Ali Şeriati'ye Göre Öze Dönüş Nedir 
Kimlik Bilinci, Batı Taklitçiliği, İslam Medeniyeti Ve İnsanın Kendi Hakikatini Yeniden Bulması Nasıl Açıklanır
Ali Şeriati'ye göre öze dönüş, insanın ve toplumun kendi kimlik kaynaklarına, medeniyet hafızasına, inanç köklerine, tarihsel bilincine, manevi omurgasına ve özgün varoluşuna yeniden yönelmesidir. Fakat bu dönüş, basit bir nostalji değildir. Şeriati'nin öze dönüş anlayışı, geçmişe körü körüne sığınmak, eski kalıpları aynen tekrar etmek veya modern dünyadan kaçmak anlamına gelmez.
Tam tersine, öze dönüş; insanın taklitten kurtulması, kendi medeniyetinin canlı ruhunu fark etmesi, Batı karşısındaki aşağılık kompleksini aşması, donmuş gelenek ile hakiki mirası ayırması, İslam'ın özgürleştirici özünü yeniden keşfetmesi ve kendi çağında daha bilinçli bir insan olarak var olabilmesidir.
Şeriati için en büyük sorunlardan biri, Müslüman toplumların ya Batı'yı körü körüne taklit etmesi ya da geçmişi bilinçsizce tekrar etmesidir. Ona göre iki yol da eksiktir. Çünkü biri insanı kendi köklerinden koparır, diğeri ise insanı tarihin donmuş kabuğuna hapseder.
Bu yüzden öze dönüş, Şeriati'nin düşüncesinde şu büyük soruya cevap arar: Kendi kimliğini kaybetmeden çağın içinde nasıl özgür, bilinçli, adil ve yaratıcı bir insan olunabilir
Ali Şeriati'ye Göre Öze Dönüş Ne Demektir
Ali Şeriati'ye göre öze dönüş, toplumun kendi tarihsel, kültürel, dini ve manevi kaynaklarını yeniden bilinçle keşfetmesidir. Bu dönüş, geçmişi aynen kopyalamak değildir. Geçmişin ruhunu, bugünün sorunlarını çözebilecek canlı bir bilinç haline getirmektir.
Öze dönüş şu anlamlara gelir:
Kendi medeniyet köklerini tanımak,
taklitçi modernleşmeden kurtulmak,
İslam'ın adalet ve özgürlük ruhunu yeniden anlamak,
halkın inanç dünyasını küçümsemeden bilinçlendirmek,
gelenekle hakikati ayırmak,
kimliksizleşmeye karşı içsel omurga kazanmak,
kendi çağında özgün bir duruş geliştirmek.
Şeriati'ye göre bir toplum kendi özünü unutursa, başkasının aynasında kendini aramaya başlar. Bu da kişilik kaybı, kültürel yabancılaşma ve ruhsal bağımlılık üretir.
Öze dönüş, insanın kendi yüzünü yeniden hatırlamasıdır.
Öze Dönüş Geçmişe Dönmek Midir
Hayır. Ali Şeriati'ye göre öze dönüş geçmişe kaçmak değildir. Bu çok önemli bir ayrımdır. Çünkü geçmişe dönmek, bugünü reddetmek ve eski biçimleri sorgusuz tekrar etmek anlamına gelebilir. Oysa Şeriati'nin istediği şey, geçmişin canlı ruhunu bugünün bilinciyle yeniden okumaktır.
Geçmişe körü körüne dönmek şu tehlikeleri doğurabilir:
Taklitçi gelenekçilik,
sorgulamadan yaşamak,
tarihi kutsal bir kabuk haline getirmek,
bugünün sorunlarına eski cevapları mekanik biçimde uygulamak,
düşünceyi dondurmak,
yeniliği ihanet gibi görmek.
Şeriati'nin öze dönüşü ise bunların tersidir. O, insanın kendi köklerine dönmesini ister; fakat bu köklerden yeni bir bilinç, yeni bir sorumluluk ve yeni bir hareket doğmalıdır.
Yani öze dönüş, geçmişe kapanmak değil; geçmişin hakikat damarından güç alarak bugünü yeniden kurmaktır.
Geçmiş mezar değil, bilinçle okunursa kaynaktır.
