A‘râf Suresi 1. Ayette “Elif Lâm Mîm Sâd” Harfleri Ne Anlama Gelir 
A‘râf Suresi, Kur’an’ın en dikkat çekici başlangıçlarından biriyle açılır:
“Elif Lâm Mîm Sâd.”
اَلٓمٓصٓ
Bu dört harf Arapçada “Elif, Lâm, Mîm, Sâd” şeklinde tek tek okunur. Bir kelime oluşturmazlar ve klasik anlamda doğrudan tercüme edilemezler.
Kur’an ilimlerinde bu tür harflere “hurûf-ı mukattaa”, yani “kesik, ayrı ayrı okunan harfler” adı verilir.
Peki neden Allah bir sureyi anlamını açıkça söylemediği dört harfle başlatmıştır?
İşte A‘râf Suresi'nin ilk ayetinin yüzyıllardır düşündürdüğü büyük soru budur.
Hurûf-ı Mukattaa Nedir
Kur’an’ın 29 suresi, bir veya birkaç bağımsız Arap harfiyle başlar.Örneğin:
Elif Lâm Mîm
Yâ Sîn
Tâ Hâ
Kâf Hâ Yâ Ayn Sâd
Hâ Mîm
Kâf
Nûn
A‘râf Suresi ise:
Elif Lâm Mîm Sâd
harfleriyle başlar.
Bu harfler günlük Arapçada normal bir kelime gibi okunmaz. Her biri kendi harf adıyla telaffuz edilir.
Kesin Anlamlarını Biliyor muyuz
Hayır.Kur’an'ın bu harflerle neyi tam olarak kastettiğine ilişkin kesin ve tartışmasız bir açıklama bulunmamaktadır.
Bu nedenle klasik müfessirlerin önemli bir kısmı:
“Allah onların ne anlama geldiğini en iyi bilendir.”
yaklaşımını benimsemiştir.
Bu, harflerin hiçbir anlamı olmadığı anlamına gelmez.
Tam tersine, Kur’an'da bulunmaları onların bilinçli ve anlamlı bir işlev taşıdığını gösterir; fakat bu işlevin bütün boyutları insan tarafından kesin biçimde belirlenememektedir.
Neden Allah Anlamı Açık Olmayan Harfler Kullanmış Olabilir
Burada çok önemli bir ayrım vardır.Bir şeyin anlamını bizim kesin olarak bilmiyor oluşumuz, onun anlamsız olduğu anlamına gelmez.
Kur’an insanı yalnızca bilgi sahibi olmaya değil, aynı zamanda bilgi karşısındaki sınırlarını fark etmeye de çağırır.
“Elif Lâm Mîm Sâd” daha surenin başında insana adeta:
“Her şey senin bildiğin ve hemen çözebildiğin şeylerden ibaret değildir.”
duygusunu yaşatır.
Bu Harfler Dikkat Çekmek İçin Kullanılmış Olabilir mi
En çok üzerinde durulan açıklamalardan biri budur.Arap toplumunda insanlar güçlü hitabet ve şiire son derece aşinaydı.
Bir konuşmanın:
“Elif… Lâm… Mîm… Sâd…”
diye başlaması sıra dışıydı.
Dinleyici ister istemez:
“Bundan sonra ne gelecek?”
diye dikkat kesilirdi.
Dolayısıyla hurûf-ı mukattaa, surenin başlangıcında zihni uyandıran güçlü bir edebî unsur olarak da düşünülebilir.
Kur’an'ın Aynı Harflerden Oluştuğuna İşaret Ediyor Olabilir mi
İslam düşünce tarihinde güçlü biçimde dile getirilen yorumlardan biri de budur.Kur’an'ın dili Arapçadır.
Arapların günlük konuşmalarında ve şiirlerinde kullandıkları:
Elif,
Lâm,
Mîm,
Sâd
gibi harflerden oluşmaktadır.
Fakat Kur’an'ın meydan okuması şudur:
Aynı harfler sizin elinizde de bulunmaktadır; buna rağmen Kur’an'ın benzerini ortaya koyamıyorsunuz.
Bu yorumda hurûf-ı mukattaa, Kur’an'ın dilsel mucizesine yönelik sembolik bir giriş olarak görülür.
Bir Ressamın Boyaları Gibi Düşünülebilir mi
Bunu anlaşılır kılmak için şöyle düşünebiliriz:İki ressama aynı renkler verilebilir.
Aynı kırmızı…
Aynı mavi…
Aynı sarı…
Fakat ortaya çıkan eserler aynı değildir.
Benzer şekilde Arapların kullandığı harflerle Kur’an'ın kullandığı harfler aynıdır.
