İhlâs Suresi 2. Ayette “Allah Samed’dir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Samed, Mutlak Yeterlilik, Hiçbir Şeye Muhtaç Olmamak, Bütün Varlığın Allah’a Muhtaç Oluşu, Tevhid, Dua, Güven, Kulluk, İnsan Acziyeti Ve İlahi Mükemmellik Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“اللَّهُ الصَّمَدُ — Allâhu’s Samed” Ne Demektir
İhlâs Suresi’nin ikinci ayetinde şöyle buyrulur:
اللَّهُ الصَّمَدُ
Anlam olarak:
“Allah Samed’dir.”
(İhlâs Suresi, 112/2)
İlk ayette:
“O Allah Ehad’dır.”buyrularak Allah’ın eşsizliği ilan edilmişti.
İkinci ayette ise yalnız iki kelimeyle son derece büyük bir ilahi hakikat ifade edilir:
Allah Samed’dir.
Yani bütün varlıkların ihtiyaçlarında yöneldiği, kendisi ise hiçbir şeye muhtaç olmayan mutlak ve eksiksiz varlıktır.
“Samed” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir
Samed, anlamı son derece yoğun bir kelimedir.
Klasik tefsirlerde farklı fakat birbirini tamamlayan açıklamalar yapılmıştır:
herkesin ihtiyaçlarında yöneldiği,
kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan,
mutlak efendi,
eksiksiz ve yüce olan,
varlığında ve sıfatlarında tam olan.
Bu açıklamaların ortak noktası şudur:
Bütün varlık muhtaçtır; Allah muhtaç değildir.
Bütün Varlıkların Allah’a Muhtaç Olması Ne Anlama Gelir
İnsan:
var olmak için,
yaşamak için,
nefes almak için,
sağlık için,
rızık için
sayısız şarta muhtaçtır.
Bu ihtiyaç yalnız insana özgü değildir.
Bütün yaratılmış varlıklar bir şekilde:
sebebe,
zamana,
mekâna,
şarta
bağlıdır.
Samed kavramı, bütün bu bağımlılıkların karşısına mutlak bağımsızlığı koyar.
Allah varlığını başka hiçbir şeye borçlu değildir.
Allah’ın Hiçbir Şeye Muhtaç Olmaması Ne Anlama Gelmektedir
Bu, Allah’ın:
beslenmeye,
dinlenmeye,
yardıma,
korunmaya,
başka bir varlığın desteğine
ihtiyaç duymadığı anlamına gelir.
Çünkü ihtiyaç:
eksiklik
gösterir.
Allah ise İslam inancında mutlak ve eksiksizdir.
Bu nedenle Samed oluş, Allah’ın mükemmelliği ve bağımsızlığıyla doğrudan ilişkilidir.
“Ehad” İle “Samed” Birlikte Nasıl Anlaşılmalıdır
Birinci ayet:
“Allah Ehad’dır.”
der.
İkinci ayet:
“Allah Samed’dir.”
der.
Bu iki kavram birbirini olağanüstü biçimde tamamlar.
Ehad:
Allah’ın eşsizliğini bildirir.
Samed:
Allah’ın mutlak yeterliliğini ve bütün varlığın O’na muhtaç oluşunu bildirir.
Yani:
O’nun dengi yoktur ve O’nun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.
İnsan Neden Kendini Bağımsız Sanmaya Eğilimlidir
Çünkü günlük hayatta birçok ihtiyacını kendi imkânlarıyla karşılıyor gibi görünür.
Çalışır.
Para kazanır.
Plan yapar.
Sorun çözer.
Bunlar gerçekten insanın sorumluluk alanındadır.
Ama insan bir süre sonra:
“Kimseye ihtiyacım yok.”
diyebilir.
Samed bilinci ise insanın bu yanılsamasını kırar.
Çünkü insan kendi bedenini bile:
sonsuz süre yaşatamaz,
hastalığı tamamen kontrol edemez,
ölümü engelleyemez.
İnsan güçlü olabilir fakat mutlak bağımsız değildir.
Servet İnsana Kendine Yeterlilik Yanılsaması Verebilir mi
Evet.
Servet:
birçok ihtiyacı karşılayabilir.
Bu nedenle insan zamanla:
“Param varsa her şeyim var.”
diye düşünebilir.
Fakat para:
ölümü,
bütün hastalıkları,
bütün kayıpları,
varoluşsal ihtiyacı
ortadan kaldıramaz.
Samed kavramı bu nedenle çok güçlü bir sınır çizer:
Gerçek anlamda hiçbir şeye muhtaç olmayan yalnız Allah’tır.
Dua İle “Samed” Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
İnsan dua ettiğinde aslında şu gerçeği kabul eder:
“Ben muhtacım.”
Ve yöneldiği Allah hakkında da şunu kabul eder:
“Sen verebilirsin.”