Şeriati Neden Batı Taklitçiliğini Eleştirir
Ali Şeriati, Batı'yı bilmeyen veya tamamen reddeden biri değildir. Fransa'da eğitim görmüş, Batı düşüncesini tanımış, modern sosyoloji, felsefe, edebiyat ve siyasal akımlarla ilgilenmiştir. Fakat onun eleştirisi Batı'yı anlamaya değil, Batı'yı körü körüne taklit etmeye yöneliktir.
Şeriati'ye göre Batı taklitçiliği şu sorunları doğurur:
Kendi toplumuna yabancılaşmak,
halkın inanç ve kültür dünyasını küçümsemek,
modernliği sadece dış görünüş sanmak,
kimliği ithal kalıplarla kurmak,
kendi tarihini değersiz görmek,
sömürgeci kültürel baskıyı fark etmemek,
özgün düşünce üretmek yerine hazır modelleri kopyalamak.
Şeriati Batı'nın bilimini, disiplinini, düşünce üretimini ve analiz yöntemlerini önemser. Fakat Müslüman toplumların kendi ruhunu kaybederek Batı'nın gölgesi haline gelmesini eleştirir.
Ona göre mesele Batı'yı tanımamak değil; Batı karşısında kendini unutmamaktır.
Batılılaşma İle Modernleşme Aynı Şey Midir
Şeriati'nin düşüncesinde Batılılaşma ile modernleşme aynı şey değildir. Modernleşme, bilim, teknik, eğitim, üretim, akıl ve toplumsal düzen alanlarında gelişmeyi ifade edebilir. Batılılaşma ise çoğu zaman Batı'nın biçimlerini, değerlerini, yaşam tarzını ve kimlik kalıplarını sorgusuz taklit etmek anlamına gelebilir.
Bu ayrım çok önemlidir.
Modernleşme şu olabilir:
Bilimsel düşünce geliştirmek,
eğitimi güçlendirmek,
toplumsal adaleti büyütmek,
üretken olmak,
teknolojiyi bilinçle kullanmak,
aklı ve eleştiriyi işletmek.
Batılılaşma ise yanlış anlaşıldığında şu hale gelebilir:
Kendi kültüründen utanmak,
halkını geri görmek,
dış görünüşü medeniyet sanmak,
tüketimi ilerleme zannetmek,
Batı'yı ölçü, kendini eksik görmek.
Şeriati'ye göre Müslüman toplumlar modernleşebilir; fakat bunu kendi kimliklerini yok ederek yapmak zorunda değildir.
Gerçek gelişme, başkasına benzemek değil; kendi özüyle güçlenerek çağın içinde söz sahibi olmaktır.
Öze Dönüş Ve Kimlik Bilinci Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Öze dönüşün merkezinde kimlik bilinci vardır. Şeriati'ye göre kimliğini kaybeden insan ve toplum, başkalarının değerleriyle yaşamaya başlar. Ne kendi geçmişini anlayabilir ne de geleceğini özgün biçimde kurabilir.
Kimlik bilinci şunları içerir:
Nereden geldiğini bilmek,
hangi medeniyetin çocuğu olduğunu fark etmek,
kendi inanç kaynaklarını tanımak,
tarihsel mirası eleştirel bilinçle okumak,
başkasının gölgesinde yaşamamak,
kendine ait düşünce üretmek,
taklit ile özgünlük arasındaki farkı görmek.
Şeriati'ye göre kimlik, sadece etnik veya kültürel bir etiket değildir. Kimlik, insanın dünyaya hangi bilinçle baktığını belirleyen derin bir varoluş merkezidir.
Kimliğini kaybeden toplum, kendisini sürekli başkalarının ölçüsüyle değerlendirir. Bu da ruhsal ve kültürel bağımlılık üretir.
Öze dönüş, insanın kendi kimliğini yeniden bilinçle sahiplenmesidir.
Şeriati'ye Göre Yabancılaşma Nedir
Ali Şeriati'nin öze dönüş düşüncesinde yabancılaşma çok önemli bir kavramdır. Yabancılaşma, insanın kendi özünden, toplumundan, tarihinden, inancından ve anlam dünyasından kopmasıdır.
Yabancılaşan insan artık kendisini kendi diliyle değil, başkasının gözünden görmeye başlar. Kendi halkını küçümser, kendi tarihini değersiz bulur, kendi dinini sadece geri kalmışlıkla ilişkilendirir, kendi toplumunun acılarını anlamaz.
