B. F. Skinner'a Göre Pekiştirme Nedir 
Olumlu Pekiştirme, Olumsuz Pekiştirme, Ödül, Alışkanlık Ve Davranışın Güçlenmesi Nasıl Açıklanır
B. F. Skinner'a göre pekiştirme, bir davranışın ardından gelen sonucun, o davranışın gelecekte daha sık, daha güçlü veya daha kalıcı biçimde ortaya çıkma ihtimalini artırmasıdır. Skinner'ın davranışçı psikolojiye en büyük katkılarından biri, insan ve hayvan davranışlarının yalnızca içsel isteklerle değil; davranıştan sonra gelen sonuçlarla, ödüllerle, rahatlama etkileriyle, geri bildirimlerle, çevresel düzenlerle ve pekiştirme tarifeleriyle şekillendiğini göstermesidir.
Pekiştirme, basitçe “ödül vermek” değildir. Daha derin anlamıyla pekiştirme, davranışın öğrenilmesini, tekrar edilmesini, alışkanlığa dönüşmesini ve bazen de insanın farkında olmadan belirli davranış kalıplarına bağlanmasını sağlayan güçlü bir psikolojik mekanizmadır.
Pekiştirme Nedir
Pekiştirme, bir davranıştan sonra ortaya çıkan ve o davranışın gelecekte tekrar edilme ihtimalini artıran sonuçtur. Skinner'a göre davranışları anlamak için sadece davranışın kendisine değil, davranıştan sonra ne olduğuna da bakmak gerekir.
Bir davranışın ardından kişi ödül, rahatlama, ilgi, onay, başarı hissi, kaçış, takdir, haz veya istenen bir sonuç elde ediyorsa, o davranış güçlenebilir.
Pekiştirmenin temel formülü şudur:
Davranış → Sonuç → Davranışın güçlenmesi
Örneğin:
Çocuk düzgün konuşur, ailesi onu dikkatle dinler.
Öğrenci çalışır, yüksek not alır.
Kişi spor yapar, kendini daha enerjik hisseder.
Biri sosyal medyada paylaşım yapar, beğeni alır.
Bir çalışan iyi performans gösterir, takdir edilir.
Bu örneklerin hepsinde davranıştan sonra gelen sonuç, davranışın gelecekte tekrar edilmesini daha olası hâle getirir. Skinner'a göre davranışın kaderini çoğu zaman bu sonuçlar belirler.
Pekiştirme Neden Öğrenmenin Merkezindedir
Skinner'a göre öğrenme, yalnızca bilgi almak veya bilinçli karar vermek değildir. İnsan çoğu zaman hangi davranışının hangi sonuçları doğurduğunu deneyimleyerek öğrenir. Eğer bir davranış faydalı sonuç verirse, zihin ve beden o davranışı tekrar etmeye daha yatkın hâle gelir.
Pekiştirme öğrenmenin merkezindedir çünkü insan şunu fark eder:
Bu davranış bana bir şey kazandırıyor.
Bu davranış beni bir şeyden kurtarıyor.
Bu davranış bana ilgi getiriyor.
Bu davranış bana rahatlık veriyor.
Bu davranış benim istediğim sonucu doğuruyor.
Böylece davranış, sadece bir defalık tepki olmaktan çıkar; öğrenilmiş bir kalıba dönüşmeye başlar.
Skinner'ın güçlü tarafı burada ortaya çıkar: İnsan davranışını anlamak için yalnızca “neden böyle yaptı” diye sormaz; aynı zamanda “bu davranış daha önce nasıl güçlendi” diye sorar.
Çünkü birçok davranış, insan farkında olmadan geçmişte aldığı sonuçlarla pekişmiştir.
Olumlu Pekiştirme Nedir
Olumlu pekiştirme, bir davranıştan sonra ortama hoş, istenen veya değerli bir şeyin eklenmesiyle davranışın güçlenmesidir. Buradaki “olumlu” kelimesi ahlâken iyi anlamına gelmez; davranıştan sonra bir şeyin eklenmesi anlamına gelir.
Olumlu pekiştirme örnekleri şunlardır:
Öğrenci doğru cevap verir, öğretmen onu över.
Çocuk odasını toplar, ailesi onu takdir eder.
Çalışan başarılı olur, prim alır.
Bir kişi düzenli egzersiz yapar, kendini daha güçlü hisseder.
Bir paylaşım yapılır, beğeni ve yorum gelir.
