İnsan Başkalarına Yaşattığını Kendisi Yaşasa Ne Hissederdi 
Empati, Vicdan, Ahlak, Sorumluluk Ve Karakter Aynası Açısından İnsan Kendini Nasıl Sorgulamalı
İnsan, çoğu zaman kendi davranışını niyetiyle, başkasının davranışını ise sonucuyla değerlendirir. Kendisi kırdığında “yanlış anlaşıldım” der; kırıldığında “bana bunu nasıl yapar” diye düşünür. İşte insanın gerçek ahlak sınavı tam burada başlar: Ben bunu birine yaşatırken normal görüyorum da, bana yaşatılınca neden ağır geliyor
Bu soru sadece empati sorusu değildir. Bu soru vicdanın, karakterin, sorumluluğun ve insanın kendine karşı dürüstlüğünün sorusudur. Çünkü insan, kendini en çok başkasına davrandığı yerde ele verir.
İnsan Kendine Yapılmasını İstemediği Şeyi Başkasına Neden Yapar
İnsan bazen kendi canı yanmasın diye başkasının canını yakar. Bazen üstün görünmek için birini küçültür. Bazen haklı çıkmak için birinin kalbini ezer. Fakat aynı davranış kendisine yapıldığında bunun ne kadar incitici olduğunu hemen fark eder.
Çünkü insanın nefsi, kendisine yapılan haksızlığı büyütür; başkasına yaptığı haksızlığı ise küçültür. Bu yüzden ahlakın en temel ölçülerinden biri şudur:
“Bana yapılsa nasıl hissederdim
”Bu soru samimi sorulduğunda insanın dili yavaşlar, öfkesi azalır, hükmü yumuşar ve davranışı değişir.
Empati Nedir Başkasının Yerine Kendini Koymak Ne Demektir
Empati, sadece “seni anlıyorum” demek değildir. Empati, bir insanın yaşadığı şeyi kendi iç dünyamızda ciddiye alabilmektir. Onun kırgınlığını, korkusunu, utancını, yalnızlığını veya çaresizliğini küçümsemeden düşünebilmektir.
Bir insan “ben olsaydım ne hissederdim” diye düşünmeye başladığında kalbi sertlikten çıkar. Çünkü empati, insanı sadece bilgi sahibi yapmaz; insanı daha merhametli yapar.
Empati olmayan yerde insan başkasını nesne gibi görür. Empati olan yerde ise insan, karşısındakinin de bir kalbi, hatırası, onuru ve hassasiyeti olduğunu hatırlar.
Vicdan İnsana Ne Zaman Konuşur
Vicdan çoğu zaman davranıştan önce fısıldar, davranıştan sonra bağırır. İnsan birini kırmadan önce içinde hafif bir uyarı duyar. Ama nefis, öfke, kibir veya çıkar bu sesi bastırabilir.
Sonra insan yalnız kaldığında o ses geri gelir:
“Acaba fazla mı söyledim
”“Acaba onun kalbini mi kırdım
”“Acaba bana yapılsa ben kaldırabilir miydim
”İşte bu ses vicdanın sesidir. Vicdan, insanın içindeki ahlaki terazidir. Fakat bu terazi sürekli susturulursa zamanla hassasiyetini kaybeder. İnsan en çok da vicdanı sustuğunda tehlikeli hale gelir.
Ahlak Sadece Başkasına Nasihat Etmek Midir
Ahlak, başkasına doğruyu söylemekten önce insanın kendi davranışını düzeltmesidir. Çünkü en kolay şey öğüt vermek, en zor şey ise aynı öğüdü kendi hayatında yaşamaktır.
Bir insan sürekli başkalarına dürüstlük anlatıp kendisi yalan söylüyorsa, merhamet anlatıp kendisi kırıyorsa, adalet anlatıp kendisi haksızlık yapıyorsa orada ahlak değil, sadece söz vardır.
Gerçek ahlak şudur:
İnsan başkasından beklediği inceliği, önce kendi davranışında göstermelidir.
Sorumluluk Duygusu İnsan Davranışını Nasıl Değiştirir
Sorumluluk sahibi insan, “ben ne yaptım” sorusundan kaçmaz. Her şeyi başkasının hatasına bağlamaz. “O da şöyle yaptı” diyerek kendi payını yok saymaz.
Çünkü olgun insan bilir ki bir olayda karşı tarafın hatası olabilir ama bu, kendi hatasını ortadan kaldırmaz. Başkasının yanlış yapması, bizim yanlışımızı doğru yapmaz.
Sorumluluk, insanın kendi davranışının sonucunu sahiplenmesidir. Birini kırdıysa bunu görmektir. Birini üzdüyse bunu küçümsememektir. Birine haksızlık yaptıysa bunu bahanelerle örtmemektir.
