Bürûc Suresi 18. Ayette “Firavun Ve Semûd’un” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Bu İki Büyük Örneğin Birlikte Anılması Siyasi Zulüm, Toplumsal Kibir Ve Gücün Çöküşü Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
Bürûc Suresi 18. Ayette Ne Buyrulur
Bürûc Suresinin on sekizinci ayetinde anlam olarak:
“Firavun ve Semûd’un...”
buyrulur.
Bu ayet:
- ayetteki:
“Orduların haberi sana geldi mi?”
sorusunun cevabını verir.
Yani sözü edilen büyük güçlerden:
iki önemli örnek seçilir:
Firavun
ve:
Semûd.
Bu iki isim:
Kur’an anlatısında yalnız tarihsel kişiler veya topluluklar değildir.
Aynı zamanda:
güç, kibir, inkâr ve zulmün sembolleridir.
Neden Özellikle Firavun Ve Semûd Birlikte Anılır
Çünkü ikisi:
farklı biçimlerde güçlüydü.
Firavun:
merkezî siyasi iktidarın,
ordunun
ve zorlayıcı devlet gücünün
sembolüdür.
Semûd ise:
yerleşik toplum,
maddi güç,
mimari yetenek
ve toplumsal özgüven
ile öne çıkar.
Böylece sure:
tek bir güç biçimini değil, farklı güç türlerini
aynı uyarının içine alır.
Firavun Kur’an’da Neyi Temsil Eder
Firavun:
özellikle:
otoriter iktidar,
kibir,
zulüm
ve insan üzerinde mutlak hâkimiyet iddiasıyla
anılır.
Musa karşısındaki tavrı:
yalnız bir inanç tartışması değildir.
Aynı zamanda:
iktidarın kendisini sorgulanamaz görmesi
meselesidir.
Bu nedenle Firavun:
tarihsel kişiliğini aşarak:
zorbalığın arketiplerinden biri
hâline gelir.
Semûd Kavmi Neyi Temsil Eder
Semûd:
Kur’an’da:
güçlü,
yerleşik
ve imkân sahibi bir toplum
olarak anlatılır.
Kayaları oyarak yapılar kurmaları:
maddi kudretlerinin
ve teknik becerilerinin
sembollerinden biri olarak sunulur.
Fakat bu gelişmişlik:
ahlaki olgunluk
garantisi değildir.
Kur’an’ın vurgusu:
medeniyet kurabilmek ile doğru insan olmak aynı şey değildir.
Firavun İle Semûd’un Ortak Yanlışı Neydi
En temel ortaklık:
gücü haklılığın kanıtı sanmalarıdır.
Firavun:
iktidarını.
Semûd:
toplumsal gücünü
ve maddi imkânlarını
güvenlik kaynağı gibi görebilir.
Ancak Kur’an’ın anlatısında:
her iki güç de:
ahlaki sorumluluğu ortadan kaldırmamıştır.
Güç:
hesaptan muafiyet değildir.
İnsan Güçlendikçe Neden Kendini Daha Haklı Hissetmeye Başlayabilir
Çünkü başarı:
insanda:
yanlış bir doğrulanma duygusu oluşturabilir.
“Kazandığıma göre doğruyum.”
“Beni kimse durduramıyorsa üstünüm.”
şeklinde bir zihniyet gelişebilir.
Oysa fiilî üstünlük:
ahlaki doğruluğun ölçüsü değildir.
Bürûc’un Firavun ve Semûd örneği:
bu yanılgıyı parçalar.
Hendek Sahipleri İle Firavun Arasında Nasıl Bir Benzerlik Vardır
Her ikisinde de:
inanç üzerinden baskı
ve insanları zor kullanarak kontrol etme
teması vardır.
Hendek sahipleri:
müminleri ateşle tehdit eder.
Firavun:
Musa’ya ve ona inananlara karşı:
devlet gücünü kullanır.
Ortak mantık şudur:
“Benim otoriteme karşı vicdanın bağımsız olamaz.”
Bürûc’un eleştirdiği şeylerden biri tam da budur.
Hendek Sahipleri İle Semûd Arasında Nasıl Bir Benzerlik Kurulabilir
Semûd’un hikâyesinde:
maddi imkânlara,
yerleşik güce
ve kendi dayanıklılığına güvenme
öne çıkar.
Hendek sahipleri de:
kendi araçlarına,
ateşlerine
ve iktidarlarına
güvenmektedir.
İki durumda da:
insan yapımı güç, mutlak güvenlik gibi görülür.
Oysa sure:
bu güvenin aldatıcı olduğunu
gösterir.