Bu nedenle dua:
insanın acziyetini,
Allah’ın ise yeterliliğini
aynı anda ifade eder.
Samed kavramı, duanın metafizik temelini oluşturur:
Muhtaç olan, muhtaç olmayana yönelir.
İnsanlara Yardım İstemek Samed İnancına Aykırı mıdır
Hayır.
İnsan toplumsal bir varlıktır.
Doktora gider.
Öğretmenden öğrenir.
Arkadaşından yardım ister.
Bir uzmana danışır.
Bunlar doğal sebeplerdir.
Samed inancı:
insanlardan hiçbir yardım istememeyi
değil,
nihai bağımsızlığın ve mutlak kudretin yalnız Allah’a ait olduğunu
bilmeyi gerektirir.
Sebebe başvurmak ile sebebi ilahlaştırmak aynı şey değildir.
İnsan Kendini “Samed” Gibi Görmeye Başlarsa Ne Olur
Tefekkür açısından insanın en büyük kibirlerinden biri burada doğabilir.
Kişi:
“Ben kimseye muhtaç değilim.”
“Ben her şeyi kendim yaptım.”
“Ben olmadan hiçbir şey yürümez.”
demeye başlayabilir.
Bu, insanın kendi sınırlılığını unutmasıdır.
İhlâs Suresi insana şu ölçüyü verir:
Samed olan sen değilsin.
Bu, benliği küçültmez; onu gerçek yerine yerleştirir.
Muhtaç Olmak İnsanı Değersiz mi Yapar
Hayır.
Muhtaç olmak yaratılmışlığın doğal bir parçasıdır.
İnsan:
sevgiye,
ilişkiye,
gıdaya,
uykuya,
bilgiye
muhtaçtır.
Bu bir kusur değil, insanın varoluş biçimidir.
Sorun ihtiyacı kabul etmek değil, kendini hiçbir şeye muhtaç değilmiş gibi mutlaklaştırmaktır.
Samed olan yalnız Allah’tır.
“Samed” Kavramı Güç Anlayışımızı Nasıl Değiştirir
Dünyadaki en güçlü insan bile:
zamana,
bedene,
şartlara,
başka insanlara
bağlıdır.
Devletler değişir.
Servet kaybolabilir.
İmparatorluklar çöker.
Bu nedenle hiçbir dünyevi güç:
mutlak,
sonsuz,
kendi kendine yeterli
değildir.
Samed kavramı bütün dünyevi iktidarların üstünde yalnız Allah’ın mutlaklığını ilan eder.
Samed Kavramı Allah’ın Yaratılmışlardan Farklılığını Nasıl Gösterir
Yaratılmış olan her şey:
başlangıca,
sebebe,
şarta
bağlıdır.
Allah ise klasik İslam teolojisinde yaratılmış değildir.
O:
varlığını başka bir şeyden almaz,
başka bir varlık tarafından ayakta tutulmaz,
ihtiyaç gidermez.
Bu nedenle Samed oluş, Allah’ın yaratılmış düzenin parçası olmadığını çok güçlü biçimde ifade eder.
Samed İnancı İnsana Güven Verebilir mi
Evet.
Çünkü insanın güvendiği dünyevi şeyler değişebilir.
Para azalabilir.
İnsanlar uzaklaşabilir.
Planlar bozulabilir.
Samed inancı ise insanın nihai dayanağını değişken varlıklardan değişmeyen Allah’a yöneltir.
Bu, insanın hiçbir korku yaşamayacağı anlamına gelmez.
Ama korkunun içinde bile:
“Mutlak dayanak yalnız Allah’tır.”
bilincini taşıyabilir.
Tevekkül İle Samed İnancı Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Tevekkül:
çabayı bırakmak
değildir.
İnsan:
çalışır,
tedbir alır,
plan yapar.
Sonra sonucu mutlak biçimde kendi kontrolünde sanmaz.
Çünkü bilir ki:
sebep sınırlıdır.
İnsan sınırlıdır.
Şartlar sınırlıdır.
Samed ise yalnız Allah’tır.
Bu nedenle tevekkül:
çaba gösterirken nihai güveni Allah’a yöneltmektir.
Mesed Suresinden İhlâs Suresinin “Samed” Ayetine Geçiş Nasıl Bir Karşıtlık Oluşturur
Mesed Suresinde Ebû Leheb:
malına, statüsüne,
gücünedayanmıştı.
Ama:
“Malı da kazandıkları da ona fayda sağlamadı.”
buyruldu.
İhlâs Suresinde ise:
“Allah Samed’dir.”
denir.
Bu geçiş son derece anlamlıdır:
İnsanın dayanakları çöker.
Allah ise mutlak dayanaktır.
İnsan muhtaçtır.
Allah muhtaç değildir.
İhlâs Suresinin İlk İki Ayeti Allah Hakkında Nasıl Bir Tanım Kurmaktadır
1. Ayet:
“O Allah Ehad’dır.”Allah eşsizdir.