Karakter Aynası Nedir İnsan Kendini Nerede Ele Verir
İnsanın karakteri, güçlü olduğu anda belli olur. Çünkü güçsüzken herkes mazlum görünebilir. Asıl mesele insanın gücü eline geçince nasıl davrandığıdır.
Birini susturabilecek durumdayken adil kalabiliyor mu
Birini kırabilecek durumdayken kendini tutabiliyor mu
Birini küçük düşürebilecek durumdayken onun onurunu koruyabiliyor mu
Haklıyken bile merhametli olabiliyor mu
İşte karakter aynası budur. İnsan, başkasına ne yaşattığında değil sadece; bunu yaşatırken içinde ne hissettiğinde de kendini gösterir.
İnsan Neden Kendi Acısını Büyük, Başkasının Acısını Küçük Görür
Çünkü insan kendi acısını içinden yaşar, başkasının acısını dışarıdan izler. Kendi gözyaşı sıcak gelir; başkasının gözyaşı bazen sadece görüntü gibi kalır.
Bu yüzden olgunluk, başkasının acısını da gerçek kabul etmektir. “Abartıyor” demeden önce, “Ben onun yerinde olsaydım ne hissederdim” diye düşünmektir.
Bir insan başkasının acısını küçümsemeye başladığında merhamet duygusu zayıflar. Merhamet zayıfladığında ise insan, kendi yaptığını haklı göstermeye daha kolay başlar.
Kendini Sorgulamak Zayıflık Mıdır
Kendini sorgulamak zayıflık değil, olgunluktur. Zayıf insan her zaman haklı görünmeye çalışır. Güçlü insan ise yanlışını görebilir.
“Ben nerede hata yaptım
” diyebilen insan gelişir.“Ben de kırmış olabilir miyim
” diyebilen insan yumuşar.“Bana yapılsa üzülür müydüm
” diyebilen insan adil olur.Kendini sorgulayan insan küçülmez; aksine ahlaki olarak büyür.
Özür Dilemek İnsanı Küçültür Mü
Özür dilemek, karakteri zayıf olan insan için ağır gelir. Çünkü o insan özrü yenilgi gibi görür. Oysa özür, insanın kalbinde hâlâ vicdan olduğunu gösterir.
Gerçek özür, sadece “kusura bakma” demek değildir. Gerçek özür şudur:
“Sana yaşattığım şeyi fark ettim. Bunun ağırlığını küçümsemiyorum.”
Böyle bir özür, kırılan kalbi hemen onarmasa bile insanın sorumluluk aldığını gösterir.
İnsan Haklıyken Bile Haksız Duruma Düşebilir Mi
Evet, insan haklı bir konuda haksız bir üslup kullanırsa ahlaki üstünlüğünü kaybedebilir. Çünkü haklı olmak, insanı kırma hakkı vermez.
Bir insan bir konuda doğru söylüyor olabilir; fakat bunu küçümseyerek, ezerek, aşağılayarak söylüyorsa artık mesele sadece doğruluk meselesi olmaktan çıkar. Üslup da karakterin parçasıdır.
Haklı insanın en büyük sınavı, haklıyken merhameti kaybetmemektir.
Başkalarına Yaşattığımız Şeyler Bize Geri Döner Mi
Hayatta her şey birebir aynı şekilde dönmeyebilir. Fakat insanın davranışları, bir süre sonra kendi ruhunda iz bırakır. Sürekli kıran insan sertleşir. Sürekli ezen insan merhametten uzaklaşır. Sürekli küçümseyen insan kendi içindeki insanlığı zayıflatır.
Bu yüzden başkasına yaşattığımız her şey sadece karşı tarafı etkilemez; bizi de şekillendirir.
İnsan başkasına ne kadar acımasız davranırsa, kendi kalbinde de o kadar karanlık bir oda açar.
Niyet İyi Olsa Bile Sonuç Kırıcı Olabilir Mi
İnsan bazen “ben kötü niyetle yapmadım” diyerek kendini savunur. Elbette niyet önemlidir. Fakat sadece niyet yetmez. Çünkü karşı tarafın yaşadığı sonuç da önemlidir.
Bir söz iyi niyetle söylenmiş olabilir ama karşı tarafı derinden yaralamış olabilir. Bir davranış kasıtlı olmayabilir ama yine de incitici olabilir.
Olgun insan sadece kendi niyetini değil, davranışının karşı tarafta bıraktığı izi de düşünür.
Merhamet İnsan İlişkilerinde Neden Temel Bir Ölçüdür
Merhamet, insanın başkasının kalbini hesaba katmasıdır. Merhametli insan karşısındakini zayıf gördüğü için değil, insan gördüğü için incitmekten çekinir.
Merhamet, gücü kötüye kullanmamaktır.
Merhamet, öfkeliyken bile sınırı aşmamaktır.
Merhamet, haklıyken bile ezmemektir.
