Bürûc Suresi 19. Ayette “Fakat İnkâr Edenler Hâlâ Yalanlama İçindedirler” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsan Geçmişteki Onca Örneğe Rağmen Hakikati Neden Reddetmeye Devam Eder; İnkâr, İnat Ve Kendini Aldatma Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Bürûc Suresi 19. Ayette Ne Buyrulur
Bürûc Suresinin on dokuzuncu ayetinde anlam olarak:
“Fakat inkâr edenler hâlâ yalanlama içindedirler.”
buyrulur.
Bir önceki ayetlerde:
Firavun
ve Semûd
hatırlatılmıştı.
Yani geçmişte:
güçlerine güvenen,
hakikati reddeden
ve sonunda güçlerinin kalıcı olmadığını gösteren
örnekler verilmişti.
Buna rağmen ayet:
bazı insanların:
yalanlamaya devam ettiğini
söyler.
Buradaki temel soru şudur:
İnsan neden örnekleri gördüğü hâlde değişmez?
“Fî Tekzîb” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen:
“fî tekzîb”
ifadesi:
kelime anlamıyla:
“yalanlama içinde”
demektir.
Bu ifade yalnız:
bir kez reddetmekten
daha güçlüdür.
Sanki kişi:
yalanlamanın:
içine girmiş,
orada kalmış,
onu sürekli bir tutuma
dönüştürmüştür.
Yani mesele:
anlık şüphe değil,
yerleşmiş bir reddediş biçimi
olabilir.
Her İnanmayan İnsan Bilerek Yalanlayan Biri midir
Hayır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Bir insan:
ikna olmamış olabilir.
Şüphe duyabilir.
Delilleri yetersiz bulabilir.
Farklı bir dünya görüşüne sahip olabilir.
Bunların hepsini:
bilinçli yalancılık
olarak görmek doğru değildir.
Bürûc’un sert eleştirisi:
özellikle hakikat iddiasını:
inatla, kibirle ve sürekli reddetme tutumuna
yönelir.
İnançsızlık ile:
ahlaki sahtekârlığı
otomatik olarak eşitlemek doğru olmaz.
İnsan Neden Güçlü Bir Delili Bile Kabul Etmeyebilir
Çünkü insan:
sadece akıldan ibaret değildir.
Kararlarımızı:
çıkarlarımız,
kimliğimiz,
grubumuz,
alışkanlıklarımız,
duygularımız
ve korkularımız da etkiler.
Bir hakikati kabul etmek:
hayatımızı değiştirmeyi gerektiriyorsa,
zihin bazen:
reddetmek için gerekçe üretmeye
başlayabilir.
Bu nedenle bilgi:
her zaman dönüşüm doğurmaz.
Kendini Aldatma Nedir
Kendini aldatma:
insanın istemediği bir gerçeği:
bilinçli veya yarı bilinçli biçimde
kendinden uzaklaştırmasıdır.
Örneğin kişi:
bir davranışının yanlış olduğunu
içten içe bilir.
Ama:
“Herkes yapıyor.”
der.
“Benim şartlarım farklı.”
der.
“Aslında o kadar kötü değil.”
der.
Böylece gerçeği değiştirmeden:
ona verdiği adı değiştirir.
Bu:
ahlaki körlüğün güçlü mekanizmalarından biridir.
Zihin Kendi İnancını Koruma Eğiliminde midir
Evet.
İnsanlar genellikle:
zaten inandıkları şeyleri destekleyen
bilgileri daha kolay kabul eder.
Buna karşılık:
mevcut dünya görüşünü tehdit eden bilgileri
daha sert inceleyebilir.
Bu insani eğilim:
yalnız dindarlarda
veya yalnız inançsızlarda
bulunmaz.
Herkes kendi görüşünde doğrulama yanlılığına düşebilir.
Bu yüzden Bürûc’un mesajını:
yalnız başkasına yöneltmek yerine:
kendimize de çevirmek gerekir.
Güç Hakikati Kabul Etmeyi Neden Zorlaştırabilir
Çünkü bazı hakikatler:
güç sahibine:
“Sınırlısın.”
der.
Firavun örneğinde olduğu gibi:
bir hükümdar:
kendini mutlak otorite
gibi görüyorsa,
daha yüksek bir otoriteyi kabul etmek:
kendi konumunu küçültür.
Bu yüzden reddediş:
sadece zihinsel değil,
siyasi ve psikolojik bir savunma
olabilir.
Çıkarlar İnanç Ve Hakikat Değerlendirmesini Etkileyebilir mi
Evet.
Bir insan bir gerçeği kabul ettiğinde:
para kaybedecekse,
makamı tehlikeye girecekse,
çevresi onu dışlayacaksa
veya hayat tarzını değiştirmek zorunda kalacaksa:
kabul etmek daha zorlaşabilir.
