki'nin gösterenleri içinde öğrenir. Arzu doğrudan içsel bir dürtü gibi görünse de, simgesel düzen tarafından biçimlendirilir.


Bir kişi “başarı”yı arzular.
Ama başarı göstereni onun için ne demektir
Sevilmek mi
Değerli olmak mı
Aileyi gururlandırmak mı
Eksik hissetmemek mi
Kendini kanıtlamak mı


Bir başka kişi “aşk”ı arzular.
Ama aşk göstereni onun için neyi taşır
Tamamlanmak mı
Güvende olmak mı
Arzulanmak mı
Terk edilmemek mi
Çocukluk eksikliğini kapatmak mı


Lacan'a göre arzu, gösteren zincirleri içinde hareket eder. İnsan bir nesneyi arzuladığını sanır; fakat o nesne, daha derin gösterenlere bağlıdır. Bu yüzden arzu hiçbir zaman tamamen şeffaf değildir.


Arzuyu anlamak için nesneye değil, nesnenin bağlandığı gösterenlere bakmak gerekir. Çünkü insan çoğu zaman nesneleri değil, o nesnelerde temsil edilen anlamları arzular.

Gösteren Ve Büyük Öteki Arasındaki Bağ Nedir ​

Gösteren, Büyük Öteki'nin alanında çalışır. Çünkü Büyük Öteki; dilin, yasanın, toplumun, aile söyleminin ve simgesel düzenin büyük alanıdır. İnsan gösterenleri kendi başına üretmez; çoğunu Büyük Öteki'nden devralır.


Büyük Öteki insana gösterenler verir:


Ad.
Soyad.
Kimlik.
Cinsiyet rolleri.
Aile konumu.
Başarı ölçüsü.
Ayıp ve yasak kelimeleri.
Değerli ve değersiz olma ölçütleri.


Çocuk bu gösterenleri içselleştirir. Sonra bu kelimeler onun iç sesine dönüşebilir. “Başarılı olmalısın”, “ayıp”, “yetersizsin”, “güçlü ol”, “kimseye muhtaç olma”, “bizim ailede böyle olmaz” gibi gösterenler kişinin bilinçdışında çalışmaya devam edebilir.


Büyük Öteki'nin gösterenleri, insanın arzusunu ve kimliğini biçimlendirir. Bu yüzden bir insanın ne istediğini anlamak için, hangi Büyük Öteki gösterenleriyle konuştuğunu da anlamak gerekir.


İnsan bazen kendini anlatırken kendi sesini değil, Büyük Öteki'nin ona verdiği gösterenleri tekrar eder.

Gösteren Ve Anlam Kayması Nedir ​

Lacan'a göre anlam sabit değildir. Gösterenler arasında sürekli bir anlam kayması yaşanır. Bir kelime, tek ve nihai bir anlama kapanmaz; başka kelimelere, çağrışımlara ve bilinçdışı bağlantılara doğru kayar.


Anlam kayması şöyle çalışır:


Bir gösteren başka bir göstereni çağırır.
O gösteren başka bir anıya bağlanır.
Anı başka bir duygu uyandırır.
Duygu başka bir arzuya açılır.
Arzu başka bir eksikliği gösterir.


Örneğin “baba” kelimesi bir kişi için güven anlamına gelebilir.
Başka biri için korku olabilir.
Bir başkası için yokluk olabilir.
Bir başkası için yasa olabilir.
Bir başkası için sevgi, baskı, hayal kırıklığı ya da özlem olabilir.


Bu yüzden anlam, kelimede sabit durmaz. Kişinin bilinçdışı tarihine göre kayar. Lacan'ın psikanalizi bu kaymaları dinler. Çünkü anlamın kaydığı yerlerde bilinçdışı arzu belirginleşebilir.


Anlam kayması, insanın kendisini neden bazen kelimelerle tam anlatamadığını da gösterir. Çünkü kelime söylediğimizden daha fazlasını çağırır ve bazen bizim bile bilmediğimiz yerlere açılır.

Gösteren Ve Metafor Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

Lacan, bilinçdışının işleyişini anlamak için metafor ve metonimi kavramlarına büyük önem verir. Metafor, bir gösterenin başka bir gösterenin yerine geçmesiyle yeni anlam üretmesidir. Bu, bilinçdışının sembolik çalışma biçimlerinden biridir.


Metafor şöyle çalışır:


Bir kelime başka bir kelimenin yerine geçer.
Bir imge başka bir arzuyu temsil eder.
Bir rüya sahnesi bastırılmış anlamı dolaylı gösterir.
Bir semptom, dile gelemeyen bir çatışmanın yerine geçebilir.


Örneğin bir rüyada kapalı bir kapı görmek, kişinin hayatındaki engel, yasak, bastırılmış arzu ya da erişilemeyen bir alan için metaforik bir gösteren olabilir. Fakat bu anlam herkes için aynı değildir. Kişinin kendi gösteren zinciri içinde anlaşılır.