Bu sonuçlar davranışı artırabilir. Çünkü kişi, davranış ile olumlu sonuç arasında bağ kurar.
Olumlu pekiştirmenin etkili olabilmesi için pekiştirme davranışla ilişkili, zamanında ve anlamlı olmalıdır. Davranıştan çok geç gelen ödül, öğrenme etkisini zayıflatabilir. Bu yüzden Skinnercı anlayışta anlık geri bildirim ve davranışa yakın pekiştirme çok önemlidir.
Olumsuz Pekiştirme Nedir
Olumsuz pekiştirme, bir davranıştan sonra rahatsız edici, istenmeyen veya baskı oluşturan bir durumun ortadan kalkmasıyla davranışın güçlenmesidir. Bu kavram çoğu zaman ceza ile karıştırılır; fakat Skinner açısından çok net bir fark vardır:
Olumsuz pekiştirme davranışı artırır.
Ceza davranışı azaltır.
Olumsuz pekiştirme örnekleri şunlardır:
Alarmı kapatınca rahatsız edici ses durur.
Emniyet kemeri takılınca uyarı sesi susar.
Baş ağrısı ilacı alınca ağrı azalır.
Öğrenci ödevini yapınca öğretmenin uyarısından kurtulur.
Kişi kaygı veren ortamdan kaçınca rahatlar.
Bu örneklerde kişi bir davranışta bulunur ve sonucunda rahatsız edici bir durum ortadan kalkar. Bu rahatlama, davranışı güçlendirir.
Olumsuz pekiştirme özellikle kaçınma davranışlarını anlamada çok önemlidir. İnsan bazen iyi bir ödül almak için değil, rahatsızlık veren bir durumdan kurtulmak için davranır.
Olumlu Pekiştirme İle Olumsuz Pekiştirme Arasındaki Fark Nedir
Olumlu pekiştirme ve olumsuz pekiştirme arasındaki fark, davranıştan sonra çevrede ne olduğuyla ilgilidir. İkisi de davranışı artırır; fakat bunu farklı yollarla yapar.
| Pekiştirme Türü | Ne Olur | Davranışa Etkisi |
|---|---|---|
| Olumlu pekiştirme | Hoş bir şey eklenir | Davranış artar |
| Olumsuz pekiştirme | Rahatsız edici bir şey kaldırılır | Davranış artar |
Örneğin çocuk ödevini yapınca övgü alıyorsa bu olumlu pekiştirmedir. Çocuk ödevini yapınca ailesinin sürekli uyarısından kurtuluyorsa bu olumsuz pekiştirmedir. İki durumda da ödev yapma davranışı artabilir.
Buradaki temel nokta şudur:
Pekiştirme, davranışın güçlenmesiyle anlaşılır.
Yani sonuç kişiye hoş bir şey ekleyerek de davranışı artırabilir, rahatsız edici bir şeyi kaldırarak da davranışı artırabilir. Skinner'ın sistemi bu ayrımı netleştirerek davranış analizini çok daha güçlü hâle getirmiştir.
Ödül İle Pekiştirme Aynı Şey Midir
Günlük dilde ödül ve pekiştirme çoğu zaman aynı anlamda kullanılır; fakat Skinner açısından aralarında önemli bir fark vardır. Ödül, kişiye verilen hoş bir şey olabilir. Fakat bir şeyin gerçekten pekiştireç sayılabilmesi için davranışı artırması gerekir.
Yani her ödül pekiştirme değildir.
Örneğin bir çocuğa ders çalıştıktan sonra çikolata verildiğinde çocuk ders çalışmayı daha sık yapıyorsa, bu çikolata pekiştireç olmuştur. Fakat çocuk ders çalışmayı artırmıyorsa, verilen şey ödül gibi görünse bile davranışı pekiştirmemiştir.
Bu ayrım çok önemlidir:
Ödül niyettir; pekiştirme etkidir.
Bir yetişkin “ben onu ödüllendirdim” diyebilir; fakat davranış artmadıysa Skinnercı anlamda pekiştirme gerçekleşmemiş olabilir.
Bu yüzden davranış değiştirmede asıl soru şudur:
Verilen sonuç, davranışı gerçekten artırıyor mu
Pekiştireç Nedir
Pekiştireç, bir davranıştan sonra geldiğinde o davranışın gelecekte tekrar edilme ihtimalini artıran uyarıcı, sonuç veya durumdur. Pekiştireç kişiden kişiye değişebilir. Bir insan için güçlü olan bir pekiştireç, başka biri için etkisiz olabilir.
