Bir İnsanın Değeri Ölmeden Önce Nasıl Anlaşılır 
Hayattayken Kıymet Bilmenin Ahlakı, Vicdanı Ve İnsanlık Dersi
İnsan bazen en yakındaki ışığı en geç fark eder. Yanı başında duran emeği, sevgiyi, sabrı, fedakârlığı, bilgeliği, merhameti ve sessiz iyiliği sıradan sanır. Bir insan konuşurken onu tam dinlemez, yorulurken fark etmez, kırılırken geçiştirir, emek verirken normal kabul eder; sonra o insan hayat sahnesinden çekildiğinde, geride kalan boşluk birdenbire onun gerçek büyüklüğünü görünür kılar.
İşte en acı gerçeklerden biri budur: Bazı insanların değeri, varlıklarında değil; yokluklarında anlaşılır.
Oysa insanlık, sevgi ve vicdan açısından asıl olgunluk; bir insanın kıymetini öldükten sonra ağıtla değil, yaşarken farkındalıkla bilmektir. Çünkü ölümden sonra söylenen en güzel söz bile, hayattayken gösterilmeyen bir sevginin yerini tam olarak dolduramaz.
Bir insanın değeri ölmeden önce anlaşılmak isteniyorsa, önce bakışın değişmesi gerekir. İnsanları yalnızca başarılarıyla, faydalarıyla, paralarıyla, güzellikleriyle, güçleriyle veya bize sağladıkları kolaylıklarla değil; varlıklarının derinliğiyle, taşıdıkları hikâyeyle, verdikleri emekle, kurdukları bağla ve sessizce sundukları iyilikle görebilmek gerekir.
Başlık Neden Böyle Düzeltilmeli
Verilen başlık anlam olarak çok güçlüydü; ancak daha doğal, daha akıcı ve daha etkileyici hâli şudur:
Bir İnsanın Değeri Ölmeden Önce Nasıl Anlaşılır
Bu başlık daha doğrudur çünkü hem soruyu sadeleştirir hem de asıl meseleyi daha net açar: Bir insanın kıymetini yaşarken fark etmek.
Başlık şu anlamları taşır:
Hayattayken kıymet bilmek
Sevgiyi ertelememek
Pişmanlıktan önce farkındalık kazanmak
İnsanı yalnızca yokluğunda değil, varlığında görmek
Emeği, sevgiyi ve fedakârlığı zamanında anlamak
Çünkü asıl mesele ölüm değil; ölüm gelmeden önce insanın gözünü, kalbini ve vicdanını açabilmesidir.
İnsan Neden Yakınındakinin Değerini Geç Anlar
İnsan yakınındaki güzelliğe zamanla alışabilir. Sürekli yanında olan birini, hep orada kalacak sanabilir. Onun varlığını garanti kabul eder. Onun sevgisini, emeğini, sabrını ve desteğini doğal bir hak gibi görmeye başlayabilir.
Değerin geç anlaşılmasının sebepleri:
Alışkanlık
Ego
Duygusal körlük
Nankörlük
Yoğun hayat temposu
İnsanı garanti görmek
Sevgiyi ertelemek
Kayıp yaşamadan fark edememek
Sessiz emekleri görünmez sanmak
İnsan bazen en büyük nimeti, eksilince fark eder. Oysa olgun kalp, nimeti kaybetmeden önce tanıyabilen kalptir.Bir insanın varlığı alışkanlığa dönüşmüşse, onun yokluğu çoğu zaman hakikati acı biçimde öğretir.
Değer Bilmek Ne Demektir
Değer bilmek, bir insanın varlığını sıradanlaştırmadan, onun hayatımızdaki yerini bilinçle fark etmek demektir. Değer bilmek yalnızca güzel söz söylemek değildir; davranışla, zamanla, ilgiyle, saygıyla ve vefayla gösterilen bir insanlık biçimidir.
Değer bilmek şunları içerir:
Dinlemek
Teşekkür etmek
Saygı göstermek
Zaman ayırmak
Emeği fark etmek
Kırmadan konuşmak
Vefalı olmak
Yokluğunu beklemeden varlığını önemsemek
Sevgiyi davranışa dönüştürmek
Bir insanın değerini bilmek, ona kusursuzmuş gibi davranmak değildir. Onu insanlığıyla, emeğiyle, varlığıyla ve kalbimize kattığı anlamla fark etmektir.
Bir İnsanın Değeri Neden Sadece Başarıyla Ölçülmemeli
Modern dünyada insan değeri çoğu zaman başarı, para, makam, güzellik, popülerlik veya üretkenlikle ölçülüyor. Oysa insanın gerçek değeri yalnızca dış başarılarla sınırlı değildir.