Semûd’un Toplumsal Kibri Neden Önemlidir
Çünkü kibir yalnız bireysel değildir.
Bir toplum da:
kendini üstün,
dokunulmaz
ve vazgeçilmez
görebilir.
Teknoloji,
servet,
mimari,
ordu
ve ekonomik başarı:
toplumsal üstünlük duygusu yaratabilir.
Fakat Kur’an:
medenî başarı ile ahlaki üstünlüğü birbirinden ayırır.
Bir toplum çok gelişmiş:
ama aynı zamanda çok zalim olabilir.
Firavun’un Siyasi Kibri Nasıl Ortaya Çıkar
Firavun’un anlatısında:
iktidar yalnız yönetim aracı olmaktan çıkar.
Kimlik hâline gelir.
İnsanların:
neye inanacağı,
nasıl yaşayacağı
ve kime itaat edeceği
üzerinde mutlak söz sahibi olmak ister.
İşte siyasi gücün:
kendisini ahlakın üzerinde görmeye başlaması
zorbalığın temel işaretlerinden biridir.
Devlet Gücü Neden Özellikle Tehlikeli Olabilir
Çünkü devlet:
örgütlü güç kullanabilir.
Kanun koyabilir.
Ceza verebilir.
Asker ve güvenlik gücü kullanabilir.
Bu güç:
adalet için kullanılırsa:
toplumun korunmasına hizmet eder.
Ama kontrolsüzleşirse:
tek bir bireyin yapamayacağı ölçekte:
sistematik zulüm
üretebilir.
Firavun örneği:
bu tehlikeye güçlü bir simge sunar.
Teknolojik Ve Mimari Gelişmişlik Ahlaki Gelişmişlik Demek midir
Hayır.
İnsan:
çok ileri teknolojiler geliştirebilir
ama:
ahlaki bakımdan geri davranabilir.
Büyük şehirler kurmak,
kayaları oymak,
yüksek yapılar yapmak
veya güçlü teknoloji üretmek:
merhamet,
adalet
ve vicdanı otomatik olarak üretmez.
Semûd’un sembolik dersi:
“Yapabiliyor olmak, doğru olduğun anlamına gelmez.”
fikridir.
Bir Medeniyet Neden Kendi Başarısını Sonsuz Sanabilir
Çünkü güçlü kurumlar:
kalıcılık hissi verir.
Binalar sağlamdır.
Ordular güçlüdür.
Ekonomi büyüktür.
İnsan:
“Bu düzen hiç bitmez.”
diyebilir.
Fakat tarih:
neredeyse bütün büyük uygarlıkların:
dönüştüğünü,
zayıfladığını
veya ortadan kalktığını
gösterir.
Bürûc:
bu tarihsel geçiciliği:
ahlaki uyarıyla birleştirir.
Firavun Ve Semûd’un Bugün Yalnız Hikâye Olarak Kalması Ne Söyler
Bir zamanlar:
gerçek güçtüler.
İnsanlar:
onlardan korkuyordu.
Onların kararları:
hayatları etkiliyordu.
Bugün ise:
isimleri:
ibret anlatısının içinde
geçmektedir.
Bu dönüşüm:
çok güçlü bir mesaj taşır:
İktidarın bugünkü gerçekliği, onun ebedîliği değildir.
“Firavunlaşmak” Sadece Devlet Başkanı Olmakla mı İlgilidir
Hayır.
Elbette Kur’an’daki Firavun:
büyük siyasi iktidarı temsil eder.
Ama ahlaki açıdan:
firavunlaşma eğilimi:
küçük güç ilişkilerinde de görülebilir.
Bir insan:
başkasının üzerinde biraz güç elde ettiğinde:
onu küçümsemeye,
susturmaya
ve itaat beklemeye
başlayabilir.
Sorun:
makamın büyüklüğü kadar:
gücü nasıl kullandığımızdır.
Semûd’un Dersi Modern İnsan İçin Ne Olabilir
Şu:
İlerleme, ahlakın yerine geçmez.
Bir toplum:
dünyanın en gelişmiş teknolojisine
sahip olabilir.
Ama:
adaletsizliği,
ayrımcılığı
ve zulmü
normalleştiriyorsa:
teknik başarısı:
ahlaki sorunlarını çözmez.
Gerçek medeniyet:
yalnız:
ne inşa ettiğimizle değil, insana nasıl davrandığımızla
ölçülür.
Bu İki Örnek Mazluma Nasıl Bir Umut Verir
Firavun:
çok güçlüydü.
Semûd:
çok güçlüydü.
Ama:
ikisi de kalıcı değildi.