Bu:
her reddedişin çıkar kaynaklı olduğu
anlamına gelmez.
Ama insanın:
çıkarlarını tarafsız akıl sanma
tehlikesi vardır.
Grup Kimliği Hakikati Nasıl Etkiler
İnsan:
ait olduğu topluluğun düşüncelerini:
kendi kimliğinin parçası
hâline getirebilir.
Bu durumda karşı görüşü kabul etmek:
yalnız fikir değiştirmek değil,
gruptan ayrılmak
gibi hissedilebilir.
Aile,
dini çevre,
siyasi grup
veya kültürel kimlik:
kişinin düşünmesini etkileyebilir.
Bu yüzden hakikati aramak:
bazen sosyal cesaret de gerektirir.
Bir Şeyi Sürekli Tekrarlamak Onu Doğru Gibi Hissettirebilir mi
Evet.
Bir iddia:
sürekli tekrarlandığında:
tanıdık hâle gelir.
Tanıdık olan şey:
zihinde bazen daha güvenilir
hissedilebilir.
Bu yüzden propaganda:
yalnız bilgi vermekle değil,
tekrarla
da çalışır.
“Tekzîb”in sürekli bir hâl olarak sunulması:
yanlışın:
tekrar yoluyla yerleşebileceğini
düşündürür.
Hendek Sahipleri Kendi Zulümlerini Nasıl Haklılaştırmış Olabilirler
Metin onların iç konuşmalarını
ayrıntılı biçimde vermez.
Ama insan psikolojisine bakıldığında:
zalimler çoğu zaman:
kendilerini zalim olarak görmez.
Şöyle diyebilirler:
“Düzeni koruyoruz.”
“Tehlikeyi ortadan kaldırıyoruz.”
“Bunu yapmak zorundayız.”
İnsan kötülüğü:
iyilik diliyle paketlediğinde
vicdanını daha kolay susturabilir.
İnat İle Sorgulama Arasındaki Fark Nedir
Sorgulama:
hakikati bulmak için:
soru sormaktır.
İnat ise:
cevap ne olursa olsun:
fikri değiştirmemeye karar vermektir.
Sorgulayan kişi:
“Yanılıyor olabilirim.”
diyebilir.
İnatçı kişi:
“Hiçbir şartta fikrimi değiştirmem.”
der.
Bu yüzden gerçek düşünsel özgürlük:
her şeyi reddetmek değil,
yanılabileceğini kabul edebilmek
ile başlar.
Şüphe İman İçin Her Zaman Tehlike midir
Hayır.
Şüphe:
bazen daha derin düşünmenin
başlangıcı olabilir.
İnsan:
soru sorar,
araştırır,
karşılaştırır.
Bu süreç:
inancı güçlendirebilir
veya kişiyi farklı bir sonuca götürebilir.
Asıl problem:
sorunun kendisi değil,
cevabı baştan reddetmiş bir zihin
olabilir.
Bürûc 19:
samimi araştırmayı değil,
yerleşmiş yalanlama tutumunu
eleştirir.
Dindar Bir İnsan da Hakikati Yalanlama Tutumuna Düşebilir mi
Evet.
Bu ayeti yalnız:
“İnançsızlar hakkında.”
diye okuyup geçmek:
ahlaki dersini daraltabilir.
Bir insan:
Allah’a inandığını söyleyip:
adalet emrini görmezden gelebilir.
Yalanın yanlış olduğunu bilip:
çıkarı için yalan söyleyebilir.
Kul hakkına inanıp:
başkasının hakkını yiyebilir.
Bu durumda insan:
diliyle kabul ettiği hakikati:
davranışıyla yalanlıyor
olabilir.
Hakikati Kabul Etmenin Bedeli Neden Bazen Ağırdır
Çünkü gerçek:
insandan:
özür dilemesini,
yanıldığını kabul etmesini,
para kaybetmesini,
konumundan vazgeçmesini
veya yıllardır savunduğu fikri terk etmesini
isteyebilir.
Bazen en zor cümle:
“Ben yanılmışım.”
cümlesidir.
Çünkü bu cümle:
yalnız düşünceyi değil,
egoyu da
yaralayabilir.
Hakikate Açık Bir Zihin Nasıl Geliştirilir
İnsan kendisine şu soruları sorabilir:
“Fikrimi değiştirecek nasıl bir delil var?”
“Karşı tarafın en güçlü argümanı nedir?”
“Ben bu görüşü gerçekten delilden mi, çevremden mi aldım?”
“Çıkarım farklı olsaydı yine aynı şeyi savunur muydum?”
Bu sorular:
insanı otomatik olarak doğruya götürmez.
Ama:
kendini aldatmayı azaltabilir.