Merhamet, karşı tarafın onurunu korumaktır.
Merhamet olmayan yerde bilgi soğuk, güç tehlikeli, söz ise yaralayıcı hale gelir.
İnsan Kendini Hangi Sorularla Sorgulamalı
İnsan bazen uzun açıklamalardan önce birkaç dürüst soruya ihtiyaç duyar:
Ben bunu yaşasam ne hissederdim
Benim sevdiğim birine yapılsa ne düşünürdüm
Bu davranışı savunuyor muyum, yoksa sadece kendimi mi aklıyorum
Karşımdaki insanın kalbini gerçekten düşündüm mü
Haklı çıkmak için insanlığımdan bir şey kaybettim mi
Bu sorular insanı hemen mükemmel yapmaz. Fakat insanı kendine karşı daha dürüst hale getirir.
Kibir Empatinin Önündeki En Büyük Engel Midir
Kibirli insan başkasının acısını anlamakta zorlanır. Çünkü kibir, insanın kendini merkeze koymasıdır. Kibirli insan için kendi duygusu gerçek, başkasının duygusu abartıdır.
Bu yüzden kibir arttıkça empati azalır. Empati azaldıkça vicdan zayıflar. Vicdan zayıfladıkça insan kendi yanlışını görmekte zorlanır.
Kibir insana şunu söyletir:
“Ben yapınca sebebi var, başkası yapınca karakteri bozuk.”
Oysa dürüst insan bilir ki aynı ölçüyü hem kendine hem başkasına uygulamak gerekir.
İnsan Başkasına Yaşattığı Şeyi Hatırlamak Zorunda Mıdır
Evet, insan unutarak temize çıkmaz. Birini kırıp sonra hiçbir şey olmamış gibi davranmak, karşı tarafın yaşadığı acıyı yok saymak demektir.
Bazen insan için olay bitmiştir ama karşı tarafın içinde hâlâ devam ediyordur. Bu yüzden olgun insan sadece kendi rahatlamasına bakmaz. Karşı tarafın içinde bıraktığı izi de önemser.
Çünkü bazı insanlar özür beklemez; sadece acılarının küçümsenmemesini bekler.
Adalet Kendine Ve Başkasına Aynı Ölçüyü Uygulamak Mıdır
Adaletin en zor tarafı, ölçüyü kendimize de uygulayabilmektir. İnsan başkasının hatasını görürken çok keskin, kendi hatasını görürken çok yumuşak olabilir.
Ama gerçek adalet şunu sorar:
“Bu davranışı başkası bana yapsaydı ne derdim
”Eğer bir davranışı başkası yaptığında haksızlık sayıyor, kendimiz yaptığımızda bahane buluyorsak orada adalet değil, çifte standart vardır.
İnsanın ahlaki olgunluğu, kendine tanıdığı mazereti başkasına da tanıyabilmesiyle belli olur.
İnsan İlişkilerinde En Büyük Kırılma Nerede Başlar
İlişkiler çoğu zaman büyük olaylarla değil, küçük küçümsemelerle kırılır. Bir söz, bir bakış, bir sessizlik, bir ihmal, bir umursamazlık insanın içinde derin iz bırakabilir.
Bazen insan karşısındakine büyük bir kötülük yapmadığını düşünür. Fakat küçük küçük değersiz hissettirmek de kalbi yorar.
Bu yüzden insan sadece büyük haksızlıklardan değil, küçük incitmelerden de sorumludur. Çünkü kalp bazen bir büyük darbeyle değil, bin küçük ihmalle kırılır.
İnsan Kendine Gerçekten Dürüst Olursa Ne Değişir
İnsan kendine dürüst olduğunda bahaneler azalır, sorumluluk artar. Kendi gölgesini görmeye başlar. Kırdığı insanları, susturduğu vicdanı, küçümsediği acıları daha net fark eder.
Bu fark ediş acı verebilir ama insanı iyileştirir. Çünkü insanın ahlaki dönüşümü, kendini haklı çıkarmayı bıraktığı yerde başlar.
Gerçek sorgulama şudur:
“Ben nasıl bir insan olmak istiyorum
”“Başkalarının kalbinde nasıl bir iz bırakıyorum
”“Bana yapılsa dayanamayacağım şeyi, ben kime yaşatıyorum
”İnsan bu soruları samimiyetle sorduğunda artık sadece başkalarını değil, kendini de görmeye başlar.
Kapanış olarak: İnsan başkalarına yaşattığı şeyi kendi üzerinde düşünmeden gerçek anlamda olgunlaşamaz. Çünkü empati, vicdan ve ahlak; başkasını yargılamadan önce insanın kendini sorgulamasıyla başlar. Bir insan, “bana yapılsa ne hissederdim” sorusunu kalbine yerleştirdiğinde dili daha dikkatli, davranışı daha adil, kalbi daha merhametli olur.