Fakat Kur’an:
aynı dil malzemesinden benzersiz bir anlatım ortaya koymaktadır.
“Elif Lâm Mîm Sâd” bu açıdan:
“İşte malzemesi bunlar.”
diyen sembolik bir başlangıç gibi yorumlanmıştır.
A‘râf Suresinin İkinci Ayeti Bu Yorumu Destekliyor mu
Dikkat çekici noktalardan biri tam da budur.Birinci ayette:
“Elif Lâm Mîm Sâd.”
denildikten hemen sonra ikinci ayette Kitap'tan söz edilir.
Anlam olarak:
“Bu, sana indirilmiş bir kitaptır…”
ifadesi gelir.
Yani önce harfler, hemen ardından Kur’an/K kitap konusu…
Bu bağlantı sebebiyle bazı müfessirler hurûf-ı mukattaanın Kur’an'ın yapısına ve vahyin mucizevi niteliğine işaret ettiğini düşünmüşlerdir.
Elif Harfi Neyi Temsil Edebilir
Buradan itibaren kesin anlamlardan değil, tarih boyunca yapılmış sembolik yorumlardan söz ediyoruz.“Elif” tek ve dik bir çizgi biçimindedir.
Tasavvufî yorumlarda zaman zaman:
Allah'ın birliği,
tevhid,
başlangıç
gibi kavramlarla ilişkilendirilmiştir.
Ancak:
“Elif kesin olarak şu anlama gelir.”
demek doğru değildir.
Bunlar yorumdur; ayetin kesin tefsiri değildir.
Lâm Harfine Verilen Yorumlar Nelerdir
Lâm hakkında da çeşitli sembolik açıklamalar yapılmıştır.Bazı yorumcular harflerin Allah'ın isimlerine, sıfatlarına veya birtakım kavramların başlangıç harflerine işaret edebileceğini ileri sürmüştür.
Fakat bu görüşlerin hiçbiri üzerinde genel bir kesinlik oluşmamıştır.
Bu nedenle Lâm için de en sağlıklı yaklaşım:
Muhtemel anlamlardan söz etmek fakat kesinlik iddiasında bulunmamak
olacaktır.
Mîm Harfi Neyi İfade Ediyor Olabilir
Mîm de Kur’an'ın hurûf-ı mukattaa başlangıçlarında sık kullanılan harflerden biridir.Örneğin birçok sure:
Elif Lâm Mîm
ile başlar.
Mîm hakkında Allah'ın isimleriyle, Hz. Muhammed ile veya çeşitli kavramlarla ilişkilendirilen yorumlar yapılmıştır.
Fakat bunlar arasında Kur’an tarafından açıklanmış kesin bir anlam bulunmamaktadır.
Peki Sâd Harfinin Özelliği Nedir
A‘râf'ın başlangıcını diğer birçok “Elif Lâm Mîm” başlangıcından ayıran şey Sâd harfidir:ا ل م ص
Elif – Lâm – Mîm – Sâd.
Sâd aynı zamanda Kur’an'da tek başına başka bir surenin başlangıcında da bulunur:
Sâd Suresi.
Bu durum, aynı harflerin Kur’an'ın farklı bölümlerinde özel bir kompozisyon içerisinde kullanıldığını göstermektedir.
Harflerin Sayısal Bir Şifresi Olabilir mi
Tarih boyunca hurûf-ı mukattaa harflerini ebced hesabı, sayısal değerler veya çeşitli şifre sistemleriyle açıklama girişimleri olmuştur.Bazıları bu harflerden tarihler, olaylar veya geleceğe ilişkin işaretler çıkarmaya çalışmıştır.
Ancak bunların büyük bölümü kesin delile dayanmaz.
Bu yüzden:
“Elif Lâm Mîm Sâd'ın kesin matematiksel şifresi şudur.”
gibi iddialara ihtiyatla yaklaşmak gerekir.
Kur’an böyle bir çözüm anahtarı vermemektedir.
Hz. Muhammed Bu Harflerin Açıklamasını Yapmış mı
Hurûf-ı mukattaanın her birinin kesin anlamını açıklayan, üzerinde ittifak edilmiş sahih bir peygamber açıklaması bulunmamaktadır.Bu da meseleyi ilginç hâle getirir.
Eğer kesin bir açıklama aktarılmış olsaydı yüzyıllar boyunca bu kadar farklı tefsir görüşü ortaya çıkmazdı.
Dolayısıyla burada insanın:
bildiğiyle bilmediği arasındaki sınırı koruması
özellikle önemlidir.
Sahabeler Bu Harfleri Sorun Olarak Görmüş müydü
Kur’an'ın ilk muhatapları Arapçayı ana dili olarak konuşuyordu.Buna rağmen hurûf-ı mukattaa normal Arapça kelimeler değildi.