2. Ayet:
“Allah Samed’dir.”Allah hiçbir şeye muhtaç değildir; bütün varlık O’na muhtaçtır.
Bu iki ayet birlikte Allah hakkında iki büyük yanılgıyı kaldırır:
O’nun bir ortağı yoktur.
O’nun bir ihtiyacı yoktur.
Sonraki ayet ise bunun çok önemli bir sonucunu açıklayacaktır:
O doğurmamış ve doğurulmamıştır.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
İhlâs Suresi’nin üçüncü ayetinde şöyle buyrulacaktır:
لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ
Anlam olarak:
“Doğurmamış ve doğurulmamıştır.”
İlk ayette:
Allah’ın eşsizliği,ikinci ayette:
mutlak yeterliliğibildirilmişti.
Üçüncü ayette ise Allah hakkında bütün:
soy,
nesep,
biyolojik üreme,
ebeveynlik
tasavvurları kesin biçimde reddedilecektir.
Çünkü doğuran:
bir soy ilişkisine girer.
Doğurulan:
bir başlangıca ve kendisinden önce gelene bağlı olur.
Samed olan Allah ise bu tür yaratılmışlık ilişkilerinden tamamen münezzehtir.
Sonuç: “Allah Samed’dir” İfadesi, Allah’ın Bütün Varlığın İhtiyaçlarında Yöneldiği Mutlak Merci Olduğunu, Kendisi Hiçbir Varlığa, Sebebe, Desteğe Ya Da Şarta Muhtaç Bulunmadığını, İnsan Ve Bütün Yaratılmışların İse Doğaları Gereği Muhtaç Olduklarını Bildirirken, Tevhidi Yalnız Allah’ın Birliğiyle Değil O’nun Mutlak Yeterliliği Ve Yaratılmışlardan Tam Bağımsızlığıyla da Açıklayan Son Derece Yoğun Bir İlahi İsim Ve İnanç Ayetidir
İhlâs Suresi’nin ikinci ayeti yalnız iki kelimedir:
Allah Samed’dir.
Ama bu iki kelime insanın bütün varlık anlayışını değiştirebilir.
Çünkü insanın dünyadaki tecrübesi tamamen ihtiyaç üzerinedir.
Doğduğu anda:
başkasına muhtaçtır.
Yaşarken:
havaya,
suya,
gıdaya,
başka insanlara
muhtaçtır.
Bilmediğini öğrenmek için:
öğretmene.
Hastalandığında:
hekime.
Yalnız kaldığında:
ilişkiye.
Ve sonunda insan şunu fark eder:
Kendi kendine yeterli değildir.
Bu farkındalık insanı küçültmek zorunda değildir.
Tam tersine gerçekçi kılar.
Çünkü insanın en büyük yüklerinden biri bazen:
her şeyi tek başına taşıması gerektiğini sanmasıdır.
Samed kavramı insana şunu söyler:
Sen mutlak değilsin.
Her şeyi kontrol edemezsin.
Her şeyi bilemezsin.
Her şeyi tek başına yapamazsın.
Ama varlığın nihai dayanağı da boşluk değildir.
Allah Samed’dir.
Bu nedenle insanın muhtaçlığı ile Allah’ın Samed oluşu arasında çok derin bir kulluk ilişkisi vardır.
Dua bu yüzden anlamlıdır.
İnsan:
“Benim ihtiyacım var.”
der.
Allah için ise:
“Sen hiçbir şeye muhtaç değilsin.”
diye inanır.
İşte kulluk:
muhtaçlığın inkârı değil,
doğru yere yönelmesidir.
Bu ayet ayrıca insanın dünyevi putlarını da sessizce yıkar.
Servet Samed değildir.
Güç Samed değildir.
Devlet Samed değildir.
Bilim Samed değildir.
Bir lider Samed değildir.
İnsanların sevgisi bile Samed değildir.
Çünkü bunların hepsi:
değişebilir,
azalabilir,
sona erebilir.
Allah ise İhlâs Suresinin diliyle:
mutlak dayanak ve mutlak yeterlilik sahibidir.
Belki de bu ayetin insana bıraktığı en önemli soru şudur:
“Hayatında yıkılmaz sandığın hangi şey aslında son derece kırılgandır?”
İnsan bazen kendi dayanaklarının geçiciliğini ancak kaybettiğinde fark eder.
İhlâs Suresi ise kaybetmeden önce hatırlatır:
Mutlak olan yalnız Allah’tır.
Bir sonraki ayet:
“Doğurmamış ve doğurulmamıştır.”
diyecektir.
Çünkü Samed olan bir varlığın:
soy devamına,
ebeveyne,
çocuğa,
biyolojik sürekliliğe
ihtiyacı düşünülemez.
Böylece İhlâs Suresi adım adım Allah’ı yaratılmışlara benzeten bütün tasavvurları ortadan kaldıracaktır.
