Gâşiye Suresi 24. Ayette “Allah Ona En Büyük Azapla Azap Eder” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Büyük Azap, İlahi Adalet, Cehennem, İnsanların Birbirini Cezalandırma Yetkisi, Merhamet İle Adaletin Dengesi Ve Ahiret Sorumluluğu Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Gâşiye Suresi 24. Ayette Ne Buyrulur
Gâşiye Suresinin yirmi dördüncü ayetinde anlam olarak:
“Allah ona en büyük azapla azap eder.”
buyrulur.
Arapça ifade:
“Fe yuazzibuhullâhul-azâbel-ekber.”
şeklindedir.
Bir önceki ayette:
“Kim yüz çevirir ve inkâr ederse...”
denilmişti.
- ayet:
bu cümlenin:
sonucunu:
tamamlar.
Burada:
cezalandıran:
özne:
açıkça:
Allah
olarak:
gösterilir.
“El-Azâbü’l-Ekber” Ne Anlama Gelir
“El-azâbü’l-ekber”:
daha büyük azap
veya:
en büyük azap
şeklinde:
anlaşılabilir.
Bağlam:
ahiret:
azabına:
işaret eder.
Kur’an’ın:
dünya hayatındaki:
sıkıntılarla:
ahiret azabını:
ayırdığı:
bağlamlar:
vardır.
Burada:
asıl vurgu:
nihai hesabın:
ağırlığıdır.
Ayet Neden Cezayı Doğrudan Allah’a Nispet Eder
Çünkü:
bir önceki ayetlerde:
Peygambere:
“Hatırlat.”
ve:
“Sen onların üzerinde zorlayıcı değilsin.”
denilmişti.
Ardından:
inkâr eden kişinin:
cezası:
insanlara:
değil,
Allah’a:
bırakılır.
Bu:
çok önemli:
bir sıralamadır.
Tebliğ insana, nihai yargı Allah’a aittir.
Bu Ayet İnsanlara İnkâr Edenleri Cezalandırma Yetkisi Verir mi
Hayır.
Ayet:
“Siz onları cezalandırın.”
demez.
Tam tersine:
özneyi:
Allah:
olarak:
belirler.
Bu nedenle:
ayet:
bireylerin:
din adına:
başkalarına:
şiddet uygulaması,
intikam alması
veya:
kendilerini:
ilahî cezanın:
uygulayıcısı:
ilan etmeleri:
için:
bir gerekçe:
değildir.
“En Büyük Azap” Cehennem midir
Bağlam:
bunu:
ahiretteki:
ceza:
olarak:
anlamaya:
çok uygundur.
Surenin:
önceki ayetlerinde:
zaten:
ateş,
kaynar pınar,
beslemeyen yiyecek:
gibi:
cehennem:
tasvirleri:
yer almıştı.
Bu nedenle:
- ayet:
nihai:
ahiret cezasına:
işaret eder.
Ancak:
cehennemin:
tam fiziksel:
mahiyeti:
gayb:
alanına:
aittir.
Cehennemin Fiziksel Mahiyetini Tam Olarak Bilebilir miyiz
Hayır.
Kur’an:
ateş,
yakıcı içecek,
azap,
pişmanlık:
gibi:
tasvirler:
kullanır.
Ama:
ahiret âleminin:
fiziksel yapısını:
dünya fiziğiyle:
tam olarak:
ölçmek:
mümkün değildir.
Bu yüzden:
cehennemi tamamen metafor saymak da, dünya ateşiyle birebir aynı olduğunu kesinleştirmek de aşırı olabilir.
Metin:
gerçek bir:
azap:
anlatır.
Mahiyetinin:
tam ayrıntısı:
ise:
gaybdır.
İlahi Adalet Neden Ahiret Fikrinin Merkezindedir
Çünkü:
dünya hayatında:
adalet:
her zaman:
tam olarak:
gerçekleşmez.
Bazı suçlar:
cezasız:
kalabilir.
Bazı zalimler:
güçlü:
ölebilir.
Bazı mağdurlar:
haklarını:
alamadan:
hayattan:
ayrılabilir.