Fakat Kur’an'ın bir parçası olarak okunmuş ve aktarılmışlardır.
Bu durum, ilk Müslüman toplumda:
anlamının bütün ayrıntılarının bilinmemesinin, vahyin okunmasına ve kabulüne engel görülmediğini
gösterir.
“Sadece Allah Bilir” Demek Araştırmayı Bitirir mi
Hayır.“Sadece Allah bilir” yaklaşımı:
“Düşünmeyelim.”
anlamına gelmek zorunda değildir.
Daha doğru ifade:
“Araştırabiliriz, yorumlayabiliriz; fakat yorumumuzu Allah'ın kesin muradı ilan edemeyiz.”
olabilir.
Bu, bilimsel ve dinî düşüncenin önemli bir ilkesidir:
Delilin ulaştığı yerde konuşmak, delilin ulaşmadığı yerde kesin hüküm vermemek.
Bu Ayet İnsanın Bilgi Sınırlarını mı Hatırlatıyor
“Elif Lâm Mîm Sâd” yalnızca dilbilimsel bir bilmece olarak görülmemelidir.Ayet aynı zamanda çok temel bir insanlık meselesini hatırlatabilir:
İnsan her şeyi bilebilir mi?
Kur’an’ın daha ilk harfleriyle insan, çözemediği bir ifadeyle karşılaşır.
Bu durum insana:
Bilgi büyüdükçe bilinmeyenin de farkına varılması gerektiğini
hatırlatan güçlü bir sembol olarak okunabilir.
Kur’an Neden Her Şeyi Açıkça Açıklamamıştır
Kur’an'da son derece açık hükümler ve anlatımlar bulunduğu gibi üzerinde düşünülmesi gereken ifadeler de vardır.Çünkü Kur’an yalnızca bilgi aktaran bir metin değildir.
Aynı zamanda:
düşündürür,
sorgulatır,
dikkati toplar,
insanın zihinsel sınırlarını gösterir,
tefekküre çağırır.
“Elif Lâm Mîm Sâd” bunun en çarpıcı örneklerinden biridir.
A‘râf Suresinin Başında Bulunmasının Özel Bir Anlamı Var mı
A‘râf Suresi insanlık tarihinden önemli sahneler içerir.Âdem,
İblis,
Nuh,
Hûd,
Sâlih,
Lût,
Şuayb,
Musa
gibi peygamberler ve toplumlarından söz edilir.
Hak ile batılın, itaat ile isyanın, kibir ile teslimiyetin sonuçları gösterilir.
Bu büyük anlatının hemen başlangıcında:
“Elif Lâm Mîm Sâd.”
denmesi, okuyucuyu sıradan bir tarih anlatısı okumadığı konusunda adeta zihinsel olarak hazırlar.
Ardından gelen ikinci ayet de bunu açık biçimde Kitap'a bağlar.
Yani önce:
اَلٓمٓصٓ
Sonra:
“Bu, sana indirilmiş bir kitaptır…”
Bu sıralama son derece dikkat çekicidir.
Sonuç: “Elif Lâm Mîm Sâd” Bize Ne Söylüyor
A‘râf Suresi 1. ayetteki:“Elif Lâm Mîm Sâd”
harflerinin kesin anlamını bildiğimizi söylemek mümkün değildir.
Bununla birlikte tarih boyunca öne çıkan yorumlardan bazıları şunlardır:
Bu harfler dinleyicinin dikkatini vahye yöneltiyor olabilir.
Kur’an'ın insanların kullandığı aynı harflerden oluşmasına rağmen benzersiz oluşuna işaret ediyor olabilir.
Kur’an'ın dilsel mucizesini hatırlatıyor olabilir.
İnsanın bilgi karşısındaki sınırlarını göstermesi mümkün olabilir.
Allah ile vahiy arasındaki, tam mahiyetini bilemediğimiz bir işaret sistemi olabilir.
Fakat bunların hiçbirini:
“Allah'ın kesin olarak kastettiği budur.”
diye ilan edemeyiz.
Belki de “Elif Lâm Mîm Sâd”ın en güçlü taraflarından biri tam burada ortaya çıkar.
İnsan Kur’an'ı açar.
Daha ilk ayette dört harfle karşılaşır.
Harfleri okuyabilir.
Seslerini çıkarabilir.
Yazabilir.
Ezberleyebilir.
Ama bütün sırrını çözemeyebilir.
Ve böylece Kur’an daha başlangıçta insana çok büyük bir hakikati hatırlatır:
Bilmek değerlidir; fakat neyi bilmediğini bilmek de bilgeliğin bir parçasıdır.