Yabancılaşmanın belirtileri şunlardır:
Kendi kültüründen utanmak,
başkasına benzeyince değerli hissetmek,
halkın dilini kaybetmek,
inanç sembollerini anlamadan reddetmek,
kendi tarihini yalnızca yük görmek,
kökleri olmayan bir modernlik peşinde koşmak.
Şeriati'ye göre yabancılaşma, sömürgeci kültürlerin en derin etkilerinden biridir. Çünkü insanı dışarıdan yenmek yetmez; onu içeriden kendisine yabancı hale getirmek daha kalıcı bir egemenlik biçimidir.
Öze dönüş, bu yabancılaşmaya karşı insanın kendi iç evine dönmesidir.
Öze Dönüş Gelenekçilik Midir
Şeriati'nin öze dönüş anlayışı gelenekçilik değildir. O, geleneği tamamen reddetmez; fakat geleneğin donmuş, taklitçi, sorgulanamaz ve ruhsuz biçimlerine karşı çıkar.
Gelenek iki şekilde olabilir:
Canlı gelenek, insanın kökünü, ahlakını, tarih bilincini ve manevi yönünü besler.
Donmuş gelenek, insanı düşünmekten alıkoyar, hakikati kalıba hapseder, geçmişi putlaştırır.
Şeriati canlı geleneği önemser. Fakat donmuş gelenekçiliği, tıpkı taklitçi Batıcılık gibi bir zindan olarak görür.
Çünkü biri insanı başkasına benzemeye zorlar; diğeri insanı geçmişin kabuğuna hapseder.
Öze dönüş ise bu ikisinin de ötesindedir. Ne köksüz modernliktir ne de ruhsuz gelenekçilik. O, geçmişin hakikat damarını bugünün sorumluluğu içinde yeniden canlandırmaktır.
Şeriati için mesele geçmişi aynen taşımak değil; geçmişin içindeki uyandırıcı özü yeniden bulmaktır.
İslam Medeniyeti Öze Dönüşte Nasıl Bir Yere Sahiptir
Ali Şeriati için İslam medeniyeti, Müslüman toplumların öz arayışında merkezi bir yere sahiptir. Fakat burada İslam, yalnızca tarihsel bir gurur malzemesi değildir. İslam; tevhid, adalet, özgürlük, insan onuru, ilim, sorumluluk, mazlumdan yana duruş ve ahlaki diriliş kaynağıdır.
Şeriati'nin öze dönüşünde İslam şu anlamları taşır:
İnsanı sahte kulluklardan kurtaran tevhid,
zulme karşı adalet çağrısı,
Kerbela ile direniş bilinci,
Hac ile insanlığın birliği,
Hz. Ali ile adalet ahlakı,
Hz. Hüseyin ile onur ve kıyam,
Ebuzer ile sosyal adalet duyarlılığı,
Hz. Fatıma ile bilinçli şahsiyet örneği.
Bu semboller yalnızca anılacak tarihi figürler değildir. Şeriati onları bugünün insanını uyandıracak canlı anlam kaynakları olarak yorumlar.
İslam medeniyeti, Şeriati'ye göre geçmişte kalmış bir ihtişam değil; doğru okunursa bugünü dönüştürecek bir öz kaynaktır.
Öze Dönüş Ve Tevhid Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Öze dönüşün kalbinde tevhid bilinci vardır. Çünkü Şeriati'ye göre Müslüman toplumların asıl özü, Allah'ın birliğini yalnızca inanç olarak kabul etmek değil; hayatı sahte putlardan arındıran bir tevhid bilinciyle yaşamaktır.
Tevhid, öze dönüşte şu anlamlara gelir:
Başkasının kültürel egemenliğine kul olmamak,
parayı ve gücü ilah edinmemek,
sınıf üstünlüğünü reddetmek,
ırkçılığı aşmak,
geleneği putlaştırmamak,
modernliği putlaştırmamak,
insanın onurunu Allah'a kulluk bilinciyle korumak.
Şeriati için öze dönüş, sadece kültürel kimliğe dönüş değildir. Daha derinde, insanın tevhidî dünya görüşüne dönmesidir.
Çünkü tevhid kaybolduğunda, toplum ya Batı'nın putlarına ya da kendi donmuş gelenek putlarına teslim olur.
Öze dönüş, tevhidin yeniden hayatın merkezine yerleşmesidir.
