Gâşiye Suresi 19. Ayette “Dağlara Bakmıyorlar mı, Nasıl Dikilmişlerdir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Dağların Oluşumu, Jeoloji, Tektonik Süreçler, Yeryüzünün Görkemli Yapısı, Sabitlik Algısı Ve Doğaya Bakarak Tefekkür Etmek Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Gâşiye Suresi 19. Ayette Ne Buyrulur
Gâşiye Suresinin on dokuzuncu ayetinde anlam olarak:
“Dağlara bakmıyorlar mı, nasıl dikilmişlerdir?”
buyrulur.
Arapça ifade:
“Ve ile’l-cibâli keyfe nusibet.”
şeklindedir.
Bir önceki ayette:
göğe:
bakılması istenmişti.
Şimdi:
bakış:
yeniden:
yeryüzüne:
iner.
Ama:
sıradan bir:
toprak parçasına değil,
insanın karşısında:
heybetle duran:
dağlara
çevrilir.
“Cibâl” Ne Anlama Gelir
“Cibâl”:
“cebel” kelimesinin:
çoğuludur.
Yani:
dağlar.
Dağ:
yüksekliği,
kütlesi,
görkemi
ve uzun süreli:
varlığıyla:
insanın dikkatini:
kolayca çeken:
bir yeryüzü şeklidir.
İnsan:
dağın karşısında:
kendi bedeninin:
küçüklüğünü:
çok kolay:
hissedebilir.
Bu yüzden:
dağ:
tefekkür için:
çok güçlü:
bir nesnedir.
“Nusibet” Ne Anlama Gelir
“Nusibet”:
dikilmiş,
yerleştirilmiş,
yükseltilmiş,
sabitleştirilmiş:
anlam alanlarına:
gelebilir.
Kelime:
bir şeyin:
belirgin biçimde:
ortaya konulmasını:
çağrıştırır.
Burada:
dağların:
yeryüzünde:
heybetli ve:
belirgin:
biçimde duruşuna:
dikkat çekilir.
Ancak:
ayet:
modern jeolojinin:
teknik dağ oluşumu:
mekanizmalarını:
ayrıntılı biçimde:
anlatmaz.
“Dağlara Bakmıyorlar mı?” Sorusunun Asıl Amacı Nedir
Amaç:
yalnız:
dağı görmek:
değildir.
İnsan:
dağı:
her gün:
görebilir.
Ama:
nasıl oluştuğunu,
ne kadar eski olduğunu,
hangi süreçlerden:
geçtiğini:
hiç düşünmeyebilir.
Ayet:
görmekten:
daha fazlasını:
ister:
Dikkat et.
Soru sor.
Nasıl olduğunu düşün.
Bu:
Gâşiye’nin:
17–20. ayetlerindeki:
ortak tefekkür:
dilidir.
Dağlar Bilimsel Olarak Nasıl Oluşur
Modern jeolojiye göre:
dağların:
tek bir oluşum yolu:
yoktur.
Bazıları:
tektonik levhaların:
çarpışmasıyla:
oluşur.
Bazıları:
faylanma:
sonucunda:
yükselir.
Bazıları:
volkanik faaliyetlerle:
meydana gelir.
Bazı eski dağlar:
milyonlarca yıl boyunca:
aşınmış:
ve biçim değiştirmiştir.
Bu süreçler:
çok uzun:
jeolojik zamanlarda:
gerçekleşir.
Ayet:
bunların:
teknik açıklamasını:
vermez.
Ama:
“Nasıl?”
sorusunu:
canlı tutar.
Tektonik Levhalar Dağların Oluşumunda Nasıl Rol Oynar
Dünya'nın:
dış katmanı:
tek parça:
değildir.
Büyük ve küçük:
levhalardan:
oluşur.
Bu levhalar:
çok yavaş:
hareket eder.