Ahiret:
bu açıdan:
yarım kalan hesabın tamamlanması
fikrini:
taşır.
Bu:
özellikle:
dünyada:
adalet görmemiş:
insanlar açısından:
önemli:
bir umut:
boyutu:
oluşturur.
Merhamet İle Cehennem Birbirine Çelişir mi
Bu:
teolojinin:
en zor:
sorularından:
biridir.
Bir tarafta:
Allah’ın:
rahmeti:
vardır.
Diğer tarafta:
adalet:
vardır.
Merhamet:
adaletsizliğin:
önemsiz sayılması:
demek değildir.
Bir zalimin:
yaptığı bütün:
haksızlıkların:
hiçbir karşılık:
görmemesi:
mağdurlar açısından:
adalet problemi:
oluşturabilir.
Dolayısıyla:
İslam düşüncesinde:
rahmet ile:
adalet:
birbirini:
zorunlu olarak:
dışlayan:
iki kavram:
değildir.
Sonsuz Cezanın Sonlu Bir Hayatla Orantısı Nasıl Tartışılır
Bu:
klasik ve:
modern teolojide:
tartışılan:
çok önemli:
bir sorudur.
Sonlu bir ömürde işlenen fiiller için sonsuz ceza nasıl adil olabilir?
Bu soruya:
çeşitli:
teolojik cevaplar:
verilmiştir.
Bazıları:
cezanın:
yalnız fiilin süresine:
değil,
kişinin:
ahlaki yönelimine:
bağlı olduğunu:
savunur.
Bazıları:
cehennemin:
sürekliliği ve:
kimler için:
ebedî olduğu:
konusunda:
farklı yorumlar:
geliştirmiştir.
Bu nedenle:
meseleyi:
tek cümleyle:
çözülmüş:
saymak:
doğru değildir.
“İnkâr Eden Herkes Aynı Azabı Görür” Denebilir mi
Bunu:
bu ayetten:
tek başına:
çıkaramayız.
Kur’an'ın:
genel anlatısında:
insanın:
bilgisi,
niyeti,
eylemleri,
adaleti,
zulmü,
sorumluluğu:
gibi:
unsurlar:
önemlidir.
Bir kişinin:
hiç duymadığı:
bir mesajla:
bilerek:
reddettiği:
bir hakikat:
aynı psikolojik:
durum değildir.
Nihai:
değerlendirmenin:
Allah’a:
bırakılması:
bu yüzden:
önemlidir.
Ayet Öncelikle Başkalarını mı, Kendimizi mi Düşündürmelidir
Öncelikle:
kendi:
sorumluluğumuzu:
düşündürmelidir.
İnsan:
cehennem ayetlerini:
kolayca:
başkalarına:
yöneltebilir.
“Şu kişi cehennemlik.”
“Bu grup kesin azap görecek.”
Ama:
bu yaklaşım:
insanın:
kendi:
ahlaki hesabını:
unutmasına:
neden olabilir.
Daha sağlıklı:
soru:
şudur:
“Ben hangi hakikatlerden yüz çeviriyorum?”
Cehennem Kavramını İnsanları Kontrol Etmek İçin Kullanmak Neden Tehlikelidir
Çünkü:
dini korku:
çok güçlü:
bir psikolojik:
araç olabilir.
Bir otorite:
insanlara:
“Bana itaat etmezsen cehenneme gidersin.”
dediğinde:
kendi:
kişisel otoritesini:
ilahî yargıyla:
birleştirebilir.
Bu:
manevi:
istismara:
dönüşebilir.
Gâşiye'nin:
akışı:
tam tersine:
nihai cezayı:
Allah’a:
bırakır.
İnsan kendisini Allah’ın yargı makamına yerleştirmemelidir.
Cehennem Uyarısının Ahlaki İşlevi Nedir
Cehennem:
yalnız:
korkutucu:
bir görüntü:
değildir.
Ahlaki:
ciddiyet:
ifade eder.
Yaptığımız:
eylemlerin:
önemsiz:
olmadığını:
hatırlatır.
Zulüm.
İhanet.
Kibir.
Haksızlık.