Bir insanın değeri şunlarda da saklıdır:
Merhametinde
Dürüstlüğünde
Sadakatinde
Sessiz fedakârlığında
Zor zamanda gösterdiği duruşta
Başkalarının acısına duyarlılığında
Sözünün güvenilirliğinde
Kalbinin temizliğinde
Hayata kattığı iyilikte
Başarı takdir edilebilir; fakat insanı yalnızca başarıya indirmek büyük bir haksızlıktır. Çünkü bazı insanlar alkışlanmadan iyidir, görünmeden emek verir, duyulmadan dua eder, konuşmadan destek olur.Değer bazen sahnede değil; sessizliğin içinde büyür.
Hayattayken Değer Anlamak İçin Önce Ne Değişmeli
Önce bakış değişmelidir. İnsanları yalnızca bize ne verdikleriyle değil; kim olduklarıyla görmeyi öğrenmeliyiz. Çünkü fayda odaklı bakış, insanı araç hâline getirir. Oysa insan, yalnızca işimize yaradığı için değerli değildir.
Değer görmek için değişmesi gerekenler:
Daha dikkatli bakmak
Daha yavaş yaşamak
Daha iyi dinlemek
Daha az yargılamak
Daha çok teşekkür etmek
Varlığı garanti sanmamak
Kayıp ihtimalini hatırlamak
İnsanın faniliğini unutmamak
İnsan fani olduğunu hatırladığında, ilişkileri daha gerçek görmeye başlar. Çünkü hayatın geçiciliği, sevginin ertelenmemesi gerektiğini öğretir.
Dinlemek Değer Bilmenin İlk Şartı mıdır
Evet. Bir insanın değerini anlamanın en önemli yollarından biri onu gerçekten dinlemektir. Çünkü insan, dinlenildiğinde varlığının ciddiye alındığını hisseder.
Gerçek dinleme şudur:
Sözünü kesmeden dinlemek
Yalnızca cevap vermek için değil, anlamak için dinlemek
Duygunun altındaki ihtiyacı fark etmek
Göz teması kurmak
Telefonla ilgilenmeden yanında olmak
Anlatılan şeyi küçümsememek
Sessizliği bile anlamaya çalışmak
Bazı insanlar ölmeden önce aslında büyük şeyler istemez. Sadece duyulmak, anlaşılmak, fark edilmek ve önemsendiğini hissetmek ister.Dinlenmeyen insan, yaşarken yavaş yavaş yalnızlaşır.
Teşekkür Etmek Neden Bu Kadar Önemlidir
Teşekkür, insan emeğini görünür kılan en zarif davranışlardan biridir. Bir insan sürekli emek veriyor ama hiç fark edilmiyorsa, içinde sessiz bir kırgınlık birikebilir.
Teşekkür etmek şunları gösterir:
Emeğini görüyorum.
Varlığını önemsiyorum.
Yaptıklarını normal saymıyorum.
Bana kattıklarının farkındayım.
Sana karşı kör değilim.
Teşekkür, küçük bir kelime gibi görünür; fakat bazen bir insanın yıllardır beklediği manevi karşılıktır.İnsanlar çoğu zaman büyük hediyelerden çok, küçük ama samimi fark edilişlerle iyileşir.
Vefa Bir İnsanın Değerini Yaşarken Anlamanın Temeli midir
Vefa, geçmişte yapılan iyiliği, emeği, sevgiyi ve sadakati unutmamaktır. Vefasızlık ise insanı yalnızca ihtiyaç anında hatırlamaktır.
Vefa şunları gerektirir:
İyi günde yanında olanı kötü günde unutmamak
Emek veren insanı sıradanlaştırmamak
Geçmiş iyilikleri yok saymamak
Zor zamanında destek olmak
Kişiyi sadece faydalı olduğunda aramamak
Yıllar geçse de gönül borcunu bilmek
Vefa, insan ilişkilerinin hafızasıdır. Hafızasını kaybeden ilişki, çıkar ilişkisine dönüşür.Bir insanın değerini ölmeden önce anlamak isteyen kişi, önce vefayı öğrenmelidir.
Bir İnsan Yorulurken Fark Etmek Neden Önemlidir
İnsanlar çoğu zaman tamamen yıkılmadan önce sinyaller verir. Daha sessizleşir, daha az güler, daha çabuk kırılır, eskisi kadar anlatmaz, gözlerinin ışığı azalır. Fakat çevresi bunları fark etmeyebilir.