İki kıtasal levha:
karşılaştığında:
kayaçlar:
sıkışabilir,
kıvrılabilir
ve yükselerek:
dağ sıraları:
oluşturabilir.
Bu süreç:
insan ömrüne göre:
çok yavaş,
jeolojik zaman açısından:
çok büyük:
bir dönüşümdür.
Dağlar Gerçekten “Sabit” midir
Gündelik gözlemde:
öyle görünürler.
Bir insan:
doğar.
Büyür.
Yaşlanır.
Dağ:
aynı yerde:
duruyor gibi:
görünür.
Ama:
jeolojik ölçekte:
dağlar da:
değişir.
Yükselir.
Aşınır.
Kırılır.
Erozyona uğrar.
Tektonik hareketlerle:
yer değiştirebilir.
Yani:
insana göre sabit görünen dağ, jeolojik zamanda hareketli bir tarihin parçasıdır.
Dağların “Yeryüzünü Depremlerden Koruyan Kazıklar” Olduğunu Söylemek Doğru mudur
Bu konuda:
dikkatli olmak gerekir.
Dağların:
yer kabuğunun:
tektonik süreçleriyle:
yakından ilişkili:
derin kök yapıları:
olabilir.
Ancak:
“Dağlar depremleri engellemek için yerleştirilmiş kazıklardır.”
şeklinde:
basit bir bilimsel iddia:
doğru değildir.
Dağ kuşaklarının:
bir kısmı zaten:
aktif tektonik bölgelerde:
bulunur
ve:
depremlerle:
ilişkili olabilir.
Bu nedenle:
ayetleri:
modern jeolojiye:
zorla:
“bilimsel mucize”:
olarak:
uyarlamamak:
gerekir.
Dağların Derin “Kökleri” Var mıdır
Bazı büyük:
dağ sistemlerinde:
yer kabuğunun:
altında:
derine uzanan:
kalınlaşmış kabuk:
bulunabilir.
Bu:
jeolojide:
izostazi:
gibi kavramlarla:
açıklanır.
Ancak:
bütün dağların:
aynı biçimde:
tek tip:
“kazık kökü”
olduğunu:
söylemek:
aşırı basitleştirici:
olur.
Bilimsel gerçek:
çok daha:
karmaşıktır.
Tefekkür için:
bilimi:
doğru kullanmak:
önemlidir.
Volkanik Dağlar Bu Ayetle Nasıl Düşünülebilir
Bazı dağlar:
volkanik faaliyetlerle:
oluşur.
Magma:
yeryüzüne:
çıkar.
Soğur.
Katmanlar:
birikir.
Zamanla:
büyük bir:
volkanik yapı:
meydana gelir.
Bu:
doğanın:
durağan değil,
dinamik:
olduğunu:
gösterir.
Dağın:
sessiz görüntüsünün:
arkasında:
çok uzun:
ve bazen:
şiddetli:
jeolojik süreçler:
bulunabilir.
Dağlar İnsana Neden “Kalıcı” Görünür
Çünkü:
insan ömrü:
çok kısadır.
Bir dağın:
oluşumu:
milyonlarca yıl:
sürebilir.
Aşınması da:
çok uzun:
zaman alabilir.
Biz:
bu süreçlerin:
çok küçük bir:
anını:
görürüz.
Bu yüzden:
dağı:
değişmez:
sanabiliriz.
Oysa:
insanın zamanı kısa olduğu için bazı değişimleri hareketsizlik sanırız.
Bu:
çok derin:
bir perspektif:
dersidir.
Dağlar İnsanın Zaman Algısını Nasıl Değiştirebilir
Bir dağın:
önünde durduğunda:
insan:
şunu:
düşünebilir:
Bu dağ:
ben doğmadan:
çok önce:
buradaydı.
Ben öldükten:
çok sonra da:
burada olabilir.
Bu:
kendi hayatımızın:
kısalığını:
hissettirir.