Bunların:
“Nasıl olsa hiçbir şey olmayacak.”
denilecek:
önemsiz davranışlar:
olmadığını:
vurgular.
Korku Tek Başına Sağlıklı Bir Dinî Hayat Kurabilir mi
Hayır.
Korku:
uyarıcı:
olabilir.
Ama:
tek motivasyon:
olduğunda:
din:
yalnız:
ceza kaçınmasına:
indirgenebilir.
Oysa:
Kur’an’ın:
ahlaki dünyasında:
umut,
şükür,
sevgi,
rahmet,
adalet,
tevazu:
gibi:
çok sayıda:
motivasyon:
vardır.
Olgun:
dindarlık:
yalnız cehennemden kaçmak değil, iyiyi sevdiği için de iyiliği seçebilmektir.
İlahi Ceza İntikamla Aynı Şey midir
İslam teolojisinde:
ilahî ceza:
insanın:
öfke krizindeki:
intikam duygusuyla:
aynı şekilde:
düşünülmemelidir.
İnsan:
öfkeyle:
ölçüsüz:
davranabilir.
Haksız:
ceza:
verebilir.
Yanlış kişiyi:
suçlayabilir.
Allah’ın:
yargısı ise:
teolojik olarak:
tam bilgi,
adalet
ve hikmet:
ile:
ilişkilendirilir.
Bu yüzden:
insan intikamı ile ilahî adalet birbirine eşitlenmemelidir.
Bu Ayet Özgürlük Ve Sorumluluk Dengesini Nasıl Tamamlar
- ayet:
“Sen zorlayıcı değilsin.”
der.
- ayet:
“Kim yüz çevirir ve inkâr ederse...”
der.
- ayet:
“Allah ona büyük azapla azap eder.”
der.
Böylece:
üç aşama:
oluşur.
İnsan:
zorlanmaz.
İnsan:
seçer.
Allah:
nihai:
değerlendirmeyi:
yapar.
Bu:
özgürlük + sorumluluk + ilahî yargı
dengesidir.
İnsanlar Birbirlerinin Ahiret Sonucu Hakkında Kesin Hüküm Verebilir mi
Genel teolojik:
ilkeler:
üzerinden:
konuşulabilir.
Ama:
belirli bir:
kişinin:
nihai:
akıbetini:
kesin biçimde:
ilan etmek:
çok daha:
iddialı:
bir şeydir.
Çünkü:
insan:
başkasının:
kalbindeki:
bilgiyi,
niyeti,
son anda:
yaşadığı dönüşümü:
tam olarak:
bilemez.
Bu nedenle:
nihai hükümde tevazu
önemlidir.
Gâşiye Suresi 24. Ayetten Sonra Neden “Dönüşleri Bizedir” Denilecektir
Çünkü:
- ayette:
ceza:
Allah’a:
nispet edilir.
- ayette:
“Şüphesiz onların dönüşü Bizedir.”
denir.
- ayette:
“Sonra hesaplarını görmek Bize aittir.”
buyrulur.
Bu:
surenin:
son mesajını:
çok açık:
hâle getirir:
İnsanların nihai dönüşü ve hesabı Allah’a aittir.
Dolayısıyla:
Peygamber:
hatırlatıcıdır.
İnsan:
sorumludur.
Ama:
son mahkeme:
Allah’ın:
hükmündedir.
Gâşiye Suresi 24. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Gâşiye Suresinin yirmi dördüncü ayeti:
“Allah ona en büyük azapla azap eder.”
der.
Bu:
sert:
bir ayettir.
Ve:
onu:
yumuşatarak:
anlamsızlaştırmak:
doğru değildir.
Kur’an:
burada:
gerçek bir:
hesap ve:
ceza:
fikri:
ortaya koyar.
İnsanın:
seçimlerinin:
sonuçları:
vardır.
Hakikatten:
yüz çevirmek,
zulüm,
kibir,
ahlaki sorumsuzluk:
önemsiz:
değildir.
Fakat:
ayetin:
çok önemli:
ikinci:
bir boyutu:
vardır:
Cezayı veren Allah’tır.
Bu:
küçük:
bir ayrıntı:
değildir.