Metafor, bilinçdışının dolaylı anlatım gücüdür. Bastırılmış olan doğrudan gelemeyince başka bir gösterenle geri döner. Bu yüzden bilinçdışı şiirsel gibi çalışır. Bir şeyi başka bir şeyle söyler.


Lacan'ın derinliği burada ortaya çıkar: Bilinçdışı düz ve açık bir rapor yazmaz; metaforlarla, kaymalarla, yer değiştirmelerle ve simgesel yoğunlaşmalarla konuşur.

Gösteren Ve Metonimi Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır ​

Metonimi, anlamın bir gösterenden başka bir gösterene kaymasıdır. Lacan için metonimi, arzunun hareketini anlamak açısından çok önemlidir. Çünkü arzu da bir nesneden diğerine, bir gösterenden başka gösterene kayarak ilerler.


Metonimik hareket şudur:


Bir şey isterim.
Ona ulaşırım.
Ama eksiklik bitmez.
Arzu başka şeye kayar.
Sonra başka şeye.
Sonra başka şeye.


Bu hareket, gösteren zincirinin yapısına benzer. Anlam nasıl bir gösterenden diğerine kayıyorsa, arzu da bir nesneden diğerine kayar. İnsan “bunu istersem tamamlanırım” der; sonra onu elde ettiğinde başka bir şey ister. Çünkü arzu nesnede durmaz.


Metonimi günlük hayatta şöyle görünür:


Daha çok başarı.
Daha çok onay.
Daha çok görünürlük.
Daha çok sevgi güvencesi.
Daha çok mükemmellik.
Daha çok sahip olma.


Her “daha” yeni bir gösterene bağlanır. Arzu, eksikliği kapatmak yerine gösteren zinciri boyunca dolaşır.


Lacan'a göre metonimi, arzunun hiçbir nesnede son bulmayan hareketini gösterir.

Gösteren Günlük Hayatta Nasıl Görülür ​

Gösteren günlük hayatın her yerindedir. İnsan konuşurken, susarken, rüya görürken, kendini tanımlarken, başkalarının sözlerinden etkilenirken ve belirli kelimelere aşırı tepki verirken gösterenlerin gücüyle karşılaşır.


Günlük hayatta gösteren şuralarda görünür:


Bir ismin insanda güçlü etki bırakmasında.
Bir aile cümlesinin yıllarca iç ses olarak yaşamasında.
Bir kelimenin kişiyi aniden yaralamasında.
Bir unvanın değer duygusu vermesinde.
Bir etiketin insanı hapsetmesinde.
Bir aşk hitabının arzu uyandırmasında.
Bir hakaretin bilinçdışında iz bırakmasında.


Örneğin “başarısız” kelimesi bazı insanlar için sıradan bir değerlendirme değildir. Çocukluktan gelen değersizlik hissini, aile beklentisini, utancı ve sevilmeme korkusunu tetikleyen güçlü bir gösteren olabilir.


Bir başka kişi için “özgürlük” kelimesi mutluluk değil, terk edilme ya da bağsızlık korkusu çağırabilir.


Bu yüzden kelimeler herkes için aynı ağırlığı taşımaz. Her insanın bilinçdışı, bazı gösterenlere özel yükler verir.


Gösterenleri anlamak, insanın hangi kelimeler tarafından yönetildiğini fark etmesini sağlar.

Gösteren Neden Yanlış Anlaşılır ​

Gösteren kavramı çoğu zaman sadece “kelime” ya da “işaret” gibi basit anlaşılır. Oysa Lacan için gösteren, insanın bilinçdışını, arzusunu ve özne oluşunu kuran yapısal bir güçtür.


Gösteren şunlar değildir:


Sadece kelime değildir.
Sadece ses değildir.
Sadece yazı işareti değildir.
Sadece sözlük anlamı değildir.
Sadece iletişim aracı değildir.
Sadece bilinçli anlam taşıyıcısı değildir.


Gösteren şunları içerir:


Bilinçdışı iz.
Aile söylemi.
Arzu yönü.
Simgesel yer.
Yasak.
İsim.
Kimlik.
Semptom.
Anlam kayması.
Öznenin temsil edilme biçimi.


Lacan'ın gösteren anlayışı bize kelimelerin yüzeydeki anlamından daha fazlasına bakmayı öğretir. Bir kelime kişinin ruhsal dünyasında yasa gibi çalışabilir. Bir ad, hayat boyu taşınan bir yük olabilir. Bir hitap, insanın benliğini kurabilir. Bir yasak, arzunun etrafında görünmez bir yapı oluşturabilir.


Bu yüzden gösteren, basit bir dil unsuru değil; insan ruhunun simgesel kaderini yazan temel yapı taşlarından biridir.

Gösteren Nasıl Kendini Anlama Alışkanlığı Kazandırır ​

Gösteren kavramını anlamak, insanın kendi hayatındaki kelimeleri, tekrarları, iç sesleri ve anlam kaymalarını daha dikkatli okumasını sağlar. Artık yalnızca “ne hissediyorum” diye değil; “hangi kelimeler beni yönetiyor” diye de sorabiliriz.