Ama:
bu:
hayatı:
anlamsızlaştırmak:
zorunda değildir.
Tam tersine:
zamanın sınırlı olduğunu fark etmek, hayatı daha değerli kılabilir.
Dağlar Yalnız Taş Kütleleri midir
Hayır.
Dağlar:
çok çeşitli:
ekosistemlere:
ev sahipliği:
yapabilir.
Bitkiler.
Hayvanlar.
Su kaynakları.
Ormanlar.
Kar ve buz:
rezervleri.
İnsan yerleşimleri.
Yani:
dağ:
yalnız:
jeolojik yapı:
değildir.
Aynı zamanda:
birçok canlı için:
yaşam alanıdır.
Dağlar Su Döngüsü Açısından Neden Önemlidir
Dağlık bölgeler:
yağışların:
dağılımını:
etkileyebilir.
Kar:
ve buz:
suyu:
geçici olarak:
depolayabilir.
Akarsuların:
kaynakları:
dağlık bölgelerde:
bulunabilir.
Bu yüzden:
birçok toplum:
su açısından:
dağ sistemlerine:
bağımlıdır.
Ancak:
ayet:
bize:
hidroloji dersi:
vermez.
Modern bilim:
dağların:
bu işlevlerini:
ayrıntılı biçimde:
inceler.
Dağların Güzelliği Neden İnsanda Hayret Uyandırır
Çünkü:
dağ:
ölçek:
duygusunu:
değiştirir.
Bir tepenin:
zirvesine:
baktığında:
insan:
hem:
küçüklüğünü
hem de:
yeryüzünün:
büyüklüğünü:
hissedebilir.
Kar.
Kayalar.
Vadiler.
Sis.
Gölgeler.
Bütün bunlar:
dağı:
yalnız bilimsel değil,
estetik bir tecrübe
hâline de:
getirir.
Bilim:
dağın nasıl oluştuğunu:
açıklayabilir.
Bu:
onun:
güzelliğini:
yok etmez.
Dağın Görkemi İnsanın Kibrini Nasıl Sorgulatabilir
İnsan:
kendisini:
çok güçlü:
sanabilir.
Büyük binalar:
yapar.
Yollar:
açar.
Teknoloji:
üretir.
Ama:
bir dağın:
karşısında:
kendi:
fiziksel ölçeğini:
çok kolay:
fark eder.
Bu:
insanı:
küçük düşürmek:
değildir.
Daha çok:
ölçüsünü hatırlatmaktır.
İnsan:
güçlüdür.
Ama:
sınırsız:
değildir.
Dağlara Bakmak Çevre Ahlakı Açısından Ne Düşündürebilir
Eğer:
doğa:
yalnız sömürülecek:
ham madde:
olarak görülürse:
dağ:
yalnız:
maden,
taş,
arazi:
olabilir.
Ama:
ona:
bir ekosistem,
jeolojik tarih
ve canlı yaşam alanı:
olarak:
bakarsak:
ilişkimiz:
değişebilir.
Bu:
ayetinin:
doğrudan:
çevre hukuku:
verdiği:
anlamına gelmez.
Ama:
dikkatle bakma çağrısı, doğaya karşı daha sorumlu bir bilinç geliştirmeye yardımcı olabilir.
Gâşiye Suresi 17, 18, 19 Ve 20. Ayetlerde Ölçek Nasıl Değişir
- ayet:
Canlıya bak.- ayet:
Göğe bak.- ayet:
Dağa bak.- ayet:
Yeryüzüne bak.Bu:
çok etkileyici:
bir gözlem:
yolculuğudur.
İnsan:
tek bir:
kanıta:
hapsedilmez.
Canlı hayat.
Kozmos.
Jeoloji.
Yaşanan çevre.
Hepsi:
düşünmenin:
alanına:
dâhil edilir.
Bir sonraki ayet:
bakışı:
dağdan:
bütün yeryüzüne
yayacaktır.