Pekiştireç türleri şöyle düşünülebilir:
| Pekiştireç Türü | Örnek |
|---|---|
| Sosyal pekiştireç | Övgü, ilgi, takdir, gülümseme |
| Maddi pekiştireç | Para, hediye, yiyecek |
| Etkinlik pekiştireci | Oyun, dinlenme, sevilen aktivite |
| Duygusal pekiştireç | Rahatlama, güven, başarı hissi |
| Sembolik pekiştireç | Puan, rozet, yıldız, seviye |
Skinner'ın bakışında pekiştirecin değeri, davranış üzerindeki etkisiyle anlaşılır. Yani bir şeyin pekiştireç olup olmadığı teorik olarak değil, davranışın değişip değişmediğine bakılarak değerlendirilir.
Bu yüzden etkili davranış değişimi için kişinin gerçekten neyle pekiştiğini anlamak gerekir.
Birincil Ve İkincil Pekiştireçler Nelerdir
Skinnercı öğrenme anlayışında pekiştireçler farklı türlere ayrılabilir. Bunlardan biri birincil ve ikincil pekiştireç ayrımıdır.
Birincil pekiştireçler, biyolojik ihtiyaçlarla doğrudan ilişkilidir. Yemek, su, uyku, sıcaklık ve fiziksel rahatlama gibi unsurlar buna örnek olabilir.
İkincil pekiştireçler ise öğrenme yoluyla değer kazanır. Para, puan, not, rozet, takdir, sosyal statü ve sembolik ödüller buna örnektir.
| Pekiştireç Türü | Özelliği |
|---|---|
| Birincil pekiştireç | Doğrudan biyolojik ihtiyaçla ilişkilidir |
| İkincil pekiştireç | Öğrenme yoluyla değer kazanır |
Örneğin para doğrudan biyolojik bir ihtiyaç değildir; fakat yiyecek, güvenlik, konfor ve sosyal güç sağlayabildiği için öğrenilmiş güçlü bir pekiştirece dönüşür.
Modern dünyada ikincil pekiştireçlerin etkisi çok büyüktür. Notlar, maaşlar, beğeniler, takipçi sayıları, rozetler, puanlar ve sosyal onaylar birçok davranışı güçlü biçimde şekillendirebilir.
Pekiştirme Davranışı Nasıl Alışkanlığa Dönüştürür
Pekiştirme, davranışı tekrar ettirdikçe alışkanlık oluşmaya başlar. Bir davranış tekrar tekrar olumlu sonuç doğuruyorsa veya kişiyi rahatsız edici bir durumdan kurtarıyorsa, o davranış zamanla otomatikleşebilir.
Alışkanlık döngüsü şöyle işler:
Tetikleyici → Davranış → Sonuç → Tekrar
Örneğin:
Sıkılma → Telefona bakma → Kısa süreli eğlence → Davranış güçlenir.
Kaygı → Atıştırma → Rahatlama → Davranış güçlenir.
Yorgunluk → Erteleme → Geçici kaçış → Davranış güçlenir.
Çalışma → Başarı hissi → Çalışma davranışı güçlenir.
Bu döngü tekrarlandıkça davranış artık bilinçli karar gerektirmeden ortaya çıkabilir. İnsan “neden sürekli bunu yapıyorum” diye şaşırabilir; fakat davranış geçmişte defalarca pekiştirilmiştir.
Skinner'ın yaklaşımı burada çok önemli bir ders verir:
Alışkanlığı değiştirmek için sadece davranışı değil, davranışı güçlendiren sonucu da değiştirmek gerekir.
Pekiştirme Tarifeleri Nedir
Skinner, davranışın sadece pekiştirilip pekiştirilmediğine değil, ne zaman ve hangi düzende pekiştirildiğine de dikkat etmiştir. Buna pekiştirme tarifeleri denir.