Çünkü:
surenin:
akışı:
bilinçli biçimde:
şöyle ilerler:
Önce:
“Hatırlat.”
Sonra:
“Sen zorlayıcı değilsin.”
Sonra:
yüz çevirenden:
söz edilir.
Ve:
ardından:
“Allah ona azap eder.”
denir.
İnsana:
“Onu sen cezalandır.”
denmez.
Bu:
din adına:
şiddet:
ve zorbalık:
konusunda:
çok önemli:
bir sınır:
oluşturur.
Bir insan:
şöyle:
düşünebilir:
“Bu kişi Allah’a karşı geliyor; o hâlde ona ben ceza vermeliyim.”
Ama:
Gâşiye:
nihai:
yargıyı:
insanın:
elinden:
alır.
Bu:
çok büyük:
bir teolojik:
tevazudur.
Çünkü:
insan:
eksik:
bilgiyle:
yargılar.
Dışarıdan:
görür.
Niyeti:
tam bilmez.
Geçmişi:
tam bilmez.
Kalbin:
son hâlini:
bilmez.
Hatta:
kendi:
niyetini:
bile:
bazen:
yanlış:
anlayabilir.
Bu nedenle:
sonsuz:
akıbet:
hakkında:
nihai:
hüküm:
vermek:
insanın:
bilgisini:
aşar.
Belki:
ayetinin:
en önemli:
ahlaki:
sonuçlarından biri:
şudur:
Allah’ın yargısına inanmak, kendini Allah’ın yerine koymamak demektir.
Bu:
çok ince:
ama:
çok önemli:
bir çizgidir.
Cehennem:
inancı:
insanı:
daha:
merhametli:
de:
yapabilir.
Nasıl?
Çünkü:
şöyle:
düşünebilir:
“Nihai hesap benim işim değil.”
Ben:
doğruyu:
söyleyebilirim.
Haksızlığa:
karşı:
çıkabilirim.
Hukuki:
suçların:
adil biçimde:
cezalandırılmasını:
savunabilirim.
Ama:
bir insanın:
sonsuz kaderini:
ben:
belirleyemem.
Bu:
insanı:
ölçülü:
kılar.
Bir başka:
çok önemli:
mesele:
adalettir.
İnsan:
cehennem fikrini:
yalnız:
“İnanmayanlara ceza.”
gibi:
daraltırsa:
ahlaki boyutunu:
kaçırabilir.
Kur’an'ın:
genel dünyasında:
zulüm,
haksızlık,
kibir,
yetim hakkı,
yoksulun ihmal edilmesi,
insanlara:
haksızlık:
gibi:
çok sayıda:
ahlaki:
mesele:
hesapla:
ilişkilendirilir.
Bu:
insanı:
yalnız:
“Doğru inanca sahibim mi?”
sorusuna:
değil,
“Doğru yaşadım mı?”
sorusuna:
da:
götürmelidir.
İnanç:
ahlaki:
sorumluluktan:
kaçış:
belgesi:
değildir.
Bir insan:
dindar:
görünebilir.
Ama:
zulmedebilir.
Kul hakkı:
yiyebilir.
Yalan:
söyleyebilir.
İnsanları:
ezebilir.
Dolayısıyla:
ahiret:
inancı:
yalnız:
başkalarının:
hesabını:
düşünmek:
değildir.
Kendi hesabını ciddiye almaktır.
Ayet:
merhamet:
sorusunu:
da:
gündeme:
getirir.
İnsan:
şöyle:
sorabilir:
“Merhametli bir Tanrı neden azap eder?”
Bu:
hafife:
alınacak:
bir soru:
değildir.
Gerçek:
bir felsefi:
ve teolojik:
sorudur.
Ancak:
ters soru:
da:
sorulabilir:
“Tam adil bir Tanrı, büyük zulümleri hiçbir karşılık olmadan nasıl bırakabilir?”
Eğer:
bir insan:
binlerce:
kişiye:
zulmetmiş,
hayatları:
mahvetmiş,
hiç pişman olmamış:
ve dünyada:
hiç hesap:
vermemişse:
tam cezasızlık:
merhamet midir?
Kime:
merhamet?