Gâşiye Suresi 19. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Gâşiye Suresinin on dokuzuncu ayeti:
“Dağlara bakmıyorlar mı, nasıl dikilmişlerdir?”
diye sorar.
Bir dağın:
karşısında:
durduğumuzda:
çoğu zaman:
onu:
bitmiş bir:
nesne:
gibi görürüz.
Sanki:
hep:
oradaydı.
Hiç:
değişmedi.
Ama:
jeoloji:
bize:
çok farklı:
bir hikâye:
anlatır.
Dağ:
bir sonuçtur.
Arkasında:
hareket:
vardır.
Basınç:
vardır.
Kırılma:
vardır.
Yükselme:
vardır.
Aşınma:
vardır.
Milyonlarca yıllık:
bir zaman:
vardır.
Yani:
sessiz görünen dağ aslında çok uzun bir hareket tarihinin donmuş anıdır.
Bu:
çok güzel:
bir düşüncedir.
Çünkü:
insan:
gördüğü:
sonucun:
arkasındaki:
süreci:
çoğu zaman:
unutur.
Bir insanın:
başarısını:
görür.
Ama:
yıllarca:
verdiği emeği:
görmez.
Bir ağacı:
görür.
Ama:
yıllar süren:
büyümeyi:
görmez.
Bir dağı:
görür.
Ama:
milyonlarca yıllık:
jeolojik hikâyeyi:
görmez.
Tefekkür:
belki:
görünen şeyin arkasındaki görünmeyen süreci merak etmektir.
Ayet:
burada:
çok güçlü:
bir:
“nasıl?”
sorusu:
sorar.
Bu:
önemlidir.
Çünkü:
“Nasıl?”
bilimin:
en büyük:
sorularından:
biridir.
Dağlar:
nasıl oluştu?
Kayaçlar:
nasıl kıvrıldı?
Levhalar:
nasıl hareket ediyor?
Bu sorular:
insanı:
araştırmaya:
götürür.
Ama:
ayet:
bize:
cevabın:
tektonik levhalar:
olduğunu:
söylemez.
Bu cevabı:
jeoloji:
bulur.
Buradaki:
vahiy dili:
daha temel:
bir tavır:
öğretir:
Doğaya bak ve onu sıradan sanma.
Bu yüzden:
bilimsel bilgiyi:
ayette:
gizli bir:
şifre:
aramak için:
kullanmak yerine:
ayetin:
açtığı:
soruyu:
daha derin:
anlamak için:
kullanmak:
daha sağlıklı:
olabilir.
Bugün:
dağlara:
baktığımızda:
onların:
tektonik süreçlerini:
biliyoruz.
Bu bilgi:
ayetin:
değerini:
azaltmaz.
Tam tersine:
“Nasıl?”
sorusunun:
ne kadar:
büyük olduğunu:
gösterir.
Ayet:
aynı zamanda:
insanın:
sabitlik:
algısını:
sorgular.
Biz:
dağı:
değişmez:
görürüz.
Çünkü:
çok kısa:
yaşıyoruz.
Bir insanın:
seksen yılı:
ona:
uzun:
gelebilir.
Ama:
bir dağın:
jeolojik tarihi:
yanında:
neredeyse:
anlık:
bir zaman:
dilimidir.
Bu:
insana:
kendi:
zaman ölçüsünün:
evrensel:
olmadığını:
öğretir.
Belki:
hayatımızda:
çok önemli:
sandığımız:
pek çok şey:
daha büyük:
zaman ölçeklerinde:
çok küçük:
kalır.
Bu:
bizi:
duyarsız:
yapmamalıdır.
Ama:
daha:
mütevazı:
yapabilir.
Çünkü:
biz:
dünyanın:
başlangıcı:
değiliz.
Sonu da:
değiliz.
Biz:
çok uzun:
bir yeryüzü hikâyesinin:
kısa süreli:
tanıklarıyız.