Pekiştirme tarifeleri, davranışın gücünü, sürekliliğini ve sönmeye karşı direncini etkiler.
| Pekiştirme Tarifesi | Anlamı |
|---|---|
| Sürekli pekiştirme | Her doğru davranıştan sonra pekiştirme gelir |
| Sabit oranlı pekiştirme | Belirli sayıda davranıştan sonra pekiştirme gelir |
| Değişken oranlı pekiştirme | Değişken sayıda davranıştan sonra pekiştirme gelir |
| Sabit aralıklı pekiştirme | Belirli zaman aralıklarından sonra pekiştirme gelir |
| Değişken aralıklı pekiştirme | Değişken zaman aralıklarından sonra pekiştirme gelir |
Bu tarifeler, davranışın nasıl sürdürüleceğini anlamada çok önemlidir. Örneğin sürekli pekiştirme yeni davranış öğretirken etkili olabilir; fakat davranışın uzun süre kalıcı olması için aralıklı pekiştirme daha dayanıklı sonuçlar doğurabilir.
Skinner'ın bu katkısı, öğrenme psikolojisinin en etkili alanlarından biridir.
Değişken Oranlı Pekiştirme Neden Çok Güçlüdür
Değişken oranlı pekiştirme, pekiştirmenin kaç davranıştan sonra geleceğinin belli olmamasıdır. Kişi her denemede ödül almaz; fakat zaman zaman ödül gelir. Bu belirsizlik, davranışı çok güçlü biçimde sürdürebilir.
Bu sistemin etkisi şuradan gelir:
Kişi ne zaman ödül alacağını bilmez, bu yüzden davranışı sürdürür.
Günlük hayatta bunun birçok örneği vardır:
Sosyal medya beğenileri.
Oyunlardaki rastgele ödüller.
Bildirim kontrol etme davranışı.
Bazı şans oyunları.
Ara sıra gelen yoğun ilgi.
Nadiren gelen ama güçlü takdir.
İnsan her seferinde ödül almasa bile, bazen ödül alması davranışı canlı tutabilir. Bu yüzden değişken oranlı pekiştirme, sönmeye karşı oldukça dirençli davranışlar oluşturabilir.
Modern dijital sistemlerin çoğu bu mantığı kullanır: Kullanıcı her zaman değil, bazen ödül alır. İşte bu “bazen” kelimesi davranışı güçlü biçimde bağlayabilir.
Pekiştirme Eğitimde Nasıl Kullanılır
Eğitimde pekiştirme, öğrencinin istenen öğrenme davranışlarını artırmak için kullanılabilir. Skinner'a göre öğrenme küçük adımlara bölünmeli, doğru davranışlar zamanında pekiştirilmeli ve öğrenciye açık geri bildirim verilmelidir.
Eğitimde pekiştirme şu alanlarda etkili olabilir:
Derse katılımı artırmak.
Düzenli çalışma alışkanlığı kazandırmak.
Ödev yapmayı güçlendirmek.
Doğru cevapları desteklemek.
Çabayı görünür kılmak.
Öğrencinin özgüvenini artırmak.
Kademeli öğrenmeyi sağlamak.
Fakat burada önemli bir incelik vardır: Pekiştirme sadece sonuç odaklı olmamalıdır. Sadece yüksek notu pekiştirmek, öğrenciyi sadece başarı sonucuna bağlayabilir. Oysa çabayı, sürekliliği, dikkati, soru sormayı ve gelişimi pekiştirmek daha sağlıklı olabilir.
Skinnercı eğitim anlayışında amaç, öğrenciyi dış ödüle bağımlı yapmak değil; doğru öğrenme davranışlarını güçlendirerek kalıcı alışkanlık oluşturmaktır.
Çocuk Yetiştirmede Pekiştirme Nasıl Anlaşılmalıdır
Çocuk yetiştirmede pekiştirme çok güçlüdür. Çünkü çocuklar hangi davranışlarının hangi sonuçları doğurduğunu hızla öğrenir. Eğer çocuk sakin konuştuğunda dikkate alınmıyor ama bağırdığında istediğini alıyorsa, bağırma davranışı pekişebilir.
Bu yüzden ailelerin en çok dikkat etmesi gereken şeylerden biri şudur:
İstemeden hangi davranışı ödüllendiriyorum
Çocuk yetiştirmede sağlıklı pekiştirme için:
Sakin isteme davranışı desteklenmelidir.
Çaba fark edilmelidir.
Uygun iletişim övülmelidir.
Sorumluluk davranışları küçük adımlarla güçlendirilmelidir.
Kriz davranışı sürekli sonuç getirmemelidir.
Tutarlılık korunmalıdır.
Örneğin çocuk oyuncak istediğinde bağırıyorsa ve bağırınca oyuncak veriliyorsa, çocuk bağırmanın işe yaradığını öğrenir. Fakat sakin şekilde istediğinde dikkate alınıp bağırdığında aynı sonuç verilmezse, uygun iletişim güçlenebilir.