Zalime mi?
Mağdura mı?
İşte:
adalet ile:
merhamet:
arasındaki:
gerilim:
burada:
ortaya çıkar.
İslam teolojisi:
Allah’ı:
yalnız:
cezalandıran:
bir varlık:
olarak:
görmez.
Rahman.
Rahim.
Gafur.
Tevvab.
Ama:
aynı zamanda:
adil:
olarak:
anlar.
Bu nedenle:
ahiret:
yalnız:
ceza:
değildir.
Aynı zamanda:
dünyada tamamlanmayan adaletin tamamlanmasıdır.
Bu:
mazlum:
açısından:
umut:
olabilir.
Çünkü:
dünyada:
güçlü:
olan:
son sözün:
sahibi:
değildir.
Bir diktatör:
mahkemeden:
kaçabilir.
Bir zalim:
servetiyle:
adaleti:
engelleyebilir.
Bir suç:
gizli:
kalabilir.
Ama:
ahiret:
inancının:
iddiasına göre:
hiçbir:
hakikat:
nihai olarak:
kaybolmaz.
Bu:
çok güçlü:
bir ahlaki:
fikirdir.
Ancak:
cehennem:
kavramını:
insanları:
kontrol:
etmenin:
aracına:
dönüştürmek:
bu mesajı:
bozar.
Bir ebeveyn:
çocuğunu:
sürekli:
cehennemle:
korkutabilir.
Bir dinî:
otorite:
takipçilerini:
cehennem tehdidiyle:
kendisine:
itaate:
zorlayabilir.
Bir grup:
kendisine:
katılmayan:
herkesi:
“Allah’ın düşmanı.”
ilan edebilir.
Bunlar:
çok tehlikeli:
sonuçlar:
doğurabilir.
Çünkü:
insanın:
Allah korkusu:
başka bir:
insanın:
iktidar aracına:
dönüşür.
Gâşiye’nin:
metinsel akışı:
buna:
karşı:
çok önemli:
bir:
fren:
koyar:
Sen zorlayıcı değilsin.
Allah cezalandırır.
Dönüş Bizedir.
Hesap Bize aittir.
Bu dört:
vurgu:
birlikte:
okunduğunda:
dinî:
tahakkümün:
önüne:
çok güçlü:
bir sınır:
çıkar.
İnsan:
uyarabilir.
Ama:
nihai:
mahkeme:
kuramaz.
İnsan:
bir görüşü:
yanlış:
bulabilir.
Ama:
başkasının:
kalbinin:
dosyasını:
okuyamaz.
İnsan:
dünya hukukunda:
bir suçu:
yargılayabilir.
Ama:
sonsuz:
akıbet:
hakkında:
mutlak:
karar:
veremez.
Belki:
Gâşiye 24’ün:
en derin:
derslerinden biri:
de:
budur:
Cehenneme inanmak, başkalarını cehennemlik ilan etmek hakkı değildir.
Tam tersine:
insana:
kendi:
hesabını:
hatırlatmalıdır.
Başkasına:
bakıp:
“O ne olacak?”
demeden:
önce:
“Ben ne olacağım?”
sorusunu:
sordurmalıdır.
Bu:
cehennem:
ayetlerinin:
ahlaki:
okumasını:
tamamen:
değiştirir.
Ayet:
başkasına:
atılan:
bir taş:
olmaktan:
çıkar.
İnsanın:
kendi:
vicdanına:
tuttuğu:
bir ayna:
hâline:
gelir.
Ve belki Gâşiye Suresi 24. ayetin en derin mesajı şöyle ifade edilebilir:
“En büyük azap” ifadesi, insanın seçimlerinin ciddi olduğunu ve nihai adaletin varlığını bildirir. Fakat ayetin belki aynı derecede önemli vurgusu, cezanın öznesinin Allah olmasıdır. Peygamber bile zorlayıcı değilse, hiçbir insan kendisini başkalarının ebedî kaderinin hâkimi sanamaz. Ahiret inancı başkalarına karşı intikam yetkisi değil, kendi hayatımıza karşı daha büyük bir sorumluluk bilinci üretmelidir.