Öze Dönüş Ve Aydın Sorumluluğu Nasıl Bağlantılıdır
Ali Şeriati'ye göre öze dönüş sürecinde en büyük görevlerden biri aydınlara düşer. Çünkü aydın, toplumun kendi özünü bilinçle yeniden keşfetmesine yardımcı olmalıdır.
Fakat burada aydının görevi halkı küçümsemek değildir. Halkın inancını, kültürünü, tarihini ve sembollerini anlamak; sonra bunları donmuş alışkanlıklar olmaktan çıkarıp canlı bilinç kaynaklarına dönüştürmektir.
Aydın şunları yapmalıdır:
Halkın kimlik hafızasını uyandırmalı,
taklitçi Batıcılığı eleştirmeli,
donmuş gelenekçiliği sorgulamalı,
İslam'ın adalet ve özgürlük ruhunu görünür kılmalı,
gençlere kendi medeniyetlerinden utanmamayı öğretmeli,
modern dünyayı bilinçle okumalı,
halkla bağını koparmamalı.
Şeriati'nin aydını, ne Batı'nın tercümanıdır ne de geçmişin bekçisi. O, kendi toplumunun öz kaynaklarını bugünün diline çevirebilen bilinç taşıyıcısıdır.
Aydın, toplumun kaybolan yüzünü aynada yeniden göstermelidir.
Öze Dönüş Ve Gençlik Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Ali Şeriati özellikle gençler üzerinde etkili olmuştur. Çünkü öze dönüş çağrısı, gençlere yalnızca geçmişi anlatmaz; onlara kim olduklarını, neye ait olduklarını, neye karşı sorumlu olduklarını ve nasıl özgün bir hayat kurabileceklerini sorar.
Gençlik, taklitçiliğe en açık dönemlerden biridir. Modern kültür, tüketim, moda, ideoloji, sosyal statü ve popülerlik genç insanı kolayca sürükleyebilir. Aynı şekilde donmuş gelenek de genci soru sormadan yaşamaya zorlayabilir.
Şeriati'nin öze dönüş çağrısı genç insana şunu söyler:
Kendinden utanma.
Köklerini bil.
Ama geçmişi körü körüne tekrar etme.
Batı'yı tanı ama taklit etme.
İslam'ı alışkanlık değil bilinç olarak anla.
Kimliğini tüketimle değil hakikatle kur.
Kendi çağında sorumlu bir insan ol.
Bu yüzden öze dönüş, gençlik için bir kapanma değil; derinleşerek dünyaya açılma çağrısıdır.
Öze Dönüş Ve Sömürgecilik Eleştirisi Nasıl Birleşir
Ali Şeriati'nin düşüncesinde öze dönüş, sömürgecilik eleştirisiyle yakından bağlantılıdır. Çünkü sömürgecilik yalnızca toprakları, ekonomiyi veya siyasi iradeyi ele geçirmez; aynı zamanda insanların zihinlerini, kimliklerini ve kendilerine bakış biçimlerini de şekillendirir.
Kültürel sömürgecilik, insanlara şunu hissettirebilir:
Senin tarihin değersiz.
Senin dilin geri.
Senin dinin ilerlemeye engel.
Senin halkın bilinçsiz.
Sen ancak bize benzersen değerli olursun.
Şeriati bu zihinsel bağımlılığa karşı öze dönüşü savunur. Ona göre özgürlük yalnızca siyasi bağımsızlıkla tamamlanmaz. İnsan zihni hâlâ başkasının ölçüleriyle kendini değerlendiriyorsa, bağımlılık devam eder.
Öze dönüş, sömürgeciliğin en derin etkisine karşı verilen kimlik mücadelesidir.
Bir toplum önce kendi gözünde ayağa kalkmalıdır.
Öze Dönüş Kadim Olanı Aynen Tekrar Etmek Midir
Hayır. Şeriati'ye göre öze dönüş, kadim olanı aynen tekrar etmek değildir. Çünkü her çağın sorunları farklıdır. Geçmişin özü bugüne taşınabilir; fakat biçimleri her zaman aynı kalmak zorunda değildir.
Örneğin tevhid özü değişmez; fakat tevhidin bugünkü putlara karşı nasıl konuşacağı yeniden düşünülmelidir. Kerbela'nın ruhu değişmez; fakat bugünün zulüm biçimleri farklı olabilir. Hac'ın insanlık birliği anlamı değişmez; fakat modern dünyadaki parçalanmışlık yeni şekiller almıştır.