Bu nedenle mazlum:
bugünkü zalimin gücünü:
sonsuz sanmamalıdır.
Bu:
“Dünyada mutlaka hemen kazanacaksın.”
vaadi değildir.
Ama:
“Karşındaki gücü mutlaklaştırma.”
uyarısıdır.
İnsan iktidarının sonu vardır.
17 Ve 18. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
“Orduların haberi sana geldi mi?”
diye sorar.
- ayet:
“Firavun ve Semûd’un...”
der.
Yani:
önce soru.
Sonra:
iki örnek.
Bu yapı okuyucuyu:
geçmişin içine çeker.
Ama amaç:
tarih bilgisi vermekten çok:
bugünkü gücü geçmişin aynasında sorgulatmaktır.
Bürûc Suresi 18. Ayetin En Derin Mesajı Nedir
Bürûc Suresinin on sekizinci ayeti:
yalnız iki isim söyler:
Firavun ve Semûd.
Fakat bu iki isim:
arkalarında çok büyük iki dünya taşır.
Bir tarafta:
Firavun.
Merkezî iktidar.
Ordu.
Emir.
Korku.
İnsanların kaderine hükmettiğini sanan bir siyasal güç.
Diğer tarafta:
Semûd.
Toplumsal güç.
Maddi imkân.
Yerleşik düzen.
Mimari başarı.
Kendi dayanıklılığına güvenen bir uygarlık.
Bu iki örnek:
insanın iki büyük kibrini
yan yana getirir:
“Bana kim karşı çıkabilir?”
ve:
“Bize hiçbir şey olmaz.”
Birincisi:
siyasi kibrin sesi olabilir.
İkincisi:
medeniyet kibrinin.
Bürûc ise:
ikisinin üzerine:
tarihi koyar.
Firavun nerede?
Semûd nerede?
Bir zamanlar:
çok gerçektiler.
İnsanlar için:
hayatın merkezindeydiler.
Bugün:
birkaç kelime içinde:
ibret örneğine dönüşmüşlerdir.
Bu çok büyük bir perspektif değişimidir.
İnsan yaşadığı çağın:
en güçlü sistemini:
evrenin kalıcı düzeni
sanabilir.
Oysa gelecek nesiller:
bugünün devasa iktidarlarına:
bizim geçmiş imparatorluklara baktığımız gibi
bakabilir.
Bu nedenle tarih:
yalnız geçmişe ait değildir.
İktidara verilmiş bir ölüm hatırlatmasıdır.
Bürûc Suresinin hendek sahipleriyle kurduğu bağlantı da burada berraklaşır.
Hendek sahipleri:
müminleri ateşin başında izlerken:
kendilerini güçlü sanıyorlardı.
Ama sure onları:
Firavun
ve Semûd gibi:
daha eski güçlerin arasına yerleştirir.
Sanki:
“Siz de ilk değilsiniz.”
denmektedir.
Bu, zalimin narsisizmini kıran çok güçlü bir cümledir.
Çünkü her zalim:
kendisini benzersiz sanabilir.
Ama tarih:
ona:
“Senden önce de vardı.”
der.
Ve:
“Onlar da geçti.”
Bu ayetin bugün için bir başka dersi vardır:
gelişmişlik ile iyiliği karıştırmamak.
Bir toplum:
yüksek binalar yapabilir.
Uzaya araç gönderebilir.
Devasa ordular kurabilir.
Milyarlarca insanı birbirine bağlayan teknoloji geliştirebilir.
Ama:
başka insana merhameti yoksa:
ahlaki açıdan ilerlediğini söylemek kolay değildir.
Çünkü insanlık:
yalnız:
“Ne yapabiliyoruz?”
sorusuyla ölçülmez.
Aynı zamanda:
“Yapabildiğimiz şeyi ne için kullanıyoruz?”
sorusuyla ölçülür.
Firavun’un gücü vardı.
Onu baskıya çevirdi.
Semûd’un imkânları vardı.
Bunlar onları otomatik olarak haklı yapmadı.
Hendek sahiplerinin de ateşi vardı.
Ama ateşe sahip olmak:
hakikate sahip olmak değildi.
Ve belki Bürûc Suresi 18. ayetin en derin mesajı şudur:
İnsan siyasi gücünü, teknolojisini, ordusunu ve medeniyetini büyütebilir; fakat bunların hiçbiri ona ahlaki dokunulmazlık vermez. Firavun ve Semûd, gücün büyüklüğünün değil, gücün nasıl kullanıldığının insanın ve toplumların gerçek değerini belirlediğini hatırlatan iki büyük tarih aynasıdır.