Dağ:
bize:
bunu:
sessizce:
hatırlatır.
Bir başka:
derin:
boyut:
dayanıklılıktır.
Dağ:
insanın:
gözünde:
güçlüdür.
Fırtına:
gelir.
Yağmur:
yağar.
Kar:
yağar.
Dağ:
durur.
Ama:
bilim bize:
dağın bile:
aşındığını:
söyler.
Bu:
çok güzel:
bir paradokstur:
Güçlü olan bile değişir.
İnsan:
bazen:
kendisini:
veya sahip olduğu:
şeyleri:
dağ gibi:
kalıcı:
sanabilir.
Servet.
İktidar.
Şöhret.
Bir devlet.
Bir medeniyet.
Ama:
dağ bile:
değişiyorsa:
insanın:
kurduğu hiçbir:
dünyevi şey:
mutlak:
değildir.
Bu:
Gâşiye’nin:
ahiret temasına:
çok güzel:
bağlanır.
Dünya:
güçlü görünür.
Ama:
geçicidir.
Dağ:
sabit görünür.
Ama:
değişir.
İnsan:
kalıcı olduğunu:
sanabilir.
Ama:
ölür.
Bu nedenle:
tefekkür:
yalnız:
“Ne kadar görkemli.”
demek:
değildir.
Bazen:
“Bu bile kalıcı değil.”
diyebilmektir.
Fakat:
dağın:
büyüklüğünü:
sadece:
faniliğin sembolüne:
indirgemek:
de doğru olmaz.
Dağ:
aynı zamanda:
hayat:
taşır.
Suyu:
tutar.
Ekosistemlere:
ev sahipliği:
yapar.
İnsanlara:
yol gösterir.
Kültürler:
oluşturur.
Güzellik:
sunar.
Yani:
bir dağ:
yalnız:
taş:
değildir.
Bir:
ilişkiler:
ağıdır.
Bu:
doğaya:
bakışımızı:
değiştirebilir.
Bir dağı:
yalnız:
“Buradan ne çıkarabilirim?”
diye:
görmek:
eksik olabilir.
Belki:
daha iyi:
soru:
şudur:
“Bu varlık burada hangi hayatların parçası?”
Bu:
insanı:
sömürücü:
bakıştan:
daha:
sorumlu:
bir bakışa:
taşıyabilir.
Ve:
Gâşiye’nin:
önce:
deve,
sonra:
gök,
sonra:
dağ:
demesi:
çok güzel:
bir eğitim:
gibi:
görünür.
Bakışını:
eğit.
Yakındakini:
gör.
Uzağı:
gör.
Büyüğü:
gör.
Ve:
sonra:
hepsinin:
üzerinde:
düşün.
Belki:
insanın:
en büyük:
cehaletlerinden biri:
bilmediğini:
bilmemek:
değildir.
Gördüğünü düşündüğünü sanmaktır.
Dağa:
bakarsın.
Ama:
görmezsin.
Göğe:
bakarsın.
Ama:
düşünmezsin.
Canlıya:
bakarsın.
Ama:
merak etmezsin.
Kur’an:
bu:
alışkanlığı:
kırmaya:
çalışır.
Ve belki Gâşiye Suresi 19. ayetin en derin mesajı şöyle ifade edilebilir:
Dağlara bakmak, yalnız onların heybetini görmek değil; sessiz görüntülerinin arkasındaki uzun yaratılış ve değişim tarihini merak etmektir. Kur’an burada modern jeolojiyi öğretmez, fakat ‘Nasıl?’ sorusunu canlı tutar. Dağ insana hem gücü hem faniliği öğretir: Çok sağlam görünür, fakat o da değişir. Belki gerçek tefekkür, büyük gördüğümüz şeylere hayran olurken hiçbir dünyevi büyüklüğü mutlaklaştırmamayı öğrenmektir.