Bu yüzden öze dönüş şunu gerektirir:
Özü korumak,
biçimi bilinçle yorumlamak,
hakikati bugünün diliyle anlatmak,
geçmişi bugüne körü körüne yapıştırmamak,
çağın sorularına kendi medeniyet ruhuyla cevap aramak.
Şeriati'nin yaklaşımı bu yüzden dinamik bir yaklaşımdır. O, geçmişi donmuş biçimde değil; bugünü aydınlatan canlı bir kaynak olarak görür.
Öz sabittir; fakat özü hayata taşıyan bilinç her çağda yeniden çalışmalıdır.
Öze Dönüş Bireysel Hayatta Ne Anlama Gelir
Öze dönüş yalnızca toplumlar için değil, bireyler için de geçerlidir. İnsan kendi hayatında da özünden uzaklaşabilir. Kendi değerlerini unutabilir, başkalarının beklentilerine göre yaşayabilir, sosyal onay için kendisini kaybedebilir, tüketimle kimlik kurabilir veya kendi inançlarını yalnızca alışkanlık düzeyinde taşıyabilir.
Bireysel öze dönüş şu soruları sormaktır:
Ben kimim
Hayatımı neyin etrafında kuruyorum
İnandığım şey beni değiştiriyor mu
Kendi köklerimi biliyor muyum
Başkalarına benzemek için kendimden vazgeçiyor muyum
Modern dünyanın putlarını fark edebiliyor muyum
Geleneği bilinçle mi yaşıyorum, alışkanlıkla mı
Bireysel öze dönüş, insanın kendi iç merkezine dönmesidir. Bu merkez ego değildir. Bu merkez, insanın Allah, hakikat, sorumluluk ve ahlak karşısındaki asli konumudur.
İnsan özüne döndüğünde başkalarına kapanmaz; tam tersine daha sağlam bir kimlikle dünyaya açılır.
Öze Dönüş Yanlış Anlaşılırsa Ne Olur
Öze dönüş yanlış anlaşılırsa iki büyük tehlike doğar. Birincisi, geçmişe kör bağlılık. İkincisi, kimlik kibri.
Geçmişe kör bağlılık, insanı yeni sorulara kapatır. Kimlik kibri ise insanın kendi medeniyetini üstünlük aracı yapmasına neden olur. Oysa Şeriati'nin öze dönüşü ne donmuş gelenekçiliktir ne de kimlikçi böbürlenmedir.
Yanlış öze dönüş şu şekillere bürünebilir:
Geçmişi putlaştırmak,
eleştiriyi ihanet saymak,
başka medeniyetleri tamamen değersiz görmek,
kendi toplumunun hatalarını görmezden gelmek,
şekli özü sanmak,
dini sembolleri bilinçsizce tekrar etmek,
kimliği ahlakın yerine koymak.
Şeriati'ye göre öz, insanı daha adil, daha özgür, daha bilinçli ve daha sorumlu yapmalıdır. Eğer öze dönüş insanı kibirli, kapalı, kör ve saldırgan yapıyorsa, orada öz değil, özün bozulmuş bir gölgesi vardır.
Gerçek öz, insanı daraltmaz; derinleştirir.
Öze Dönüş Ve İslam'ın Devrimci Ruhu Nasıl Birleşir
Ali Şeriati'nin öze dönüş anlayışında İslam'ın devrimci ruhu önemli bir yer tutar. Buradaki devrim, sadece siyasi iktidar değişimi anlamında değildir. Daha derinde, insanın bilincinde, ahlakında, toplum düzeninde ve hayat merkezinde gerçekleşen dönüşümdür.
İslam'ın devrimci ruhu Şeriati'ye göre şunlarda görünür:
Tevhid ile sahte putları yıkmak,
adalet ile zulme karşı durmak,
Hz. Hüseyin ile onuru savunmak,
Ebuzer ile sosyal eşitsizliği sorgulamak,
Hac ile insanlığın birliğini göstermek,
Kur'an ile insanı sorumluluğa çağırmak,
peygamberlerin mücadelesiyle mazlumdan yana durmak.
Öze dönüş, bu devrimci ruhu yeniden hatırlamaktır. İslam'ı sadece merasim, alışkanlık ve kimlik etiketi olarak değil; insanı ve toplumu dönüştüren canlı bir hakikat olarak anlamaktır.