Bir insanın yorulduğunu gösteren işaretler:
Sürekli susması
İçine kapanması
Eskisi kadar sevinmemesi
Kendini geri çekmesi
Daha çabuk alınması
Yorgun görünmesi
Daha az paylaşması
"İyiyim" derken bile iyi görünmemesi
Bir insan öldükten sonra onu anlamak kolaydır; zor olan, yaşarken içinin solduğunu fark etmektir.Değer bilmek, insanın yalnızca başarı anını değil; tükenme anını da görebilmektir.
Sevgiyi Ertelememek Neden Gereklidir
İnsan çoğu zaman sevgisini sonra göstereceğini sanır. "Sonra ararım, sonra söylerim, sonra sarılırım, sonra gönlünü alırım" der. Fakat hayat her zaman sonra fırsatı vermez.
Sevgiyi ertelemek şu pişmanlıkları doğurabilir:
Keşke daha çok arasaydım.
Keşke onu dinleseydim.
Keşke kırmasaydım.
Keşke teşekkür etseydim.
Keşke yanında olsaydım.
Keşke sevdiğimi söyleseydim.
Ölümün en ağır taraflarından biri, artık söylenecek sözün muhatabına ulaşmamasıdır.Bu yüzden sevgi, ertelenecek bir lüks değil; zamanında verilmesi gereken manevi bir emanettir.
İnsanları Kusurlarıyla Birlikte Görebilmek Neden Önemlidir
Bir insanın değerini anlamak, onu kusursuz sanmak değildir. Her insan eksiktir, yorulur, hata yapar, yanlış anlar, kırılır, bazen kırar. Fakat değer bilmek, insanın hatalarını görürken onun iyiliklerini tamamen silmemektir.
Olgun bakış şunu bilir:
Bir hata bütün emeği yok etmez.
Bir kırgınlık yılların sevgisini silmemelidir.
İnsan kusurlarıyla birlikte insandır.
Her ilişkide onarım ihtimali vardır.
Vefa, kusursuzluk aramaz.
İnsanları ancak kaybettikten sonra aklamak yerine, yaşarken daha adil görmek gerekir.Ölümden sonra herkesin iyi yanlarını hatırlamak kolaydır; asıl erdem, yaşarken de iyilikleri unutmamaktır.
Bir İnsanın Sessiz Fedakârlığı Nasıl Fark Edilir
Bazı insanlar yaptığı iyiliği göstermez. Sessizce taşır, sessizce düzeltir, sessizce destek olur, sessizce sabreder. Bu yüzden onların değeri çoğu zaman geç anlaşılır.
Sessiz fedakârlık şuralarda görünür:
Seni zor zamanında yalnız bırakmamasında
Kendi yorgunluğunu saklamasında
Sen rahat et diye kendinden vermesinde
Kırgın olsa bile kötü davranmamasında
Herkes giderken kalmasında
Alkış beklemeden emek vermesinde
Sessiz insanlar bazen en çok yorulan insanlardır. Çünkü yük taşırlar ama bunu gösterişe dönüştürmezler.Bir insanın değerini anlamak için bazen söylediklerine değil; yıllardır sessizce yaptıklarına bakmak gerekir.
Kayıp Bilinci İnsanı Nasıl Uyandırır
İnsan faniliği unuttuğunda ilişkileri dikkatsiz yaşar. Herkes hep burada kalacak sanılır. Oysa hayatın en kesin gerçeği geçiciliktir. Bugün konuştuğun insanla yarın konuşma fırsatın olmayabilir.
Kayıp bilinci şunu öğretir:
Bugün arayabileceğin insanı erteleme.
Bugün gönlünü alabileceğin kişiyi bekletme.
Bugün teşekkür edebileceğin emeği görmezden gelme.
Bugün sevebileceğin insanı gurura kurban etme.
Bugün yanında olanı garanti sayma.
Ölüm korkutmak için değil; hayatı daha bilinçli yaşatmak için hatırlanmalıdır.Faniliği hatırlayan insan, ilişkilerinde daha nazik olur.
Değer Bilmek Sadece Sözle Olur mu
Hayır. Değer bilmek sözle başlar ama davranışla tamamlanır. Bir insana "Sen değerlisin" deyip onu sürekli ihmal etmek, kırmak, dinlememek veya yalnız bırakmak gerçek değer bilmek değildir.
Değer davranışla şöyle gösterilir:
Zaman ayırmak
Sözünü tutmak
Zor gününde yanında olmak
Emeğini hafife almamak
Duygusunu küçümsememek
Özel günlerini hatırlamak
İhtiyaç duyduğunda destek olmak
Onu yalnızca işin düşünce aramamak
Sevgi söze muhtaçtır ama davranışla ispat ister. Çünkü insan en çok davranışların diline inanır. Aile İçinde Değer Bilmek Neden Daha Zordur
Aile içindeki insanlar birbirine çok yakın olduğu için bazen birbirlerinin değerini daha az fark eder. Anne, baba, kardeş, eş veya çocuk sürekli hayatın içinde olduğu için varlıkları olağan sanılabilir.