Firavun Ve Semûd’un Hikâyesi Neden Yine de Yetmemiştir
Çünkü tarihsel örnekler:
ancak insan:
kendisiyle bağlantı kurarsa
dönüştürücü olur.
Bir kişi:
Firavun’u okuyup:
“Ne kötü adam.”
diyebilir.
Ama kendi küçük iktidarında:
aynı kibri yaşayabilir.
Semûd’un kibrini eleştirip:
kendi toplumunun gücünü:
mutlaklaştırabilir.
İbret:
başkasının hatasını görmek değil,
aynı ihtimali kendinde fark etmektir.
17, 18 Ve 19. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Akış Kurar
- ayet:
“Orduların haberi sana geldi mi?”
- ayet:
“Firavun ve Semûd’un...”
- ayet:
“Fakat inkâr edenler hâlâ yalanlama içindedir.”
Önce:
tarih.Sonra:
örnekler.Ardından:
insanın ders almama problemi.Bu çok güçlü bir sıralamadır.
Çünkü sorun:
örnek olmaması değil,
örnekten sonuç çıkarılmamasıdır.
Bürûc Suresi 19. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Bürûc Suresinin on dokuzuncu ayeti:
“Fakat inkâr edenler hâlâ yalanlama içindedirler.”
der.
Bu ayetin en sarsıcı yönlerinden biri:
“Fakat”
anlamındaki geçiştir.
Firavun anlatılmış.
Semûd anlatılmış.
Ordular anlatılmış.
Gücün geçiciliği gösterilmiş.
Hendek sahiplerinin zulmü anlatılmış.
Şahitlik hatırlatılmış.
Yeniden diriliş anlatılmış.
Adalet,
rahmet,
sevgi
ve ilahî kudret ortaya konmuş.
Fakat...
İnsan yine de:
reddedebilir.
Bu bize çok önemli bir şeyi öğretir:
İnsan yalnız bilgiyle değişen bir varlık değildir.
Bazen bilgi vardır.
Ama:
kibir daha güçlüdür.
Bazen delil vardır.
Ama:
çıkar daha güçlüdür.
Bazen geçmişin örneği açıktır.
Ama insan:
“Ben farklıyım.”
der.
İşte kendini aldatma:
tam burada başlar.
İnsan başkasının hatasını:
çok kolay görür.
Firavun’un kibrini görür.
Ama:
kendi kibrine:
başka bir isim verir.
Semûd’un güce güvenmesini görür.
Ama:
kendi gücünü:
“özgüven”
diye kutsayabilir.
Hendek sahiplerinin zulmünü görür.
Ama:
kendi tarafının zulmünü:
“zorunluluk”
diye açıklayabilir.
Bu yüzden Bürûc 19:
yalnız teolojik inkârı değil,
daha geniş anlamda:
insanın istemediği hakikate karşı direnme kapasitesini
düşündürür.
Fakat burada adil olmak gerekir.
Her şüphe:
inat değildir.
Her inançsızlık:
bilinçli yalan değildir.
Bir insan gerçekten:
ikna olmamış olabilir.
Samimi soruları olabilir.
Kur’an’ın eleştirisinin ahlaki gücünü:
her farklı düşünen kişiye:
“Sen aslında gerçeği biliyorsun ama yalanlıyorsun.”
diye uygulamak:
başkasının iç dünyasını bildiğimizi iddia etmek olur.
İnsanların içini:
kesin biçimde bilmeyiz.
Bu yüzden ayetin en güvenli aynası:
önce:
kendimize
tutulmalıdır.
Ben neyi görmek istemiyorum?
Hangi konuda:
delil gelirse gelsin fikrimi değiştirmiyorum?
Kendi grubumun hatasını:
karşı grubun aynı hatasından daha mı kolay affediyorum?
Çıkarım:
hakikat algımı değiştiriyor mu?
Bir gerçeği kabul edersem:
özür dilemem gerekeceği için mi reddediyorum?
Bunlar:
Bürûc 19’un bugün sorabileceği
çok güçlü sorulardır.
Çünkü hakikate bağlılık:
“Ben hep doğruyum.”
demek değildir.
Tam tersine:
“Yanılıyorsam bunu bilmek istiyorum.”
diyebilmektir.
Gerçek düşünsel cesaret:
görüşünü hiçbir zaman değiştirmemek değil,
gerektiğinde:
değiştirebilmektir.
Ve belki Bürûc Suresi 19. ayetin en derin mesajı şudur:
Hakikatin önündeki en büyük engel her zaman delil yokluğu değildir; bazen insanın egosu, çıkarı, kimliği ve alışkanlıklarıdır. Bu yüzden gerçek arayışı yalnız dış dünyadaki kanıtları değil, içimizde gerçeği reddetmeye hazır olan mekanizmaları da sorgulamayı gerektirir.