Şeriati için İslam'ın özü, insanı uyuşturmaz; ayağa kaldırır.
Öze Dönüş Bugünün Dünyasında Neden Daha Zor Hale Geldi
Bugünün dünyasında öze dönüş daha zordur çünkü insan sürekli dış etkilerle kuşatılmıştır. Dijital medya, küresel kültür, reklamlar, tüketim dili, popüler ideolojiler ve hızlı yaşam insanın kendi iç sesini duymasını zorlaştırır.
Modern insanın karşılaştığı zorluklar:
Kimliklerin hızla tüketilmesi,
derinlik yerine görüntünün öne çıkması,
taklit kültürünün dijitalleşmesi,
kendi değerlerini savunmanın zorlaşması,
tüketimin hayat amacı gibi sunulması,
gençlerin köksüz özgürlükle donmuş gelenek arasında sıkışması,
bilgi çokluğuna rağmen anlam eksikliği.
Bu şartlarda öze dönüş, sadece kitap okumak veya geçmişi hatırlamak değildir. İnsan bilinçli bir çaba göstermelidir. Ne tüketim kültürüne teslim olmalı ne de düşünmeyi bırakan bir gelenekçiliğe kapanmalıdır.
Bugünün öze dönüşü, gürültü çağında kendi hakikatini duyabilme mücadelesidir.
Ali Şeriati'nin Öze Dönüş Çağrısı Bugün Bize Ne Söyler
Ali Şeriati'nin öze dönüş çağrısı bugün hâlâ güçlüdür. Çünkü modern insan ve modern toplumlar hâlâ kimlik, yabancılaşma, taklit, köksüzlük, tüketim ve anlam kaybı sorunlarıyla yüzleşmektedir.
Bu çağrı bize şunları söyler:
Köklerini bil ama köklerine hapsolma.
Batı'yı tanı ama kendini Batı'nın gölgesi yapma.
Geleneği sev ama onu sorgulanamaz put haline getirme.
İslam'ı alışkanlık değil bilinç olarak yaşa.
Tevhidi yalnızca söz değil, hayat düzeni yap.
Kimliğini kibir değil sorumluluk kaynağı haline getir.
Özgün ol, taklitçi olma.
Çağın içinde var ol ama çağın putlarına teslim olma.
Şeriati'nin asıl derdi, insanın kendi hakikatini yeniden bulmasıdır. Çünkü özünü kaybeden insan, başkasının hayatını yaşar. Özünü bulan insan ise dünyaya kendi sesiyle katılır.
Öze dönüş, insanın kendini yeniden hatırlamasıdır.
Son Söz: Öze Dönüş, Geçmişe Kaçmak Değil Hakikate Uyanmaktır
Ali Şeriati'ye göre öze dönüş, Müslüman toplumların ve modern insanın en temel ihtiyaçlarından biridir. Çünkü insan kendi özünü kaybettiğinde, ya başkasını taklit eder ya da kendi geçmişinin donmuş kabuğuna sığınır. İkisi de gerçek özgürlük değildir.
Gerçek öze dönüş; kimlik bilinci, tevhid anlayışı, adalet sorumluluğu, İslam medeniyetinin canlı ruhu, halkla bağ kurma, Batı taklitçiliğini aşma, donmuş gelenekçiliği sorgulama ve çağın sorunlarına özgün cevaplar üretme çabasıdır.
Şeriati'nin öze dönüşü insanı dünyadan koparmaz. Tam tersine, insanı daha sağlam bir kökle dünyaya açar. Çünkü kökü olmayan ağaç rüzgarla savrulur; köküne saplanıp büyümeyen ağaç ise meyve vermez. İnsan da böyledir. Kökünü bilmeli, ama kökünü geleceğe doğru büyütmelidir.
Öze dönüş, geçmişi taklit etmek değil; geçmişin hakikatini bugünün bilincine taşımaktır. Batı'yı reddetmek değil; Batı karşısında kendini unutmamaktır. Geleneği kutsamak değil; geleneğin içindeki canlı özü keşfetmektir. İslam'ı kimlik etiketi yapmak değil; onu insanı özgürleştiren, adalete çağıran ve sahte putları yıkan bir bilinç olarak yaşamaktır.
Bu yüzden öze dönüş, en derin anlamıyla insanın kendi asli hakikatine dönüşüdür.