Skinner'ın yaklaşımı burada aileye şu dersi verir: Çocuk davranışını sadece sözler değil, sonuçlar eğitir.
İş Hayatında Pekiştirme Nasıl Görülür
İş hayatında pekiştirme, çalışan davranışlarını güçlü biçimde etkiler. İnsan sadece maaş için değil; takdir, güven, statü, geri bildirim, sorumluluk, başarı hissi ve ekip içindeki değer gibi birçok pekiştireçle de motive olabilir.
İş hayatında pekiştirme şu davranışları artırabilir:
Düzenli çalışma.
Yaratıcı fikir üretme.
Takım çalışması.
Zamanında teslim.
Müşteri memnuniyeti.
Sorumluluk alma.
Kaliteye dikkat etme.
Fakat yanlış pekiştirme düzenleri de sorun doğurabilir. Örneğin sadece hızlı teslim ödüllendiriliyorsa kalite düşebilir. Sadece görünür performans takdir ediliyorsa sessiz emek değersizleşebilir. Sadece rekabet pekiştiriliyorsa ekip ruhu zayıflayabilir.
Bu yüzden Skinnercı açıdan iyi yönetim, hangi davranışların hangi sonuçlarla güçlendirildiğini dikkatle analiz etmeyi gerektirir.
Bir kurumun kültürü, çoğu zaman sözleriyle değil; hangi davranışları gerçekten ödüllendirdiğiyle oluşur.
Dijital Çağda Pekiştirme Nasıl Çalışır
Dijital çağ, pekiştirmenin en güçlü ve en görünür sahalarından biridir. Sosyal medya, oyunlar, uygulamalar ve dijital platformlar insan davranışını sürekli geri bildirim ve ödül düzenleriyle şekillendirir.
Dijital pekiştirme örnekleri şunlardır:
Beğeni almak.
Yorum gelmesi.
Bildirim sesi.
Yeni mesaj görmek.
Seviye atlamak.
Rozet kazanmak.
İçerik akışında ilginç bir şey bulmak.
Bu sistemler çoğu zaman değişken pekiştirme mantığıyla çalışır. İnsan her telefonuna baktığında çok değerli bir şey görmez; fakat bazen görür. Bu “bazen gelen ödül”, davranışı sürekli canlı tutabilir.
Dijital çağda Skinner'ın önemi burada büyür. Çünkü modern insanın ekran alışkanlıkları, dikkat dağınıklığı, sürekli kontrol etme davranışı ve beğeni bağımlılığı pekiştirme mekanizmalarıyla yakından ilişkilidir.
Bugünün sorusu şudur:
Ben teknolojiyi mi kullanıyorum, yoksa pekiştirme düzenleri beni mi kullanıyor
Pekiştirme Davranış Bağımlılığına Nasıl Katkı Sağlayabilir
Pekiştirme, yararlı alışkanlıklar kurabileceği gibi zararlı alışkanlıkları da güçlendirebilir. Özellikle kısa vadede haz, rahatlama veya kaçış sağlayan davranışlar, uzun vadede zararlı olsa bile tekrar edilebilir.
Örneğin:
Kaygı → Telefonla oyalanma → Rahatlama
Stres → Aşırı yeme → Kısa süreli rahatlama
Yalnızlık → Sosyal medya kontrolü → Geçici bağlantı hissi
Sıkılma → Oyun oynama → Anlık ödül
Başarısızlık hissi → Erteleme → Kısa süreli kaçış
Bu davranışlar kişiye kısa vadede iyi hissettirdiği için pekişebilir. Ancak uzun vadede sorun büyüyebilir.
Skinner'ın yaklaşımı burada önemli bir farkındalık sağlar: Zararlı davranışı değiştirmek için sadece “bunu yapma” demek yetmeyebilir. O davranışın hangi ihtiyacı karşıladığını, hangi rahatsızlığı azalttığını veya hangi ödülü sağladığını anlamak gerekir.
Davranışın arkasındaki pekiştireç görülmeden, davranışın gücü tam anlaşılamaz.
Pekiştirme Kullanılırken Nelere Dikkat Edilmelidir
Pekiştirme güçlü bir araçtır; fakat bilinçsiz kullanılırsa kişiyi dış ödüllere bağımlı hâle getirebilir veya yanlış davranışları güçlendirebilir. Bu yüzden pekiştirme dikkatli, adil ve anlamlı şekilde kullanılmalıdır.