Gösterenle düşünmek şu soruları kazandırır:


Hangi kelime beni gereğinden fazla yaralıyor
Hangi aile cümlesi hâlâ içimde konuşuyor
Hangi isim bende eski bir duyguyu uyandırıyor
Hangi unvanla değerli hissediyorum
Hangi etiketi benliğim sanıyorum
Hangi yasak arzumun etrafında dönüyor
Konuşurken hangi kelimelerde takılıyorum
Rüyalarımda hangi gösterenler tekrar ediyor


Bu sorular insanın kendi bilinçdışı diline yaklaşmasını sağlar. Çünkü insan bazen duygularından çok kelimeleriyle yakalanır. Bir kelime onu yükseltir, bir kelime onu yıkar, bir kelime onu geçmişe götürür, bir kelime onun arzusunu ateşler.


Kendini anlamak, yalnızca iç dünyana bakmak değildir. İç dünyanı kuran gösterenleri okumaktır.

Jacques Lacan'a Göre Gösteren Hakkında Genel Değerlendirme ​

Jacques Lacan'a göre gösteren, öznenin dil, bilinçdışı, arzu ve simgesel düzen içinde kurulmasını sağlayan temel dilsel-simgesel unsurdur. Gösteren, anlamı sabitlemez; anlamı başka gösterenlere bağlayarak hareket ettirir.


Jacques Lacan'ın gösteren anlayışı kısaca şöyle özetlenebilir:



Lacan bize şunu öğretir:


Kelimeler masum değildir.
İsimler basit değildir.
Anlam sabit değildir.
Bilinçdışı sessiz değildir.
Özne kendi sözünün tam efendisi değildir.
Gösterenler insanın arzusunu, kimliğini ve semptomunu biçimlendirir.


Bu yüzden gösteren, Lacan psikanalizinin en temel anahtarlarından biridir.

Son Söz Gösteren, İnsanın Konuştuğu Kelimelerden Çok, İçinde Konuşan Bilinçdışı Dilin Simgesel İzleri Midir ​

Jacques Lacan'a göre gösteren, insanın ruhunda kelimelerin ne kadar derin iz bıraktığını gösteren büyük bir kavramdır. İnsan konuşur. Fakat konuşurken yalnızca kendi bilincinin açık anlamlarını dile getirmez. İçinde aileden kalan cümleler, toplumun yasaları, çocukluğun hitapları, arzunun kaymaları, bilinçdışının çatlakları ve Büyük Öteki'nin sesi de konuşur.


Bir kelime insanı iyileştirebilir.
Bir kelime insanı yıllarca yaralayabilir.
Bir isim insanın kader hissini şekillendirebilir.
Bir yasak arzunun etrafında görünmez bir çekim yaratabilir.
Bir unvan insanın değer duygusuna dönüşebilir.
Bir hakaret bilinçdışında tekrar eden bir gösteren hâline gelebilir.


Lacan'ın gösteren düşüncesi bize şunu gösterir: Dil, insanın dışında duran basit bir araç değildir. Dil insanın içine yazılır. İnsan kelimelerle düşünür, kelimelerle arzular, kelimelerle utanır, kelimelerle sevilmek ister, kelimelerle eksikliğini anlatmaya çalışır. Fakat hiçbir kelime insanı tamamen anlatamaz.


İnsan “ben” der.
Ama o “ben” bile ona verilmiş bir gösterendir.
İnsan “başarılıyım” der.
Ama başarı göstereninin içinde aile, toplum, Büyük Öteki ve eksiklik konuşabilir.
İnsan “seviyorum” der.
Ama sevgi göstereninin içinde arzu, kayıp, ihtiyaç, talep ve fantazi birbirine karışabilir.


Bu yüzden insanın kendini anlaması, yalnızca duygularını analiz etmesiyle tamamlanmaz. Kendi gösterenlerini de okuması gerekir. Hangi kelimeler beni taşıyor Hangi kelimeler beni yaralıyor Hangi cümleler benim içimde yasa gibi çalışıyor Hangi isimler, hangi hitaplar, hangi semboller beni hâlâ geçmişe bağlıyor


Belki de psikanalitik uyanış, insanın kendi kelimelerinin arkasındaki bilinçdışı zinciri duymasıyla başlar. Çünkü insan bazen kendini ifade ederken bile, kendisini kuran dilin içinde kaybolur.


Gösteren, insanın hem kapısıdır hem labirenti.
Onunla konuşuruz.
Onunla arzularız.
Onunla temsil ediliriz.
Ama onunla asla bütünüyle tamamlanmayız.

“İnsan, kendi hayatında tekrar eden kelimeleri okumaya başladığında, kader sandığı birçok şeyin aslında bilinçdışında çalışan gösterenlerin izleri olduğunu fark eder.”
— Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...