Aile içinde değer bilmenin zorlaşma sebepleri:
Alışkanlık
Günlük telaş
Eski kırgınlıklar
Beklentilerin normalleşmesi
Emeklerin görünmezleşmesi
"Zaten ailem" düşüncesi
Sevginin açıkça söylenmemesi
Oysa en çok kıymet bilmemiz gereken insanlar çoğu zaman en yakınımızdakilerdir.Ailede değer bilmek; annenin emeğini, babanın yükünü, eşin sabrını, kardeşin varlığını, çocuğun hassasiyetini zamanında fark etmektir.
Bir İnsanın Değerini Anlamak İçin Onu Kaybetmek Şart mı
Hayır, şart değildir. Fakat insan çoğu zaman kayıpla uyanır. Oysa bilinçli kalp, kaybetmeden de fark edebilir.
Bunun için şunlar gerekir:
Farkındalık
Tevazu
Empati
Vefa
Fanilik bilinci
Minnettarlık
Yavaşlamak
İnsanları araç değil, emanet görmek
Kaybetmeden değer bilmek, olgunluğun en güzel biçimlerinden biridir.Çünkü ölümden sonra fark edilen değer, çoğu zaman gözyaşı olur; yaşarken fark edilen değer ise sevgiye, iyiliğe ve onarıma dönüşür.
Değer Bilmek İçin Empati Neden Gerekir
Empati, bir insanın iç dünyasına yaklaşabilme yeteneğidir. Empati olmadan insan sadece kendi ihtiyaçlarını görür. Karşısındakinin yorgunluğunu, kırgınlığını, emeğini ve beklentisini fark edemez.
Empati şunu sordurur:
Bu insan ne hissediyor
Ben onun yerinde olsam ne yaşardım
Bu kadar susması ne anlama geliyor
Benden ne bekliyor olabilir
Onun emeğini yeterince görüyor muyum
Onu sadece ihtiyacım olduğunda mı arıyorum
Empati, insanın kalbine başkasının penceresinden bakabilme yeteneğidir.Bir insanın değerini anlamak için bazen onun yaptıklarını değil; yaparken nelerden vazgeçtiğini düşünmek gerekir.
Yaşarken Kıymet Bilmek İçin Neler Yapılmalı
Bir insanın değerini ölmeden önce anlamak için büyük törenlere, abartılı sözlere veya gösterişli davranışlara gerek yoktur. Çoğu zaman küçük ama samimi davranışlar yeterlidir.
Yapılması gerekenler:
Sevdiğini söyle.
Teşekkür et.
Zaman ayır.
Dinle.
Gönül al.
Özür dilemekten kaçma.
Emeği fark et.
Varlığını sıradanlaştırma.
İhtiyaç anında yanında ol.
Kırgınlıkları uzatma.
İnsanları sonradan değil, zamanında anla.
Kıymet bilmek, her gün büyük şeyler yapmak değildir. Bazen bir mesaj, bir ziyaret, bir teşekkür, bir sarılma, bir samimi cümle insanın içindeki yalnızlığı iyileştirir. Son Söz İnsan Değeri Yoklukta Değil, Varlıkta Anlaşılmalı
Bir insanın değeri ölmeden önce anlaşılmak isteniyorsa, hayatın geçici olduğu unutulmamalıdır. İnsanlar sonsuza kadar yanımızda kalmaz. Sesler susabilir, kapılar kapanabilir, mesajlar cevapsız kalabilir, sofradaki sandalye boşalabilir, bir gün aramak istediğimiz kişi artık ulaşılamaz olabilir.
Değer bilmek, kayıptan önce uyanmaktır. Sevgi, ertelenirse pişmanlığa dönüşebilir. Vefa, insan ilişkilerinin hafızasıdır. Dinlemek, varlığı ciddiye almaktır.
Teşekkür etmek, emeği görünür kılmaktır. Fanilik bilinci, kalbi daha nazik yapar.Hayattayken kıymet bilmek, insanın hem kendisine hem de sevdiklerine verebileceği en büyük armağanlardan biridir. Çünkü ölümden sonra söylenen sözler, bazen yalnızca göğe yükselir; ama hayattayken söylenen bir sevgi cümlesi, bir insanın kalbini gerçekten ısıtabilir.
Bir insanın değerini anlamak için onun gitmesini beklememek gerekir. Çünkü bazı boşluklar dolmaz, bazı sesler geri gelmez, bazı pişmanlıklar yıllarca içte yankılanır.