Pekiştirme kullanılırken şu noktalara dikkat edilmelidir:
Davranış net tanımlanmalıdır.
Pekiştirme davranıştan sonra zamanında verilmelidir.
Kişiye gerçekten anlamlı gelen pekiştireç seçilmelidir.
Sadece sonucu değil, çaba ve gelişim de pekiştirilmelidir.
Yanlış davranışlar farkında olmadan ödüllendirilmemelidir.
Pekiştirme zamanla doğal sonuçlara bağlanmalıdır.
Kişinin iç motivasyonu tamamen gölgelenmemelidir.
Örneğin çocuk her doğru davranışında sürekli maddi ödül alırsa, zamanla sadece ödül için davranabilir. Bu nedenle sosyal pekiştirme, anlamlı geri bildirim, sorumluluk duygusu ve iç motivasyon da desteklenmelidir.
Skinnercı yaklaşım güçlüdür; fakat insanı sadece ödülle yönetilecek bir varlık gibi görmek eksik olur. Pekiştirme, bilinçli kullanıldığında öğretici; bilinçsiz kullanıldığında bağımlılaştırıcı olabilir.
Pekiştirmenin Güçlü Ve Sınırlı Yönleri Nelerdir
Pekiştirme, davranışın nasıl güçlendiğini açıklamada çok güçlü bir kavramdır. Eğitimde, terapi süreçlerinde, çocuk yetiştirmede, iş hayatında ve alışkanlık değişiminde son derece faydalıdır. Fakat insan davranışını tek başına tamamen açıklamaz.
Pekiştirmenin güçlü yönleri şunlardır:
Davranış değişimini somutlaştırır.
Alışkanlıkların nasıl oluştuğunu gösterir.
Eğitimde etkili yöntemler sunar.
İstenen davranışı güçlendirmeye yardım eder.
Dijital bağımlılık ve alışkanlıkları anlamayı kolaylaştırır.
Sınırlı yönleri ise şunlardır:
İnsanın içsel anlam arayışını tam açıklamayabilir.
Duyguları, inançları ve düşünceleri ikincil görebilir.
Aşırı kullanılırsa dış ödül bağımlılığı doğurabilir.
Her davranışı sonuçlarla açıklamak insan derinliğini azaltabilir.
Ahlâkî, kültürel ve kişisel değer boyutlarını eksik bırakabilir.
Bu yüzden pekiştirme çok güçlü bir mercektir; fakat insanı anlamak için tek mercek değildir. İnsan davranışı hem sonuçlardan hem de anlamlardan, duygulardan, inançlardan ve değerlerden etkilenir.
Son Söz: Pekiştirme, Davranışın Görünmeyen Köklerini Güçlendiren Sonuç Dilidir
Skinner'a göre pekiştirme, davranışın geleceğini şekillendiren en temel öğrenme mekanizmalarından biridir. Bir davranıştan sonra gelen sonuç, o davranışı güçlendirebilir, alışkanlığa dönüştürebilir ve insanın farkında olmadan aynı davranışı tekrar etmesine neden olabilir.
Pekiştirme bize şunu öğretir:
Davranış sadece niyetle değil, sonuçla da yaşar.
Bir davranış tekrar ediyorsa, bir şekilde besleniyor olabilir.
Ödül her zaman açık değildir; bazen rahatlama da pekiştireçtir.
Bir alışkanlığı değiştirmek için onu güçlendiren sonucu görmek gerekir.
Çocukları, öğrencileri, çalışanları ve kendimizi anlamak için davranış-sonuç bağını incelemeliyiz.
Fakat Skinner'ın öğretisi burada derin bir dikkat de ister: Pekiştirme insanı geliştirmek için kullanılabilir; ama insanı mekanik bir ödül-ceza varlığına indirgemek doğru değildir. İnsan sadece pekiştirmelerle şekillenen bir davranış sistemi değil; aynı zamanda anlam arayan, değer taşıyan, duygu yaşayan, seçim yapan ve kendini dönüştürebilen bir varlıktır.
Yine de pekiştirme, hayatın birçok alanında sessizce çalışır. Bir davranışın neden güçlendiğini, bir alışkanlığın neden sürdüğünü, bir çocuğun neden aynı tepkiyi verdiğini, bir insanın neden aynı döngüye döndüğünü anlamak için pekiştirme kavramı güçlü bir anahtardır.
